Psikologia eta soziologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Efektu Farmakologikoa

Efektu farmakologikoa: organismoak sendagaiari ematen dion erantzuna da (adibidez, efektu diuretikoa). Farmakoaren edo bere metabolitoen molekulen eta organismoaren molekulen arteko elkarreraginaren ondorioa da.

Efektu motak

• Efektu terapeutikoa: efektu primarioa eta terapia-adierazpenaren arrazoia da. Lortu nahi den efektua, alegia.
• Nahi ez diren ondorioak: Medikamentu batek dosi terapeutikoetan sortutako edozein efektu, administrazioaren bidez bilatzen den efektuaz bestelakoak. Honela sailka daitezke (lehenengo biak desberdintzea zaila izan ohi da):

1. Albokoa: farmakoaren ekintza farmakologikoak berak eragiten du ondorio hori, baina hura aplikatzean ez da nahi izaten.
2. Bigarren mailakoa: ez da efektu farmakologikoaren zuzeneko

Desgaitasunen Sailkapena eta Kirol Inklusiboa

Desgaitasunen definizioa:

• Desgaitasuna: Edozeinek eduki dezakeen ezaugarri fisiko edo intelektuala, pertsona gisa gaitasunik ez duela esan nahi ez duena.
• Desgaitua: Gaitasun mugatuak dituen pertsona adierazten du, ezaugarriak edozein izanda ere.

Zergatik sailkatu?

Txapelketetan partaidetza baldintza ekitatiboetan ematea da helburua, egoera justu batean lehiatzeko. Horregatik, kirol bakoitzaren arabera kategoria ezberdinak aurkitzen ditugu.

Sailkapen orokorra

• Fisiko funtzionala: Garun-paralisia, lesio medularra, espina bifida...
• Sentsoriala: Entzumen eta ikusmen desgaitasunak.
• Intelektuala: Patroi ezberdinen identifikazioan, sekuentziazioan eta memorian zailtasunak.

Sailkatzeko prozesua

1. Pertsona bakoitzari

Pazientearen arreta eta ospitalizazio-moduak

50 urteko paziente bat ospitalera heldu da gaixotasun kroniko konplexu bat diagnostikatzeko eta kontrol zorrotza ezartzeko. Profesionalek erabaki dute etxean jaso ditzakeela beharrezko arreta espezifikoak.

• Zein ospitaleratze-modu hautatuko litzateke? Etxeko Ospitalizazioa, etxean jaso dezakeelako arreta.
• Zein erakunde-mota izango litzateke egokiena? Ospitaleratzeko, ospitale orokorra; jarraipena egiteko, lehen mailako arreta.

Lehen Mailako Arretako (LMA) baliabideak

Lehen Mailako Arretako talde batek ezin du errehabilitazio-zerbitzu espezializaturik eskaini.

• Zein erakunde-motara bideratuko lituzkete pazienteak? C.2 osasun-zentrora, arreta espezializatua delako.
• Zein izen espezifiko izan dezake unitateak?

2. EP: 1-Nerbio-sistema zentrala eta nola irrigatu? Garuneko arteria iktus eragina? -Nerbio-sistema zentrala honakoek osatzen dute: 1. Garuna eta bizkarrezur-muina. -Garuna arteria nagusi hauetatik irrigatzen da: 1. Karotida internak: aurreko alde gehiena. 2. Barneko arteriak vertebro-basilar sistematik: atzeko garuna, zerebeloa, enbor-entzefalikoa. -Iktus batek eragin dezakeen arteria nagusiak: 1. Arteria zerebral mediala (MCA): ohikoena, afasia eta hemiparesia da. 2. Arteria zerebral aurrekoa (ACA). 3. Arteria zerebral atzerakoa (PCA). 2-Iktus goiz detektatzeko sintomak? Iskemikoa vs hemorragikoa? -FAST metodoa erabiliz, hau da: 1. F-ace: aurpegiko asimetria, ezpain-ertz desbideratua. 2. A-rm: beso ahultasuna. 3. S-peech: hizketaren...

Lur Sistema

• Lurra oso sistema konplikatua da.
• Subsistema konplexuez osatuta dago:
  • Geosfera
  • Atmosfera
  • Hidrosfera
  • Biosfera
• Subsistema hauek guztiz erlazionatuta daude elkarren artean.
  • Materia eta energia etengabe pasatzen dira batetik bestera.
• Lur sistemaren kanpo muga lausoa da (atmosferaren kanpo muga, ordea, zehatza da).
• Lur-sistema irekia da: beste sistemekin (bere ingurumenarekin) materia eta energia elkar-trukatzen ditu:
  • Kanpo-espazioarekin
  • Eguzkiarekin
  • Ilargiarekin
• Lurraren eta bere ingurumenaren arteko eraginak: adibideak.

Modeloak

Sistema naturalak (errealak) aztertzeko eta ulertzeko oso zailak dira, arrazoi hauengatik:

• Oso konplexuak dira.
• Oso handiak edo txikiak.
• Oso prozesu luzeak edo laburrak.

Horiek aztertzeko eta ulertzeko, modeloetara jotzen da.

• Modelo

Gaixotasunen Sailkapenerako Sistemen Maneiua

Gaixotasunen sailkapena gaixotasunen kategoria esleipenerako sistema konplexua da (alfabetikoa, numerikoa edo alfanumerikoa), irizpide homogeneoen arabera.

CIE: Gaixotasunen Sailkapen Internazionala

1946an adituen batzorde batek sortutako gaixotasunen, traumatismoen eta heriotza-kausei buruzko sailkapena da:

• 1955: 7. berrikuspena (Paris).
• 1965: 8. berrikuspena (Brusela).
• 1975: 9. berrikuspena (Geneva).
• 1992: 10. berrikuspena (OMS).
• 2018: 10. berrikuspenaren azken bertsioa (OMS).

Kodifikazioa: Kontzeptua eta Erabilera

Kodifikatzea hizkuntza naturala hizkuntza normalizatu batera pasatzea da, kodeen prozesaketa hitzen prozesaketa baino errazagoa eta azkarragoa delako.

Helburuak

• Osasun-zentroetan asistentzia-eskakizuna

Datu klinikoak eta historia klinikoa

Datu klinikoak: Paziente baten historia klinikoan aurkitu daitezkeen datuak.

Historia klinikoa: Lehen mailako arretan edo arreta espezializatuan aurkitu daitezkeen dokumentu-multzoa. Egoera edo bilakaera klinikoari buruzko edozein datu, balorazio edo informazio duten dokumentuen multzoa da.

Datu klinikoak: informazio-bilketa

• Datuen bilketa zorrozki eta Osasun Ministerioak eskatutako arauen arabera egin behar da.
• Hizkuntza homogeneoa izan dadin, kodifikazioa erabiltzen da.
• Kodifikazioak kode alfanumerikoz osatuta egon ohi dira.
• Internazionalki onartuta dauden kodifikazio-sistemak daude.
• Gaur egun, Gaixotasunen Sailkapen Internazionala (CIE) da erabiltzen den kodifikazioa, bere 10. bertsioan: CIE-10-ES.

Datu klinikoak:

Osasun Sistemak eta Koordinazioa

6. Osasun Sistema Liberalaren Ezaugarriak

Ameriketako Estatu Batuetan (AEB) da bereizgarria:

• Pribatua da: aseguruen bidez finantziatuta.
• Osasuna ondasuna da.
• Teknifikazio altua eta ikerketa aurreratua.
• Gizartean desberdintasun sozial handiak.

7. O.S.N. Lurralde arteko Kontseilua: Rola eta Osaera

Autonomia Erkidegoen eta Estatuaren arteko lankidetza, komunikazioa eta koordinazioa ahalbidetzen duen organoa da.

Presidenteak eta Autonomia Erkidego bakoitzeko ordezkari batek osatzen dute.

HDKZ eta Dokumentazio Klinikoa

8. HDKZren (Onarpen eta Dokumentazio Klinikoa) Arlo Nagusiak

• Pazienteen kudeaketa: ospitaleratzeak, kontsultak eta larrialdiak.
• Dokumentazio klinikoaren kudeaketa: historia klinikoak, artxiboa eta kodetzea.
• Informazio

Musikaren Onurak Haurren Garapenean

Musikak haurren garapen integrala bultzatzen du hainbat arlotan:

Garapen Kognitiboa

• Memoria, kontzentrazioa, arreta eta pentsamendu abstraktua hobetzen ditu.
• Hizkuntzak eta irakurketa ikasten laguntzen du.

Garapen Motorea

• Instrumentuak jotzeak eta dantzak koordinazioa eta motrizitate fina hobetzen dituzte.
• Haize-instrumentuak (tronpeta, klarinetea, etab.) eta abestea arnasketa eta jarrera ona edukitzen laguntzen dute.

Gizarte eta Emozio Dimentsioa

• Musikak inklusioa bultzatzen du (denok parte hartu dezakegu).
• Autoestimua eta konfiantza hobetzen ditu, batez ere jendaurrean abesten edo jotzen denean.

Dimentsio Terapeutikoa

• Haur hiperaktiboen tentsioa murrizten eta aldartea hobetzen laguntzen du.
• Gorputza eta burua orekatzen

Komunikazio Asmoak

1. Helburu Informatiboa

   Informazioa objektiboki helaraztea.

   Adibidea: "Eguzkia ekialdetik ateratzen da." Helburua: gertakari edo datu objektiboak transmititzea.

2. Helburu Emotiboa/Adierazlea

   Helburua: sentimenduak, emozioak edo barne-estatuak adieraztea.

   Adibidea: "Pozik nago!"

3. Helburu Konatiboa

   Helburua: hartzailearengan eragitea.

   Adibidea: "Ez dizut hori egitea gomendatzen."

4. Aginte Helburua

   Mezuak indarra eta autoritatea adierazten ditu. Agindua betetzea ezinbestekoa izaten da, agindua ematen duen pertsonak botere edo autoritate bat duela ulertzen baita.

   Adibidea: "Zabaldu leihoa!"

Perpaus Konpletiboak

"Zer?" galderari erantzuten dioten hiru atzizki nagusiak: -ela, -rik, eta -en.

• -ela

  Perpausaren edukia, hau da, baieztapen edo pentsamendu baten