Parisko Notre Dame Katedrala: Arkitektura Gotikoaren Ikurra

Sarrera: Parisko bihotzeko harribitxia

Aurrean dugun eraikin ikusgarri hau Frantzian aurkitzen den Parisko Notre-Dame katedral gotikoa da. 1177. urtean hasi eta 1250. urte inguruan amaitu zen. Andre Maria Birjinari eskainia, Jesusen amari, Parisko Île de la Cité uhartetxoan dago, Sena ibaiaren urek inguratzen dutena. Maurice de Sully artzapezpikuak agindutako lana da, eta hainbat arkitektok parte hartu zuten eraikuntzan.

Katedralaren ezaugarri arkitektonikoak

Materialak eta oinplanoa

Eraikuntzan erabilitako material nagusia harria da, harlandua hain zuzen ere.

Oinplanoak gurutze latindar forma du, mendebalderantz orientatua. Bost nabeko katedrala da, transeptua ez da kanpoaldera nabarmentzen eta absidea girola bikoitz batez inguratuta dago. Burualde horretan kaperak erakusten ditu kanpoko horma-bularren artean.

Barrualdea: espazioa eta egitura

Barrualdeko erdiko nabeak 35 metroko altuera du eta gurutze-gangaz estalita dago; ganga sei zatitan banatzen da. Gangen alboko bultzadei eusteko arku arbotanteak erabili zituen lehen katedraletako bat da Parisko Notre-Damekoa. Triforio bana ere ageri da alboetako bi nabeetan. Kanpoaldean ikusten den gurutzaduraren gaineko orratza geroago erantsitako elementu arkitektonikoa da.

Fatxada nagusia: sinbolismoa eta harmonia

Katedral honetako fatxada nagusia, mendebaldera begira dagoena, inpaktu eta monumentaltasun handikoa da, eta, agian, katedraleko alderik ezagunena ere bada. Fatxada honek hiru ate ditu eta 28 eskulturaz osaturiko friso ikusgarri bat. Hala ere, aipatzekoak dira transeptuaren bi aldeetara zabaltzen diren ateak eta horien gaineko arrosetoi izugarriak.

Mendebaldeko fatxadarekin jarraituz, konposizioan eta trazu orokorretan, Saint-Denisko abadiaren fatxadarekin aldera daiteke, erromaniko normandiarraren fatxadaren aldaera bat baita.

Fatxadak multzo proportzional bat osatzen du, trazadura-ordena koherentearekin eta eraikuntza arrazionalarekin, bere elementuak funtsezkoenetara mugatuz. Agian horregatik, gotikoko beste arkitekto garaikide batzuek ez zuten bertan eraginik izan. Hemen, horma "plastiko" bat aukeratu zen, bere elementu guztiak elkarlotzen dituena eta, aurrez definitutako tokietan, eskulturaren zati bihurtzen dena, modu espontaneoan eta ausaz haztea eragotziz, erromanikoan gertatzen zen bezala.

Fatxada hiru maila horizontaletan antolatuta dago, eta arinki irteten diren kontrahormek hiru eremu bertikaletan banatzen dute, bi dorreen tontorrak indartuz eta beheko bi solairuak bertikalki lotuz. Dorreek 69 metroko altuera dute. Elementu horizontal eta bertikalen arteko oreka nabarmena da.

Testuinguru historikoa: arte gotikoaren sorrera

Katedral hau, garai hartako beste guztiak bezala, distira gotikoaren ideiari estuki lotuta sortu zen, garaiko gizarteak nahi eta behar zuen ikuspegi berri bati erantzuteko. Ikuspegi horrek katedrala kontaktu eta igoera espiritualeko eraikin gisa hartzen zuen. Arkitektura gotikoa, XII. mendean jada, hiri-bizitza oso azkar eraldatzen ari zen gizarte baten barnean tresna boteretsu bat izan zen. Hiria arlo politiko eta ekonomikoan berebiziko garrantziaz bizkortu zen, eta, bere aldetik, burgesia aberatsaren eta klero hiritarraren eraginak ere gora egin zuen. Honen emaitza landa-eremuko elkarte monastikoetako eraikuntza erlijiosoen beharra hiritar oparotasunaren ikur berria den katedralak ordezkatzea izan zen. Eta, Frantziaren barnean, gorantz zihoan duintasun berri baten bilaketari erantzun bezala, Parisko Notre-Dame katedral hau sortu zen.

Artearen eta gizartearen eraldaketa

Arte gotikoa XII. mendearen erdialdean sortu zen Frantzian, mende hasieran abiatutako aldaketa teknologiko, filosofiko, erlijioso, ekonomiko, politiko eta sozialen ondorioz. Hiriak asko garatu ziren, eta bizimodu berriak zein bat-bateko pentsamolde aldaketak etorri ziren. Talde sozial berriak agertu ziren, esaterako burgesia, eta unibertsitateetan natura eta zientziak ikasten hasi zirenez, kultura eta artearen garapen-prozesuari ekin zitzaion.

Aldaketa horiekin guztiekin, artea errealistagoa eta naturalistagoa bilakatu zen. Erromanikoko Pantokratorra Andre Maria Birjinak ordezkatu zuen, salbamenerako bitartekari gisa.

Gotikoak hiru etapa nagusi izan zituen:

• Klasikoa
• Manierista
• Flamigeroa (aberastasun dekoratibo handikoa)

Arkitektura gotikoan, aipatutako hirien garapenarekin eta eraikuntza-forma berrien sorrerarekin batera, katedrala hiriaren sinbolo eta hiritar ororen batasun espiritualaren oinarri bilakatu zen. Katedralaren barruan, gizakia Jainkoarekin harremanetan jartzen zen eta erredentzioa gertuago ikusten zuen.

Gotikoa Europan zehar

Frantziako gotikoa

Frantzian, XII. mendean sortu zen arkitektura gotikoa. Aurrekari nagusia San Benitoren ordenak hedatutako gotiko zistertarra izan zen. Gotikoa unerik gorenera XIII. mendean iritsi zen, eta Pariskoaz gain, hauek dira adibide garrantzitsuenak: Reims, Amiens eta Chartres; guztiak aldi klasikokoak. Beirateei ematen zieten garrantzi izugarriaren adibide nagusia, berriz, Parisko Sainte-Chapelle eliza da.

Ingalaterrako gotikoa

Ingalaterrako gotikoa oso berezia eta originala izan zen: burualde zuzena eta girolarik gabea zuen, gurutzadura bikoitza, bolumen trinkoak eta bertikaltasun gutxi. Hasierako estilo primitiboaren barruan, Salisburyko katedrala dugu. Geroago, estiloa aberastu egin zen, terzelete konplexuzko gangekin. Garai eta estilo honetakoak dira, besteak beste, Gloucester eta Canterburyko katedralak. Azkenik, 1350 inguruan sorturiko estilo perpendikularrean, abaniko-itxurako gangetan eta moldura bertikaletan oinarrituan, Westminsterko Henrike VII.aren kapera eta Windsorreko San Jurgiren kapera dira adierazgarri.

Italiako gotikoa

Italian, klasikoaren eraginaren ondorioz, gotiko oso berezia sortu zen: leiho txikikoa, arbotanterik gabea eta koloreak txandaka erabiliz dekoratutako bandaz betea, horizontaltasuna nabarmenduz. Honen adibide nagusia Sienako katedrala da. Italian gotiko zibila hirietako luxuzko jauregietan gauzatu zen, esaterako, Veneziako Dukearen jauregian eta Florentziako Signoria jauregian.