Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

LATINDAR ANTZERKIA: Plauto eta Terenzio

Antzerki Klasikoa Erroman

K.a. II. mendea izan zen antzerki klasikoaren garairik onena Erroman. Hala ere, une honetan dekadentzian erori zen eta ez zen ezer berririk sortu. Bi azpigenero sortu ziren, ospea lortu zutenak:

• Atellana Literarioa

  Lan laburra, "sainete bufenesko" itxurakoa, oso ezaguna izan zena. Hasierako garaietan, agortutako latindar antzerkilaritza komikoa berreskuratzeko saiakera izan zen.

• Mimoa

  Emakumeek parte hartu zezaketen maskararik gabeko antzezpena zen. Mimoek beti kutsu zikin eta lizuna izan ohi zuten. Gai gustukoenak adulterioa eta intzestua ziren. Onartu beharra dago erromatar ikuslegoak eskatzen eta gustuko zuen generoa zela.

Inperioko Antzerkilaritza

Augusto antzerki klasikoa berreskuratzen saiatu zen. Senekak idatzitako...

Prosa Ez-Erlijiosoa

Batzuetan elizgizonek egindakoak izan arren, zuzenean erlijioarekin zerikusirik ez zuten idazlanak ere sortu ziren XIX. mendean. Interesgarrienetakoa, aipatu berri dugun Juan Antonio Mogel Markina-Xemeingo erretorearen Peru Abarka dugu, ziur aski, adibide nagusia. Nobela izatera iritsi gabe ere, baserritar baten eta kaletar baten arteko pasadizoak kontatzen zaizkigu elkarrizketa luze baten bitartez. Gehien hitz egiten duena Peru baserritarra da, Maisu Juan barbero-sendagile kaletarrak baino askoz gehiago dakiena ia beti. Liburuak kutsu didaktiko nabarmena du, paregabea.

Hegoaldeko Idazleak: Sarrera

Euskal liburugintzari dagokionez, aurreko bi mendeetan izugarrizko aldea hartu zion Iparraldeak Hegoaldeari. XVII. mendean diferentzia...

Antzerkia Erromatar Inperioan

Jatorria: Erromatar antzerkiaren jatorria K.a. III. mendean koka dezakegu, legio erromatarrek Italiako hegoaldean greziar antzerkiarekin harremanetan jartzearen ondorioz.

Tragedia eta Komedia

Lehenengoaren protagonistak jainkoak eta heroiak dira, eta bere hizkuntza fina eta solemnea da; komedia, ostera, kaleko gizonaz tratatzen duenez, sarritan hizkuntza ozarra eta lizuna erakusten du. Erromako lehen antzerki lanak obra greziarren itzulpenak edo moldaketak ziren, obraren gaia, lekua eta pertsonaiak greziarrak zirelarik. Itzulitako greziar tragediei latinoek fabula cothurnata izena eman zieten, eta komediei fabula palliata izena. Geroago, gaia, lekua eta pertsonai erromatarrez osaturiko antzezlanak sortu ziren, greziar...

Shannon Hotelean Atxiloketa eta Helen Alburyren Aitorpena

Shannon hotelean, Dick iristean, narratzailea atxilotzeko agindua zegoela esan zioten, Brand eta Dawnen salaketengatik. Poliziak Mickey harrapatu eta galdekatu egin zuen. Dickek uste zuen narratzailea zela hiltzailea, eta alde egin zuen. Helen Alburyk (Robert Alburyren anaiak), Dinah Branden hilketaren egunean zelatan zegoela, gauza garrantzitsuak ikusi zituen, eta Proctor Down abokatuari esan zizkion. Horregatik, abokatuak narratzailea deitu zuen. Narratzaileak Renorekin kontaktatzen saiatu zen, baina ez zuen lortu. Elihurekin estortsioei buruz hitz egitea erabaki zuen, eta haren bila joan zen. Bidean, Reno non aurkitu zezakeen zekien gizon bat topatu zuen. Haren argibideak jarraituz,...

Abentura eleberrien mundu zirraragarria

Fikzioa eta entretenimendua

Abentura eleberrietan fikzioaren izaera islatzen da, helburu nagusia entretenitzea izanik. Abentura errutinaren aurkakoa da, eta hortxe datza bere baliorik handiena. Protagonistak gaitasun handia erakutsi behar du arrisku, misterio eta oztopoei aurre egiteko. Orokorrean, amaiera zoriontsua izaten dute, heroiak bere helburuak lortuz.

Aurrekari historikoak

Abentura generoaren aurrekariak VIII. mendean koka ditzakegu, Aro Klasikoko Odisea eta Iliada lanekin. Erdi Aroan, Zifar Zalduna (1300 inguru) eta Amadis de Gaula (1508) ditugu, espainiar literaturako zaldun eleberri ezagunenak. Aipatu beharrekoa da, halaber, Miguel de Cervantesen On Kixote Mantxakoa (1605), Alonso Quijanoren abenturak...

Hegoaldeko Euskal Literatura XIX. Mendean

Hegoaldean, euskaraz poesia herrikoia egiten saiatzen diren mugimendu poetikoak garrantzi handikoak izango dira. Narratiban eleberria nagusi, antzerkian El trueno elkarteak euskal literaturan identitate berriaren eredua ezarri. Gerra eta iskanbilen garaia, literatura frantsesekin eta espainiarrekin lotuta. Erromantizismoaren pareko berpizkundea sortu (iparraldean + hegoaldean).

Larramendiren Eskola eta Foruen Galtzea

Hegoaldea: Larramendiren Eskola garaia (1800-1839) lan erlijiosoak. Literatur lanaren kopurua urrituz (1839-1876). Foruak galdu, gai horri buruz idatzi (1876-1900). Jendea alfabetatzen hasi, ikasteko eta jakiteko irrikaz.

Joan Jose Mogel (1745-1804)

Joan Jose Mogel: Eibar (1745 - Marina-Xemein...

Nork deitzen dio “Rossetti” protagonistari? Zergatik?

Nork deitzen dio “Rossetti” protagonistari? Zergatik? Zein da bere benetako izena? Zer pentsatzen du bere izenaz?

Victoriak deitzen dio “Rossetti”, izan ere, hark zeukan neurosi obsesiboa, benetazko Rossetti-ren gaixotasunaren antza zuelako. Hasieran, arraroa iruditzen zitzaion horrela deitzea, ez baitu ulertzen margolariarekin zerikusirik duenik. Idazlearen benetako izena Juan Martin da, bere aitonaren izen berdina du, baina ez du asko gustoko, hartaz oroitzapen txarrak duelako, oso zaharra baitzen.

Nor da Victoria? Nongoa da? Nolakoa da?

Nor da Victoria? Nongoa da? Nolakoa da? Non ezagutzen dute elkar?

Sedanoren laguntzaz ezagutzen dira elkar, berak antolatutako Europako Biltzarrean

Alemaniako Erromantizismoa

Friedrich Hölderlin (1770-1843)

Frantziako Iraultzaren mireslea izan zen. Ezin dugu erabat kokatu ez erromantizismoan ezta klasizismoan ere, baina bere pentsamenduak bietatik edaten du. Bere poesia gero eta ilunagoa bihurtu zen. Bere iritziz, poeta Jainkoen eta gizakien arteko bitartekaria da. Ikuspegi horrekin idatzi zuen Hiperion.

Novalis (1772-1801)

Bere lana literarioa, poetikoa eta filosofikoa da. Teoria asko idatzi zituen zientzia, filosofia, politika, poesia eta erlijioaren arteko loturak eginez, adibidez, El borrador general lanean. Novalisen testu poetikoak prosazkoak eta bertsozkoak dira. Gauari Erreserkiak poema bilduman, gauari laudorioa egiten dio; gauak heriotzarekin bat egiten du, eta benetako bizitzarako...

Latinezko Literatura

Historiografia

K.a. V-IV. mendeak

Lehenengo aztarnak Libri Pontificum (erlijioburu gorenen liburuak) dira. Pontifizeek garaiko gertakizun garrantzitsuenak idazten zituzten. Liburu ofizial eta publikoak ziren.

Dokumentu pribatuak ere bazeuden: familia nobleen ekintzak, goraipatuak eta idatziak, geroko belaunaldiek testigantza izan zezaten.

K.a. III. mendea

Lehenengo historialariak Antzinako Erromaren historia jaso zuten Annales izeneko idazkietan.

Historialari aipagarrienak: Kinto Fabio Pintor eta Luzio Zinzio Alimento (K.a. III. mendeko bigarren erdia). Grekoz idazten zuten. Helburua: Erromaren historia atzerrian zabaltzea.

K.a. III-II. mendeak

Katon Zentsorea prosaren sortzailea izan zen. Origenes lana erabat berritzailea izan...