Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Obra hau hamabost liburuz osaturik dago eta 250 mito jorratzen ditu, non gehienetan transformazioak agertzen diren. Mito mota hauenganako interesa ez da berria; adibidez, Ovidiok aurretik zegoen materiala probestu egin zuen, hala nola, geografia liburuetatik, greziar tragedien ohituretatik, poesia helenistikotik eta beste hainbat iturrietatik. Hala ere, tradizio guzti horretatik bera berritzaile agertzen da. Hexametrotan idatzitako poema epikoa da eta Virgilioren "Eneida"rekin lehiatzen da. Ovidio berak bere "Ars amandi" obran "Eneida" irakurtzea gomendatzen du. Bertzalde, Metamorfosiak "Eneida"ren antitesia da. Ez du arkaismorik erabiltzen; hala ere, Virgiliok erabiltzen ez zituen tonu ezberdinak erabiltzen ditu istorioak kontatzerakoan. Horrez...

POESIA EPIKOA

Epikaren helburu nagusia da errege eta buruzagien ekintza heroikoak abestea eta gorestea.

Latinezko lehen poema epikoa K.a. III. mendeko Livio Andronikoren Odussia da, Homeroren Odisea lanaren itzulpena. Andronikok, itzulpena egiterakoan, helburu didaktikoa zuen: ikasleei grekoa irakastea.

Nevioren Bellum Poenicum ere mende berekoa da; Neviok berak parte hartu zuen Erromaren eta Kartagoren arteko gudatean, eta horixe da, hain zuzen ere, lanaren gaia. Bellum Poenicum da itzulpena ez den lehen poema epikoa, eta, aldi berean, Erromaren historiari lotuta dagoen lana.

Kristo aurreko III. eta II. mendeen artean, Eniok bere lan nagusia idatzi zuen Annales izenarekin. Erromaren historia bertsoz idatzi zuen (Erroma sortu zenetik idazlearen

Peloponeseko penintsula + inguru, egeo itsasoa. minoiko, mizenas, a iluna, antzinako G. A.Ark: Herri txikiak, desberdintasun linguistiko, atenas txiro/rurala, bateratu, buztina, olimpiadak.A.Klas: Momentu onena, atenas/esparta/tebas, kultura+arte erdigunea, akropolis, fidias, literatura tragedia/komedia.A.Helen: Gainbera ekono/poltik, k.egipziarra, k.mesopotamiarra, k.indiarra, Apolonio rodas, Calimaco.Idealismo: Platon, munduen ideia, kobasulo.Norbere burua: Bizitza distantziatik, gizakiak sortea onartu, heriotza naturala, orain da duguna. CD: Hedeonismo→ plazerra, Anecreonten poeta. Maitasuna: Gizaki+Jainko=maitasun historiko. Epopeia: poesia, luzea, heroia, G historia+mitologia. ekintza ikaragarriak, patua, pertsonaiak, ahozko transmizioa,...

MILES GLORIOSUS

Miles Gloriosus obraren egilea Plauto da, garai hartako idazle ospetsuenetakoa. Plautok, fabulla palliatae antzezlanak egin zituen. Miles Gloriosus generoa komedia da eta antzerki batean interpretatzeko da. Miles Gloriosus antzeztu zen K.a. II. mendean, obra bost zatitan banatzen da hainbat eszenekin, lehenengo eta bostgarren ekitaldiak izan ezik.

Plautoren komediak beti dituzte ezaugarri berdinak, adibidez, latin vulgarea, prostituzioarekin lotuta eszenaren bat, esklabu argiegiak edo leloa, agure endekatua edo zikoitza, hitz jokoak etab. Ezaugarri ohikoenak esklabu argiegia edo leloa (Paletrion eta Esceledro) prostitutak (Filocomesio eta Acroteleutium/Milphidippa) eta agurea (Periplectomenus).

Gehien gustatu zaidana izan da laugarren...

XIX. Mendeko Euskal Literatura Iparraldean

1. Frantziako Giro Soziopolitikoa XIX. Mendean

Napoleon I.aren gerrekin eta Frantziako Iraultzaren azken hatsekin ekin zion gizaldiak. Waterloo-ko porrotaren ondoren, antzinako erregimena berrezarri arren, lurralde antolamenduari dagokionez, ez ziren gauzak lehenera itzuli: euskal probintziek ez zituzten aurretik zeuzkaten eskubideak berreskuratu. Era askotako egitura politikoak egon ziren: monarkia aldiak, inperioak, errepublikak; gerra matxinadak eta gatazkarik ere ez ziren falta izan. Garraiobideetan eta industrian urrats ikaragarriak eman zituen Frantziak. Bestalde, eskola eta soldaduskaren bitartez lurralde guztietara zabaltzen hasi zen estatu zentralistaren eraketa bateratua.

2. Iparraldeko Aldaketak:

XVI. mendea

Bernat Etxepare izan zen euskarazko lehen liburuaren sortzailea, eta Ipar Euskal Herrikoa zen. 1545ean Bordelen plazaratu zen, 'Linguae Vasconum Primitiae' izenburupean. Lehen euskal liburu hau hainbat motatako 15 poemak osatzen dute. Hitzaurreaz gain, dotrina kristauaren azalpen luze eta klasiko bat agertzen da. Aipatzen diren gaien artean gizon-emakumeen arteko maitasuna eta kartzelaldia ditugu, euskararen omenetan moldatuta.

Bernat Etxeparez gain, beste bi idazle aipa ditzakegu: Joanes Leizarraga, Lapurdin jaioa, kalbinismoa ezartzen saiatu zena. Testamentu Berria itzuli zuen, eta Arroxelan argitaratu zen 1571n. Joan Perez Lezarragakoak 2004an aurkitutako euskarazko eskuizkribu bat idatzi zuen: artzain eleberri labur bat, amodiozko...

Misteriozko Hasiera eta Gertaera Tragikoa

Ahaztuen Mendekua misteriozko liburu honetan, protagonistaren emaztea, Ana izenekoa, basoan “galtzen” den unea ikus dezakegu. Egun batzuk pasatu ondoren, bere gorpua aurkitzen dute. Une honetatik aurrera, protagonista frogak aurkitzen hasten da, bere maitalearekin hilketa argitu nahian. Pasarte honek Marta del Castilloren kasua ekarri zidan burura, gorputzean hotzikara bat sortuz. Idatzi hau irakurtzean, gaur egun edonori gerta dakiokeen gauza bat dela pentsatu eta hausnarketa bat egin dut.

Esan beharra dago horrelako kasu misteriotsuak gero eta gehiago gertatzen direla, baina zoritxarrez, askotan bortxaketa bat aurretik gertatu izan da, eta biktimak gehienetan emakumezkoak izaten dira. Liburua irakurtzean...

Historiografia

Historiari buruzko idatzien eta berauen iturrien azterketa bibliografiko eta kritikoa da. Historialariak gertakariak kontatu, arrazoiak ikertu eta ondorioak aztertu behar ditu. Ikuspegi estilistikotik, historiako lan batek literatura lana izan behar du. Horrez gain, historiak gizakia bere portaera hobetzeko balio behar du (“Magistra Vitae”).

Lehenengo iturriak Pontifize Maximoak eginkizun garrantzitsuenak apuntatzen zituen taulatxo batzuk ziren. Garai honetako lehen historialaria Katon izan zen, soilik latinez idazten zuena, grekoari aurre eginez. Ez ditu bakarrik Erromaren jatorriak azaltzen, Italiako herriak ere aipatzen ditu bere testuetan. Hori gutxi balitz bezala, Katonentzat historien protagonistak herriak berak ziren,...

1. Ad impossibilia nemo tenetur.

   Ezintasun fisiko, psikiko zein juridiko baten aurrean, inor ez dago behartuta zerbait egitera.

2. Adhuc sub iudice lis est.

   Epaiketa batean dagoen arazo edo kontu batek oraindik ez duela irtenbiderik aurkitu.

3. Contra iuris civilis regulas pacta conventa non habentur.

   Ekintza juridikoaren baliogabetasunari buruzkoa da: zuzenbide publikoa ezin da indargabetua izan pribatuen ekintzengatik. Zuzenbide zibilaren aurkako paktuak ez dira baliagarriak.

4. Cui prodest?

   Delitu edo hilketa baten egilea aurkitzeko, onena da gure buruari galdetzea nork atera duen etekina. Etekina ateratzen duena susmagarritzat hartzen da.

5. Dura lex sed lex.

   Legea gogorra izan arren, bete egin behar da.

6. Excusatio non petita, accusatio manifesta.

   Inork eskatu gabe

Hizkuntza eta herri guztietan izaten dira maisulanak deitzen diren horietakoak. Eredu eta ispilutzat hartzen direnak, alegia.

Zer behar du liburu batek maisulantzat hartua izan dadin? Villasante bost baldintza azpimarratzen ditu:

• Aspalditasuna
• Originaltasuna
• Mami baliotsua izatea
• Forma eder batean azaldua izatea
• Hizkuntza aldetik ere eredu izatea

Aspalditasuna

Ia lau mende pasa direlarik, mendez mende eta idazlez idazle aipatu eta goraipatu dugu Axularren Gero. Denborak ematen duen perspektibak garbiago erakusten du zein den lan ona. Sarako Joannes Etxeberri, Larramendi, Añibarro, Azkue, Villasante... ez dute laudorioa baizik Gero epaitzerakoan.

Originaltasuna

Beste idazleren bati kopiatua baldin bada, ez dago originaltasunik. Hizkuntza guztietan ditugu...