Lehen hezkuntza mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Testuinguru Historikoa

Nietzsche XIX. mendeko edo Iraultza Garaiko autore bat da. Garai honi Europako Iraultza Aldia esango zaio, zenbait iraultza garatu baitziren bertan, Frantziako Iraultza esaterako. Horrek industrializazioaren garapena ekarri zuen, eta industrializazioak, aldiz, iraultza demografikoa eta inperialismoa bultzatu zituen, burgesia sortuz eta, horrela, gizarte-mugimenduak eraginez. Beraz, esan dezakegu Friedrichen pentsamenduan bi gertaera nagusik izan zutela garrantzia:

• Industrializazioa

  Europa mendebaldean hasi zen XIX. mendearen erdialdetik aurrera. Masa-ekoizpena egiten hasi ziren, eta horrek ekoizpena areagotu zuen. Horrek lotura estua izan zuen iraultza demografikoarekin, Europako biztanleria bikoiztu egin baitzen. Ondorioz,

KANT: TESTUINGURU HISTORIKOA

XVIII. mendea da, une historiko erabakiorra Europako. Mende honetan jazotako aldakuntz ekonomiko, soziopolitiko eta ideologikoek gaur egungo gizartearen oinarriak ezarriko baitituzte. Antzinako Erregimen estamentalaren gainbehera eta burgesiak sortutako gizarte orden berria dira trantsiziozko mende honen ezaugarri nagusiak.

Hiru faktore nagusi azter ditzagun:

• 1) Krisi ekonomikoa: Feudalismoa gainbeheran zegoen Europan. Etengabeko gatazka eta guden ondorioz, nekazariak zorrez itota bizi ziren. Bestetik, Europak biztanleria bikoiztu egin zen mende hasieran. Egitura feudala guztiz anakronikoa zen, gero eta ustiapen handiagoa behar baitzuen sistema berari eusteko.
• 2) Burgesiaren gorakada: XVIII. mendera arte, nekazaritza

Industria: Jarduera ekonomiko eta teknikoa, non lehengaiak eraldatzen diren gizakien beharrak asetzeko produktu bihurtu arte. Jarduera horretara dedikatzen diren instalazioei ere erreferentzia egin diezaieke (Bigarren Sektorea).

Enpresa: Enpresa talde batek, baliabide materialez eta finantzarioz osatutako unitate bat helburu bezala duela zerbait ekoiztea edo zerbitzu bat eskaintzea eta horren truke etekinak lortzea.

Holding: Enpresen antolakuntza edo taldekatzea, non konpainia batek akzio guztiak edo gehienak kontrolatzen dituen eta era horretan enpresa horren gaineko kontrola hartzen duen.

Deskokatze industriala: Industrien kokapenean egiten diren aldaketek osatzen duten prozesua da. Enpresak abantaila handiagoak eskaintzen dituzten lekuetara...

Azañaren Gobernuaren Krisia (1932-1933)

1932 eta 1933 bitartean gertatutako gizarte gatazkek (grebak, matxinadak, iraultzak...) larritu egin zuten gobernu erreformistaren krisia, eta hura deuseztatzea eragin zuten. 1933an CEDA sortu zen, estatu kolpearen aldeko talde monarkikoa. Azañak dimisioa eman zuen 1933ko irailean, eta Alcalá Zamora geratu zen gobernuaren buru.

Biurteko Eskuindarra (1933-1934)

Azaroaren 19ko hauteskundeetan, errepublikar erradikalak eta CEDA izan ziren garaile, eta ezkerrak hondamen handia izan zuen. Eskuindar errepublikazaleak 1934 arte egon ziren agintean. CEDA ez zen berehala sartu gobernuan, ezker erradikalek altxamendua antolatzeko mehatxua egin zutelako. Hori dela eta, Lerrouxek, Gil-Roblesen laguntzarekin, erreformaren...

Enpirismoaren ezaugarri orokorrak

XVIII. mendeko filosofia korrontea da, Britainia Handian garatua. Arrazionalismoaren aurreko erreakzio bat da eta haren ideia nagusien, jaiotzetiko ideien, esperientziatik kanpo aurkitzearen eta metafisikaren kontrako kritika egin zuen. Hala ere, enpirismoa eta arrazionalismoa ezin dira kontrajarri. Enpirismoaren arabera, arrazoimena bere gaitasunez, mugez eta aplikazio eremuaz baliatzen da ezagutza ziurtatzeko.

Korronte honen egile garrantzitsuenak: Locke, Berkeley eta Hume dira. Bere ezaugarriak hauek dira:

Ezagutza oro ideien ezagutza da

Ez gauzena zuzenean. Arrazionalismoan bezala.

Ideiak esperientziatik datoz

Giza adimena ohol lau bat bezalakoa da, hasieran hutsik dagoena eta bizitzan zehar eskuratzen dituen...

2.perts: Nor=zu zaitez. Nor nori=zu niri zakizkit. Nor-nork=zuk ezazu. Nor-nori-nork=zuk iezadazu

Aurrean daukagun testua 1876ko uztailaren 21eko legea da, Gaceta de Madrid aldizkarian argitaratua 4 egun geroago eta Madrilen idatzia. Antonio Canovas del Castillok idatzitako lege da eta hau Errestaurazio garaiko arkitektoa da, berak finkatu baitzituen oinarriak eta kontserbadorea da. Primarioa da 1876an argitaratu zelako eta urte horretaz ari delako eta Errestaurazio garaiaren (1875-1923) hasieran idatzi zen. Publikoa da Euskal Herriko jendeari zuzenduta baitago. Juridikoa da lege bat delako eta artikulutan banatuta dagoelako, foruen abolizioaz informatuz. Bere helburua hori da hain zuzen ere, herria foruen desagerpenaz jakinarazi.

Testua Euskal Herriko foruak abolitzearen ideia nagusiaren inguruan egituratzen da. Horrek zentralismora garamatza...

Arrazionalismoa

Frantzian sortu zen arrazionalismoa. Ezagutza lortzeko, arrazoimenak bere burua aski duela defendatzen duen pentsaera da. Arrazoimenak ez du bere gainetik irizpiderik onartzen: ez tradizioa, ez fedea. Egia zer den edo zer ez den epaitzea arrazoimenari soilik dagokio.

Arrazionalismoaren Oinarriak

Arrazionalismoaren arabera, errealitateari buruzko ezagutza funtsezko eta egiazkoak arrazoimenetik sortzen dira, jaiotzetikoak baitira.

Ezaugarri Nagusiak

• Erabateko konfiantza arrazoimenean: Arrazoimena da ezagutza lortzeko bidea. Munduaren egitura arrazoimenaren bidez ulergarria da; unibertsoko gertaera orok du kausa bat, eta kausa hori ezagugarria da.
• Jatorrizko ideien existentzia: Giza adimenak egiaren oinarri diren edukiak ditu jaiotzetik.

Nutrizio Funtzioa eta Parte Hartzen duten Aparatuak

Nutrizio-funtzioari dagozkion prozesuak gauzatzeko, hainbat aparatu ditugu koordinatuta. Hasteko, elikagaiak xehatu egin behar dira; horrela, beren baitan dituzten substantzia nutritiboak substantzia sinpleago bihurtzen dira. Digestio-aparatuak gorputzarentzat substantzia nutritibo izan daitezkeen osagaiak ateratzen ditu. Arnas aparatuak, arnasketaren bidez, mantenugaien erreketarako behar den oxigenoa hartu eta sortzen den karbono dioxidoa kanporatzen du. Ondoren, zirkulazio-aparatuak digestio-prozesuan bereizitako mantenugai sinple horiek eta arnasketaren bidez lortutako oxigenoa bizidunen zelula guztietara eramaten ditu, odolaren bidez. Zeluletan, metabolismo zelular deritzogun erreakzio...

Ondare Galera Konputaezinak

Kasu hauek ez dira konputatzen ondare galera bezala:

• Frogatzen ez direnak.
• Kontsumoak eragiten dituenak: ibilgailuentzat dago pentsatuta gehienbat, denborarekin balioa jaitsi egiten baita erabileraren ondorioz, baina beste hainbat kasu sar daitezke hemen, kontsumoarengatik galera eragiten duen edozer.
• Inter vivos egintzen edo eskuzabaltasunaren ondoriozko kosturik gabeko eskualdaketetan gertatutakoak.
• Ondasun higiezinen kostu bidezko eskualdaketen ondoriozkoak, baldin eta ondasun horiek aurretik egindako kosturik gabeko eskuraketa salbuetsi edo tributazio efektiborik gabeko eskuraketa batetik badatoz. Araudiak, hala ere, dio letra honetan ezarritakoa ez dela aplikatuko, zergadunak frogatzen badu ondasun higiezinaren balioa