Lehen hezkuntza mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

O galego no primeiro terzo do século XX

As primeiras décadas do século XX, o galego é a lingua da gran maioría da poboación rural. O español é o idioma das clases urbanas acomodadas.

O proceso de castelanización increméntase porque o castelán é considerado unha lingua de promoción social e é a lingua escolar e da comunicación.

Neste período xorden iniciativas como as Irmandades da Fala, o grupo Nós e o Seminario de Estudos Galegos, que teñen como obxectivo principal a reivindicación da nosa lingua como medio natural de expresión en todos os ámbitos. Deste xeito, os usos cultos do galego vanse expandindo progresivamente.

A creación de editoriais, revistas e xornais tamén leva a un notable aumento da actividade literaria. Tamén...

Grupo Nós

O Grupo Nós osatuta dago Vicente Risco eta Ramón Otero Pedrayo idazleek. Irmandades da Fala mugimenduaren xeneraziokoa da, eta idazle hauek ezaugarri komunak dituzte, beste idazle garaikideetatik bereizten dituztenak: jatorri sozial ertaina-altua eta galeguismora bideratzea, hasierako kosmopolitismo eta exotismo etapa batetik abiatuta.

Taldearen izena Nós aldizkaritik dator, 1920an Ourensen sortua. Galiziako aurrerakoi-aurreko garaiko argitalpen garrantzitsuena izan zen, eta arkeologia, antropologia, geografia, historia eta beste arlo batzuk landu zituen. Horri esker, Galizia ikerketa eta azterketa gai bihurtu zen.

Idazle hauen prestakuntza intelektual handiak galiziar kulturaren aldeko lan garrantzitsua egiten lagundu zuten. Nazionalismoaren...

Lepoko eta Enborreko Giharrak

• Esternokleidomastoideoa: Lepauztaiaren erdialdean hasi eta mastoide apofisian bukatzen da. Funtzioak: flexioa, albo-flexioa eta lepoaren errotazioa.
• Trapezioa: D12-tik (toraxaren 12. ornotik) eta okzipitaletik, arantza eskapularrera eta akromioraino doa. Funtzioak: errotazioa, adukzioa eta eskapularen elebazioa.
• Lepoko gihar luzea: C3 ornotik D3 ornora doa. Funtzioak: lepoaren flexioa eta errotazioa.
• Zuzen abdominala: Sinfisi pubikotik 5-7 saihets-kartilagoetara eta xifoide apofisira doa. Funtzioak: enborraren flexioa eta albo-flexioa.
• Serrato handia: Lehenengo 9 saihetsetatik eskapularen erdialdera doa. Funtzioa: saihetsak igotzea (inspirazioa).
• Serrato txikia: D11, D12, L1 eta L2 ornoetatik 9, 10, 11 eta 12. saihetsetara

1. Zer esaten du Krashenen hipotesiak?

L2-ren ikaskuntza ematen da ikasleek input ulerkorra jasotzen dutenean. Honek esan nahi du:

• Aurkezten zaien hizkuntza ez dagoela oso urrun beraien orainaldiko garapenaren egoeratik. Honi Krashenek I+1 deitzen dio. Inputa ikaslearen mailan dagoena, maila pixka bat altuago batera heldu daitekeela.

• Hitz berrien edo forma gramatikalen esanahia modu erraz batean eragin dezake. Adibidez, ikasleek beraien gaitasunetaz eta esperientziez baliatu daitezke esanahia aurkitzeko; marrazki edo objektu desberdinak erabili ahal izango dituzte, beti ere jarduera esanguratsua denean.

Irakasleak ikaslearen maila kontuan hartu behar du

Irakasleak ikaslearen hizkuntza maila kontuan hartu behar du eta bere mailara egokitu behar du....

Gai 1: Entretenimendua

Hiztegia: album/appearance (itxura)/audience (publikoa)/audition (entzunaldia)/backstage/ballet/band (musika-taldea)/celebrity (ospetsua)/CD/DVD/choir (abesbatza)/contestant (lehiakidea)/debut/fan/flop (porrota)/gig (emanaldia/bolo)/opera/miss (galdu/huts egin)/musical/musical instrument/performance (ikuskizuna)/producer (ekoizlea)/show/single/stadium (estadioa)/stardom (izarkeria)/superstar

Telebista-programak

tv programs: cartoon (dibujo animatuak)/chat show (elkarrizketa-programa)/documentary (dokumentala)/drama/news (albisteak)/quiz show (galdera-lehiaketa)/reality TV/soap opera (telenobela)

Phrasal verbs

come along (aurrera egin)/end up (amaitu)/get through (gainditu)/go for (aukeratu)/set out (abiatu edo prestatu)/onlookers...

1855eko Burdinbideen Lege Orokorra

4. BURDINBIDEEN LEGE OROKORRA (1855-06-06)

Aurrean dugun testua lehen mailako iturri historiko eta politiko-juridikoa da; hain zuzen, 1855eko Burdinbideen Lege Orokorraren zati bat, Espainian trenbidea ezartzen laguntzeko helburuarekin ateratako legea. Egilea kolektiboa da, Gorteek egina eta Francisco de Luxan, Sustapen ministroa, eta Isabel II.ak onetsita. Publikoa da, Aranjuezen aldarrikatu eta Madrilgo Gazetan argitaratu zen eta herriari zuzenduta dago.

Testuaren testuingurua

Testuaren helburu nagusia trenaren eraikuntza bultzatzea izan zen. Testua Isabel II.aren Biurteko progresistan (1854-1856) kokatzen da, hots, O’Donnell jeneralaren ‘Vicalvarada’ pronuntziamenduaren ondoren. Isabel II.ak Espartero...

Potentzia-etapa. Anplifikadoreak

Anplifikadorearen aukeraketa

Aukeraketaren irizpidea instalatu nahi den altavoz kopuruaren, haien potentziaren eta unitate nagusiak dituen irteera motaren araberakoa da. Bata bestetik bereizten dituzten ezaugarriak hauek dira:

Kanal kopurua

Irteera kanalen kopurua eta kanal horiek elkarrekin lan egiteko lotu ahal izatea (puenteatu).

• Kanal bat: Audio-seinale bakarra anplifikatzen du, normalean subwoofer baten elikadurarako. Monoblock deitzen zaie eta subwooferraren behe-maiztasunetako kanalerako erabiltzen dira.
• Bi kanal: Estereo sistemetan etapa sinpleena da, bi irteera-kanalekin.
• Hiru kanal: Hiru irteera-kanal anplifikatzen ditu. Normalean bi kanal estereo eta beste kanal bat izaten ditu, potentzia-estalkia dena,

Poesia katalana hirurogeiko hamarkadatik aurrera

Katalan poesia 1980ko hamarkadan postgerrako maisu handien galera nabarmendu zen, hala nola Espriu, Foix, Pere Quart eta Vinyoli. Hala ere, esperimentazioan oinarritutako poesia jarraitu zen, avantgarde historikoekin lotua. Erreferente nagusiak Palau i Fabre, Foix eta, batez ere, Joan Brossa izan ziren; Brossak Poesia rasa (1970) argitaratu ostean, poesia katalan garaikidean leku zentrala hartu zuen.

Hala ere, azken bi hamarkadetako estetika-joera nagusia realismo lirikoa izan zen, poesia postsinbolistaren hainbat aukera garatuz. Joan Vinyoliren poesiak erabakigarria izan zen korronte horren sorreran.

Egile nagusiak

1980ko hamarkadan heldutasun artistikoa lortu zuten poetek honako hauek izan ziren:...

Garraio pasiboa

Garraio pasiboa gradiente elektrokimikoaren alde egiten da (kontzentrazio handienetik txikienera), eta ez du ATPrik kontsumitzen. Bi mota ditu: difusio sinplea eta difusio errazua. Osmosia ere garraio pasibo gisa aztertzen da, ura kasu berezi gisa hartuta.

Difusio sinplea

Ez du proteina laguntzailerik behar eta ez da ATPrik kontsumitzen. Bikapa lipidikoan zehar egiten da. Horrela garraiatzen dira:

• Molekula polar txikiak: etanola…
• Molekula hidrofobikoak: bentzenoa…
• Gasak: O₂, CO₂

Difusio errazua

Laguntzaile bat behar du: proteinak. Bi mota daude:

• Garraio proteinak (karrierrak): gluzidoak, aminoazidoak eta nukleosidoak garraiatzen dituzte. Mintzaren alde batean molekulei lotzen zaizkie, konformazioa modu itzulgarrian aldatzen dute,