Garraio Pasiboa eta Aktiboa: Zelula Biologiaren Oinarriak eta Organuluak

Garraio pasiboa

Garraio pasiboa gradiente elektrokimikoaren alde egiten da (kontzentrazio handienetik txikienera), eta ez du ATPrik kontsumitzen. Bi mota ditu: difusio sinplea eta difusio errazua. Osmosia ere garraio pasibo gisa aztertzen da, ura kasu berezi gisa hartuta.

Difusio sinplea

Ez du proteina laguntzailerik behar eta ez da ATPrik kontsumitzen. Bikapa lipidikoan zehar egiten da. Horrela garraiatzen dira:

• Molekula polar txikiak: etanola…
• Molekula hidrofobikoak: bentzenoa…
• Gasak: O₂, CO₂

Difusio errazua

Laguntzaile bat behar du: proteinak. Bi mota daude:

• Garraio proteinak (karrierrak): gluzidoak, aminoazidoak eta nukleosidoak garraiatzen dituzte. Mintzaren alde batean molekulei lotzen zaizkie, konformazioa modu itzulgarrian aldatzen dute, mintza zeharkatzen dute eta bestaldean askatzen dira.
• Bide edo kanal proteinak (bide ionikoak): irekiera erregularreko poroak osatzen dituzte. Ez da ATPrik kontsumitzen. Mintza difusio sinplez zeharkatu ezin duten molekula handiak edo ioiak garraiatzen dituzte.

Garraio aktiboa

Gradiente elektrokimikoaren aurka egiten da (kontzentrazio txikienetik handienera), eta energia behar da. Portadore edo garraiatzaile bat behar du (ATPasak).

Ioi ponpak

"Sodio-potasio ponpa" ATPasa batzuk dira. Garrantzitsuena Na⁺-K⁺ ponpa da (Na⁺-K⁺ ATPasa). Zelula barruan K⁺ kontzentrazio handiagoa dago eta kanpoan Na⁺ kontzentrazio handiagoa.

Golgi aparatuaren funtzioak

Jariatze produktuen enbalatzea

Erretikulu endoplasmatikoan sintetizatutako molekulak aldatu, paketatu, garraiatu, banatu eta jariatzen ditu. Proteinen bidea hau da:

1. Erretikulu endoplasmatikoaren erribosometan sintetizatzen dira.
2. Erretikulu endoplasmatikoaren lumenera garraiatzen dira.
3. Trantsizio besikuletan sartzen dira.
4. Diktiosomen alde proximaleko zisternen mintzekin bat egiten dute.
5. Edukia zisternen barnera pasatzen da.
6. Garraio besikuletan alde distalera mugitzen dira.
7. Jariatze besikuletan mintz plasmatikoarekin bat egiten dute.
8. Exozitosiz kanpora askatzen dira.

Mintzen biogenesia

Jariatze besikulak mintz plasmatikoarekin bat egitean mintzak sortzen dira.

Zelula barneko organuluak sortzea

Hialoplasman geratzen diren jariatze besikulen bidez sortzen dira, adibidez lisosomak.

Lisosoma motak

Lisosoma primarioak

Golgi aparatuaren trans aldetik sortu berriak dira (gemazioz). Jariatze besikulak dira, eta oraingoz ez dute liseri prozesuan parte hartzen. Entzima hidrolitiko inaktiboz beteta daude. Bi digestiotan parte hartzen dute:

• Zelulaz kanpoko digestioa: zelularen gainazalerantz mugitzen dira eta kanpoaldean edukia askatzen dute, zelulaz kanpoko substratuak degradatzeko (adibidez, espermatozoideak).
• Zelulaz barneko digestioa: lisosoma primarioek endozitosi bakuoloekin egiten dute bat.

Lisosoma sekundarioak

Entzima litiko aktiboak eta digeritu beharreko substratuak dituzte. Bi mota daude:

• Heterolisosomak: kanpoaldeko substantziak dituzten besikulak eta lisosoma primarioak. Produktu nutritiboak hialoplasmara askatzen dira.
• Autolisosomak: lisosoma primarioak eta besikula autofagikoak (zelularen elementu propioak, Golgi aparatuak besikuletan biltzen ditu).

Hondar gorputzak

Lisosoma inaktiboak hondar baliogabeekin. Edukia exozitosi bidez kanpora askatzen da.

Bakuoloak

Biltokiak dira: hondakinak, erreserba substantziak, gatz mineralak, substantzia aromatiko eta toxikoak, pigmentu hidrodisolbagarriak eta ura. Prozesu osmotikoak bideratzen eta erregulatzen dituzte. Barruan solutu kontzentrazio handiagoa dute, eta horrek ura sartzen du, turgentzia emanez.

Mitokondria

• Energia (ATPa) sortzen dute zelula arnasketa prozesu katabolikoaren bidez.
• Metabolitoak oxidatzen dituzte.
• ATPa lortzen dute.
• Bide anabolikoen aitzindariak eratzen dituzte.

Mitokondriaren egitura

Matrize mitokondriala, mintz arteko gunea, kanpoko mintz mitokondriala, barneko mintz mitokondriala, gandor mitokondriala, ATPasa, DNA mitokondriala eta mitorribosomak ditu.

Kloroplastoa

Fotosintesia egiten du bi fasetan:

• Argitako fasea: tilakoideen mintzean.
• Ilunpetako fasea: estroman.

Kloroplastoaren egitura

Kanpoko mintz kloroplastikoa, mintz arteko gunea, barneko mintz kloroplastikoa, estroma, tilakoide barneko gunea, tilakoide mintza, plastoglobulua, estromako tilakoideak edo lamelak, grana tilakoideak, DNA kloroplastikoa eta plastorribosomak ditu.