Psikologia eta soziologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Adinekoen segurtasuna bermatzeko neurriak

• Eraikuntza-oztopoetan arreta berezia jarri istripuak saihesteko.
• Botiken kontrola: Nahasteak eta okerreko hartzeak saihestu. Kontuan hartu sendagaien efektu sekundarioak (zorabioak, etab.).
• Elikadura: Desnutrizioa ekiditeko zaindu.
• Behaketa: Higienean, aldartean eta arretan gerta daitezkeen aldaketak detektatu.

Laguntza-erlazioaren 1. fasea

Elkar ezagutzen ez duten bi pertsonen arteko harremana ezartzen denean hasten da. Fase honetan, laguntza-erlazioaren oinarriak finkatzen dira eta arazoak identifikatzen dira. Pazienteari segurtasuna eta konfiantza eskaintzea funtsezkoa da. Ospitalean, pazientea plantan hartzea barne hartzen du.

Osasun-langilearen eta pazientearen arteko oinarriak

Errespetuan oinarrituko...

Lan Arrisku-Faktoreak, Eratorritako Kalteak eta Ondorioak

Arrisku-Faktoreak

• Egiturazkoak: Instalazioak.
• Makineria eta Tresnak: Makinak, tresnak, babes-lana eta ekipamendua erabiltzea.
• Ingurune Baldintzak: Fisikoak (zarata, bibrazioak...), Kimikoak (gasak, lurrinak...), Biologikoak (bakterioak, birusak...).
• Psikofisikoak: Arrisku ergonomikoak, pisu handia.
• Psikosozialak: Antolaketa, aginte-estiloa, laneko giroa, autonomia, erantzukizuna, lanaldia, ordutegia eta lan-baldintzak.
• Egoera Pertsonala: Genetika, adina, prestakuntza, esperientzia.

Lanak Eratorritako Kalteak

Lan-Istripuak

Definizioa: "Langileak besteren konturako lanean diharduela edo besteren konturako lanean jardutearen ondorioz izaten duen gorputzeko lesio oro".

Lan-Istripuarekin Parekagarriak

• In

Ikusizko komunikazioa: sarrera

Irudia elementu batzuez eta printzipio batzuez osatutako konposizio bat da; elementuak bere ezaugarrien arabera behar bezala ordenatuta daude eta konposizioa sortzen dute. Honakoak dira ikusizko konposizioko oinarrizko kontzeptuak:

Irudiaren elementuak

• Puntua
• Lerroa
• Kolorea (matiza, saturazioa, distira)
• Tonua
• Kontornoa
• Ingurua
• Norabidea
• Textura
• Eskala
• Dimentsioa
• Mugimendua

Pertzepzioaren printzipioak

Pertzepzio printzipioak dira irudiak nola antolatzen diren eta nola interpretatzen diren azaltzen duten oinarrizko irizpideak. Honako printzipioak bereizten dira:

• Pregnanzaren edo forma onaren printzipioa
• Antzekotasunaren printzipioa
• Hurbiltasunaren printzipioa
• Simetria-printzipioa
• Itxituraren printzipioa
• Jarraitasunaren printzipioa
• Norabide

Jolasen estrategiak

Jolasaren parte-hartzaileen artean sor daitezkeen harremanak kontuan hartuta, bai eta inplikazio kognitiboa eta afektiboa ere, jolasetan gertatzen diren oinarrizko estrategiak hauek dira: banakako estrategia, lankidetza, aurkaritza, lankidetza-aurkaritza eta anbibalentea.

Banakako estrategia

• Jolas psikomotorretan edo egiturarik gabeko jolasetan gertatzen da.
• Estrategiak ingurunetik erabiltzen dituen elementuetatik eta irudimen aldetik dituen mugetatik datorren ziurgabetasunak emango ditu. Erabakiak pertsonalak dira eta ez dituzte beste pertsona batzuek mediatizatzen, ekintzak bakarka egiten baitira.
• Adibidea: objektuekin bakarrik jolasten den haurra (indioak, autoak, panpinak, etab.).

Jokoa lankidetza-estrategia gisa

• Helburu komun

1. ZIENTZIARI BURUZKO IKUSPEGIAK

Historian zehar “Filosofia” eta “Zientzia” hitzen esanahia eta jakintza mota hauen arteko harremanak ulertzeko modua aldatu egin da. Zientzia hitzak jaso duen eboluzioaren ondorioz, hurrengo ikuspegiak desberdin ditzakegu:

1. Antzinateko zientziari buruzko ikuspegia

2. Zientziari buruzko ikuspegi modernoa

Hasiera batean Filosofia eta Zientzia gauza bera izan ziren. Ordea, gaur egun Filosofia eta Zientzia hitzekin jakintza mota desberdinak adierazteko erabiltzen ditugu eta arlo bakoitzari ezaugarri batzuk dagozkio.

1. Antzinateko zientziari buruzko ikuspegia

K.a VI. mendean Filosofia eta Zientzia hitzen arteko desberdintasuna ez zegoen gaur egun dagoen bezain argi. Lehenengo filosofoak lehenengo zientzialariak izan...

Mitoa eta Logosa: Ezagutzaren Eboluzioa Grezian

Mundua ulertu nahian, gizakiak historian zehar ezagutzara heltzeko egin dituen saiakerak ez dira beti guztiz egokiak izan. Ezagutza mailan eboluzioa eman da, eta eboluzio horren lekuko dira zabaldutako bide desberdinak eta hauetan sortutako errealitatea interpretatzeko modu desberdinak.

Hasiera batean, gizakiak mitoaren bidez saiatu zen errealitatea “ezagutzen”, nahiz eta benetako ezagutzarik lortu ez. Hortik aurrera, mitoa alde batera utzi zuenean, filosofia eta zientzia sortu zituen, eta azalpen arrazionalaren bidez saiatu zen unibertso fisikoa, gizakiaren izaera, elkarbizitza eta bere alderdi moralak edo politikoak pentsatzen eta ezagutzen. Beraz, *Logos*-ak mitoa ordezkatu zuenean agertu...

Mugikortasun urriko pertsonekin komunikazioa

• Normaltasunez hitz egin behar zaie: ez astiroago, ezta beste pertsonei baino ozenago ere.
• Pertsonak gurpil-aulkia erabiltzen badu, bere aurpegiaren parean eta altuera berean kokatuko gara; horretarako, komenigarria izaten da esertzea.
• Ohiko hutsegitea izaten da gurpil-aulkian doan pertsonarengana zuzendu ordez, haren laguntzaileari hitz egitea. Egokiena pertsonari zuzenean hitz egitea da.

Adimen-desgaitasuna duten pertsonekin

• Erabiltzailearekin komunikatzeko, harentzat ezagunak diren inguruneetan saiatu behar da.
• Pertsona bere adinaren arabera tratatu behar da, baina bere ulertzeko ahalmenera egokituz: hizkuntza bakuna eta esaldi laburrak erabiliz.
• Pertsona horien adierazpen- eta erantzun-denborak luzeagoak

Ontogenesia eta Filogenesia

• Ontogenesia: Bizitzan zehar banakoak jasaten dituen aldaketak dira (jaiotzetik heriotzara).
• Filogenesia: Espezieek belaunaldiz belaunaldi jasotako aldaketa multzoa (adibidez, txorien mokoa edo jirafen zama).

Filogenesiari buruzko azalpenak

• Teoria fixista: Ontogenesia gertatzen dela defendatzen du, baina filogenesia ez; espezieak aldaezinak direla dio (Aristoteles).
• Teoria eboluzionistak: Lamarck izan zen espezieen eboluzio biologikoari buruzko lehen teoria orokorra proposatu zuena. Bere ustez, gorputzaren atal baten erabilera intentsiboak atal hori sendotzea eragiten zuen; beraz, bizitzan zehar espezieak ingurura egokitzen ziren.

Eboluzionismoaren garapena

Charles Darwin: Espezieak belaunaldiz belaunaldi aldatzen zirela...

Kazetaritza: Oinarrizko Ezaugarriak

Kazetaritzaren funtsezko elementuak:

• 1. Komunikatzeko asmoa: entretenitzea, informatzea...
• 2. Eremu soziala: kazetaritza...
• 3. Egitura: aurkezpena, garapena, ondorioa; titulua, azpititulua, leada, gorputza.
• 4. Erregistroa: arrunta, kolokiala...
• 5. Hizkuntzaren erabilera: 3. pertsona, 1. pertsona, subjektibitatea, objektibitatea.

Euskara: Mugagabearen Erabilera

Mugagabea (kasu mugagabea) noiz erabiltzen den:

• Izen bereziekin eta izenordainekin, beti (adibidez: Bilboren, ni gatik).
• Partitiboan (-rik) eta nortzat kasuetan, beti.
• Eta beste 4 egoera hauetan:
  1. Izen Sintagmak (ISk) era honetako galdetzaileren bat daramanean (zer, zein, zenbait, zeinahi, edozein...).
  2. Zenbatzaile zehaztuekin, zein diren ez dakigunean (adibidez:

Neuronak: Zelula Espezializatuak

Neuronak oso zelula espezializatuak dira, eta nerbio-bulkadak sortzea eta transmititzea da haien funtzio nagusia.

Dendritak

Dendritak luzakin labur eta adarkatuak dira, eta nerbio-bulkadak hartzen dituzte. Oro har, zelularen gorputzetik sortzen dira.

Zelula-Gorputza

Zelula-gorputzaren barruan daude nukleoa, zitoplasma gehiena eta zelulako organuluak.

Axoia

Axoia zelularen gorputzaren luzakin luzanga bat da, eta nerbio-bulkada neuronaren azken adarreraino garraiatzen du.

Nerbio-Bulkada: Seinaleen Transmisioa

Nerbio-bulkada: Neuronak nerbio-bulkaden bidez hartzen eta transmititzen dituzte seinaleak. Nerbio-bulkadak korronte elektrikoak dira, eta axoiaren mintza zeharkatzen dute.

Sinapsia: Neuronen Arteko Komunikazioa

Sinapsia...