Dirua: zer da, funtzioak, historia eta motak

Zer da dirua?

Inork ezin du legezko dirua sortu: ondasun urria da, eta urritasun horrek ematen dio balioa. Diruak balioa izango du harengan konfiantza dugun bitartean. Diruaren funtzio nagusia truke-bitartekotzat erabiltzea da, baina ez da bakarra.

Diruaren historia eta motak

Diruaren bilakaeran zehar, hainbat diru mota sortu dira:

• Salgai-dirua

  Diruak berezko balioa du (adibidez, metal preziatuak, gatza, ardoa…).

• Paper-dirua

  XVII. mendean sortu zen. Ingalaterrako urre-gileen ohitura batetik sortu zen: urrea gordailuan uztean, bezeroek paperezko agiri bat jasotzen zuten. Agiri hori truke-bitartekotzat erabiltzen hasi ziren. Agiri horrekin urre-gilearengana joan eta urrea berreskuratu zitekeen.

• Diru fiduziarioa

  Gaur egungo diruaren ezaugarri nagusia da pertsonok harengan dugun konfiantza. Denek onartutako truke-bitartekotzat erabili ahal izateko funtsezkoa da konfiantza hori.

Diruaren funtzioak

Diruak hiru funtzio nagusi betetzen ditu ekonomian:

• Truke-bitartekoa

  Salerosketak asko sinplifikatzen ditu.

• Balio-gordailua

  Aberastasuna gordetzeko modua da.

• Kontu-unitate komuna

  Gauzen balioa neurtzeko erabiltzen da.

Diruaren prezioa: Interesa

Interesa mailegu-hartzaileek maileguan jasotako kapitalarengatik egiten duten ordainketa da. Interesari diruaren prezioa ere esaten zaio.

Interes-tasa ezartzeko faktoreak

Interes-tasa ezartzerakoan kontuan izaten diren faktore nagusiak hauek dira:

• Eragiketaren arriskua

  Arriskua handitzen bada, ordaindu beharreko interesa ere handitzen da (adibidez, lanpostua, adina, soldata…).

• Likidezia

  Aurreztaileek gordailuak erraz diru bihurtzeko modukoak badira, kobratzen den interesa jaitsi egingo da.

• Maileguaren iraupena

  Iraupena zenbat eta luzeagoa izan, orduan eta interes handiagoak ordaindu beharko dira (mailegu-hartzailearen egoera aldatu daitekeelako).

Diru fiduziario motak

Diru fiduziarioa jendearen konfiantzan oinarritzen da, eta bi mota nagusi bereizten dira:

• Legezko dirua

  Eskumena duen erakunde batek jaulkitako billeteak eta txanponak dira. Ekonomia jakin batean zirkulazioan dagoen dirua da. Euroguneko herrialdeetan zirkulazioan dagoen diru-kantitatea jaulkitzen eta kontrolatzen duen erakundea Europako Banku Zentrala da.

• Banku-dirua

  Legezko dirua bankuan gordetzen dugunean banku-diru bihurtzen da. Bankuak familien aurrezkiak eskuratzen saiatzen dira, beste helburu batzuetan erabiltzeko eta etekinak lortzeko. Aurrezten dugunean, gordailu mota desberdinak erabil ditzakegu:

  • Ageriko eta aurrezki-gordailuak

    Kontu korronteak dira. Gordailu hauetan titularrak dirua berehala eskura dezake.

  • Epe finkoko gordailuak

    Titularrak, interes baten truke, gordailua epe finko baterako egiteko konpromisoa hartzen du, eta ezin izango da gordailua lehenago eskura, penalizaziorik jaso gabe.