Batxilergoa mailako Arteak eta humanitateak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Erdi Aroko Europako Literatura

Bi literatura epiko mota bereizten dira Erdi Aroan: gesta kantak eta zaldunen poema narratiboak.

Epika: Gesta Kantak eta Zaldunen Poesia

Gesta Kantak Erdi Arokoak dira, ahoz transmitituak, eta gertaera historikoa eta legenda nahastetik sortuak. Gesta kanta horien hartzaile naturala noblezia zen, nahiz eta denborarekin herri tradizio bihurtu.

Proventzako Trobadoreak eta Maitasun Gortesaua

XII. mendean sortu ziren Proventzako (Frantziako hegoaldean) gorte feudaletan. Proventza trobadoreen lurraldea izan zen, eta bertako poeten bidez maitasun sentsibilitate berri bat hedatu zen Europa osora. Horri maitasun gortesaua deitu zitzaion, eta bere kodea du:

• Zalduna eta poeta zerbitzariak dira, damari obedientzia eta errespetua

Delacroix: "Askatasuna herriaren gidaria" (1830)

Eugène Delacroixek erabilitako pintzeladak luzeak eta askeak dira, eta koadroa orokorrean iluna da —gauaren irudia ematen du—; baina kolore beroek odola eta heriotza irudikatu nahian daudela ematen dute. Koadro hau Gerra Zibilean Valentziara eramatean kalte handiak izan zituen, baina gero konpondu zuten. Gaur egun "El Prado" museoan dagoela esaten da testu zaharretan.

Askatasuna herriaren gidaria margolanea Delacroixek 1830ean egin zuen, Frantziako iraultza burgesaren garaian, Karlos X.ren agintaldian. Koadroaren neurriak 260 × 325 cm-koa dira, eta oihal gaineko olio teknika erabili zuen. Garaia: erromantizismoa.

Konposizioa eta kolorea

Margolanaren gaia historikoa da, eta irudikatutakoa benetan...

Apolo eta Dafne: Gian Lorenzo Berniniren eskultura

Apolo eta Dafne Gian Lorenzo Berninik egindako eskultura da. Bultu biribileko eskultura mota da, marmolez egina. Ez zuen bloke bakar batean egin, baizik eta zatiak banaka landu eta gero batu zituen. 1622 eta 1625 urteen bitartean egin zuen. Eskultura honek gai mitologikoa du.

Eskultura hau ondo amaitua dago, era errealistan irudikatua eta aurpegiaren tratamenduari dagokionez adierazkorra da, batez ere Dafneren aurpegia. Goranzko diagonala eta mitologia-gaiaren trataera sentsualak dira konposizio bizi honen ardatz eta oinarri nagusiak. Bi ardatz nagusi aurkitzen ditugu: bata Dafneren eskutik Apoloren eskura, eta bestea, Dafneren gorputz osoa.

Eskultura honen konposizioaren ikusmoldea guztiz iraultzailea...

Pintura: ezaugarri orokorrak

29. Pintura: gaiak eta konposaketa

• Gaiak: erlijiosoak eta profanoak (mitologikoak, alegorikoak, historikoak edo erretratua).
• Konposaketa: konplexua; talde handiekin gustua, arreta deitzeko zentro desberdinez.
• Erretratuetan, aldiz, bakarrik oinarrizko elementuak agertzen dira.
• Lerroak: dinamikoak eta konplexuak. Diagonala nahiago dute edo horizontalen eta bertikalen konbinaketak.
• Kolorea: aberatsa, nabarmentzen olioaren erabileragatik eta kontrasteak zonaldearen arabera.
• Elementu arraroak: bigarren mailako planoak, ispiluak.

30. Pintura: irudikapen motak

• Erlijiosoak: martirioak, sufrimendua eta odola.
• Mitologikoak: normalean pertsonaia garaikideekin garatuak.
• Alegorikoak: bertuteak eta bekatuak pertsona moduan irudikatuak.
• Erretratuak:

Sarrera: Parisko bihotzeko harribitxia

Aurrean dugun eraikin ikusgarri hau Frantzian aurkitzen den Parisko Notre-Dame katedral gotikoa da. 1177. urtean hasi eta 1250. urte inguruan amaitu zen. Andre Maria Birjinari eskainia, Jesusen amari, Parisko Île de la Cité uhartetxoan dago, Sena ibaiaren urek inguratzen dutena. Maurice de Sully artzapezpikuak agindutako lana da, eta hainbat arkitektok parte hartu zuten eraikuntzan.

Katedralaren ezaugarri arkitektonikoak

Materialak eta oinplanoa

Eraikuntzan erabilitako material nagusia harria da, harlandua hain zuzen ere.

Oinplanoak gurutze latindar forma du, mendebalderantz orientatua. Bost nabeko katedrala da, transeptua ez da kanpoaldera nabarmentzen eta absidea girola bikoitz batez inguratuta dago. Burualde...

Arte Islamiarra: Jatorria eta Hedapena

Seguruenik, orain arte ez da musulmana bezain bizkor eta indartsu zabaldu den erlijiorik sortu. Arabiako penintsulan sortu zen VII. mendearen hasieran. Oso bestelako herriak eta tradizioak hartu zituen Islamak bere baitan, fedearen bitartez baturik.

Arkitektura Islamikoa: Ezaugarri Nagusiak

Mezkita da arkitektura islamiarreko eraikin esanguratsuena, musulmanen otoitz-leku nagusia. Eraikuntza guztiz sofistikatuak bideratu zituzten.

Mezkitetako eskema tipikoa:

• Sahn edo patioa: Atari batek inguratua, erdian iturri bat duena (garbiketarako).
• Haram edo otoitz-lekua: Luzanga gehienetan.
• Qibla: Harama eta patioa bereizten dituen horma da, Mekara dago orientaturik.
• Mihrab: Qiblaren erdialdean irekitzen den hobia.
• Minbar

Neoklasizismoa: Ilustrazioaren Artearen Ezaugarriak

XVIII. mendetik aurrera, aldaketa politiko, ekonomiko eta sozial sakonak gertatu ziren, Erregimen Zaharrari amaiera emanez. Industria Iraultza, Ilustrazioko pentsamoldea eta Frantziako Iraultza izan ziren aldaketa horien eragile nagusiak, tradizionalismoarekin hautsi eta garai berri bati bide emanez. Europan, mundua ulertzeko bi modu nagusi sortu ziren:

• Neoklasizismoa: Ilustrazioaren arrazionalismoa artera eraman zuen.
• Erromantizismoa: Arrazoi horren beraren aurka borrokatu zen.

Bi estiloak bizikide izan ziren, kulturaren eta arte garaikidearen aro berri bat hasiz. Arte berria sortzeko premia zegoen, gizarte berriaren zerbitzura. Horrela, klasizismoa hartu zen gizarte berriaren eredu gisa. Barrokoa,...

Reimseko Katedrala: Sarrera

Aurrean dugun irudi ikusgarria Frantzian dagoen Reimseko katedral gotikoa da. 1211 eta 1275 urteen artean eraiki zen eta Jesusen amari, Mariari, eskainita dago. Reims hirian dago, Frantziako hiriburu Paristik 160 km-ra. Reimseko artzapezpiku Aubry de Humbert-ek agindu zuen eraikitzea, eta hainbat arkitektok hartu zuten parte.

Eraikuntzan erabilitako material nagusia harria da, harlandua, hain zuzen ere.

Katedralaren Egitura Arkitektonikoa

Oinplanoa eta Barrualdea

Oinplanoak gurutze latindar forma du. Hiru nabe ditu transeptua baino lehen, eta bost transeptuaren ondoren. Transeptua ere hiru nabekoa da eta disimulatuta ageri da. Absidea deanbulatorio edo girola batez inguratuta dago, eta bertatik bost absidiolo zabaltzen...

Pintura Gotikoa

Gotiko Lineala edo Franko-Gotikoa

Izenak dioen bezala, Frantzian garatzen den estiloa da. Oso gai sinpleak erabiltzen ditu. Marrazkia nagusitzen da pinturaren gainetik, eta kolore biziak erabiltzen ditu.

Italo-Gotikoa

XIII. eta XIV. mendeetan ematen da, Gotiko Linealarekin batera.

Ezaugarriak:

• Sakontasuna irudikatzen dute (perspektiba klasikoa).
• Anatomiaren balorazioa, kolore-gamen arteko harmonia eta tonu xehetasuna.

Bi eskola nagusitzen dira: Florentziakoa eta Sienakoa.

Florentziako Eskola

Bere ordezkari garrantzitsuena Giotto da. Pintura modernoaren sortzailetzat hartzen da. Pintura espazioko errepresentazioaren menpe jartzen du. Anatomia arimaren espresioaren eta argiaren arabera lantzen du; beraz, bai konposizioan bai kolore-tonalitatean...

XX. Mendeko Arkitektura

Bigarren Mundu Gerraren ostean, funtzionalismoa nagusitu zen. Adibide argia da Van der Roher-en Seagram Building, altzairua eta beira erabiliz eraikia. Sarreran, iturriekin apaindutako guneak atseginago egiten zuen espazioa.

Modernitatea eta Tradizioa

• Finlandia: Alvar Aaltok modernitatea eta tradizioa uztartu zituen, egurra eta buztina erabiliz.
• Jorn Utzon: Egitura organikoak landu zituen, hala nola Sidneyko Opera (1957-1963), natura eta gizakia batuz.
• Espainia: 60ko hamarkadan iritsi zen organizismoa. Sainz de Oizaren Torres Blancas eta Lluis Serten Miró Fundazioa dira adibide nagusiak.

Brutalismoa eta Postmodernismoa

Brutalismoak materialak manipulatu gabe erakusten ditu (en bruto). Le Corbusier-en Unité d'Habitation da...