DBH mailako Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Herri Barbaroen Mehatxua

Erromatar Inperioko mugetatik harago hainbat herri bizi ziren, era askotakoak. Erromatarren esanetan, barbaroak ziren. Hitz horrek «atzerritar» esan nahi zuen, baita «zakar», «hezigabe» edo «basati» ere.

Hunoak

Herri barbaro batzuk —esate baterako, hunoak— Asiako estepetan bizi ziren, oso eremu babesgabeetan. Abeltzaintzan jarduten zuten gehienbat, eta beste herri batzuei eraso egiten zieten.

Germaniarrak

Beste herri barbaro batzuk Europako iparraldean eta ekialdean bizi ziren; germaniarrak ziren, hain zuzen ere. Tribuetan antolatzen ziren. Gerrarien batzarrean hartzen zituzten erabakiak, eta batzarkideek buruzagia hautatzen zuten. (1)

Abeltzaintza eta nekazaritza ibiltariaren bidez ateratzen zuten bizimodua,...

Kritikak Peru Abarka euskal obra goren gisa hartzen du. Zergatik? Ondoren aipatuko ditugun ezaugarri hauek argigarri izan daitezke:

• Obra kultura-maila arruntetik goragoko hartzaileari dago zuzenduta. XVII. mendean Axularrek idatzitako harako "Ez dut liburutxo hau letratu handientzat egiten, eta ez soil, deus ez dakitenentzat ere" esaldia ekartzen du gogora Mogelen jomugak.

• Obra euskal mundu jatorraren erakusleiho izaki, irakurlearentzat oso begiko egiten da.

• Elkarrizketarien ugariak, bestelakoan luzea ez den obra arindu egiten du, eta hartzaileari hurbildu.

• Elkarrizketak, gainera, estilistikako elementu eta obraren oinarri bihurtu ditu autoreak.

• Ekintza- eta denbora-adierazpen laburra, gorago aipatu bezala, elkarrizketen aberastasunarekin ordezkatzen

Gobernu-sistemak Erroman

Historian zehar, Erromak hiru gobernu-sistema ezagutu zituen:

• Monarkia (K.a. 753-509): Rex-ak, hau da, erregeak, botere politikoa, judiziala eta erlijiosoa biltzen zituen. Agure aberatsek osatutako senatuak aholku ematen zion. Hona hemen zazpi erromatar erregeen zerrenda, kronologikoki ordenatuta: Romulo, Numa Pompilio, Tulio Hostilio, Anko Martzio, Tarkinio Prisko, Servio Tulio eta Tarkinio Superboa.
• Errepublika (K.a. 509-27): Senatua eta comitia (hiritarren batzarra) ziren hiritarren ordezkariak. Errege baten ordez, bi kontsul egon ziren.
• Inperioa (K.a. 27 - K.o. 476): Princeps edo printzea zen gai zibiletan pertsona garrantzitsuena, eta imperator edo enperadorea zen botere militar gorena zuena.

Errepublikaren garaiko

Haritz gaztea ez dago ondo. Nerabe izatea ez zaio gustatzen; bizitza harekin krudela dela dio. Liburuan haren Florentziarako bisita kontatzen da, bere osaba Karlos ikusteko. Hala ere, Florentziara heltzen denean inor ez dago hark itxaroten, eta osabak ez dizkio deiak hartzen. Taxiaz baliatuz, osabaren etxera doa. Han ere ez dago. Harrituta, kalera ateratzen da. Han, Amalurrekin topatzen da; geroago, haren mutil-lagun berriarekin, Francesco. Hau ez zaio gustatzen Haritzi.

Eskuliburuak eta bahiketa

Etxera itzultzean osaba oraindik ez da agertu, baina, sartu bezain laster, dei bat jasotzen du: Juliet da. Etxeko leku sekretutik, Leizea, eskuizkribu batzuk hartu eta etxetik joan behar dela dio; jende arraroa etxean dagoela esaten dio ere (Haritzek...

Erromatarrek edozein antzezlanentzako erabiltzen zuten izen orokorra fabula zen. Konposizio dramatikoei dagokienez, sailkapena gaiaren eta pertsonaien arabera egiten zen.

Horrela, tragediek, normalean, jainkoak eta heroiak aurkezten zituzten obrak ziren; ondorioz, obran erabilitako estiloa oso landua zen eta hizkuntza kultua. Aldiz, komediek gizon arrunta aurkezten zuten, eta, ondorioz, erabilitako hizkuntza nahiko baldarra edo herrikoia zen.

Tragedia

Fabula crepidata edo coturnata: Gai grekoa duten tragediek osatzen dute. Normalean, aktoreek "koturnoa" erabiltzen zuten, antzezlan grekoetan erabiltzen zen zapatila altua, alegia.

Fabula praetexta: Tragedia mota hau Erromako legenda eta historian oinarriturik dago. Izen hori Erromako gizon boteretsuek...

Gneo Nevio

Oso informazio iturri gutxi daude Gneo Nevioren inguruan; erromatarra eta plebeioa zela bakarrik dakigu. Dirudienez, askatasun osoz ematen zuen bere iritzia eta, horregatik, arazo larriak izan zituen erromatar nobleziarekin.

Poesia latindarrari hasiera eman zion eta Gerra Punikoan oinarritutako epopeia baten egilea izan zen: Bellum Poenicum izenekoa. Gainera, gerra horretan parte hartu zuen. Borroka hori K.a. 264tik K.a. 241era gertatu zen, eta bertan Kartagok eta Erromak elkarren aurka borrokatu zuten.

Kinto Ennio

Bere Annales deituriko obran, Homero inspirazio iturri gisa erabiliz, Erromaren jatorria eta bere garaia arteko historia azaltzen du. Bere garrantzia hexametro daktilikoaren erabileran eta Virgiliorentzat inspirazio iturri...

Anjel Lertxundi: Euskal Idazle Garrantzitsuena

Anjel Lertxundi euskal idazlerik garrantzitsuena da. Orion jaio zen 1948. urtean. Maisu, Filosofia eta Letrak ikasi zituen Donostian, Erroman eta Valentzian. Umetatik bizi izan da Zarautzen eta bertako Ikastola bateko irakasle eta zuzendari izan zen. Gainera, 1982an Euskal Idazleen Elkartearen presidente izendatu zuten eta hiru urtez egon zen kargu hartan.

Lanak eta Ibilbidea

Produkzio handiko idazlea da, literaturako arlo guztietan jarduna. Eleberri eta ipuinetatik hasi zen eta geroago gazte literaturan sartu zen. Zinemaren munduan ere izan ditu bere momentuak, zenbait pelikula zuzenduz. 2010ean Espainiako Literatura Sari Nazionala irabazi zuen, "Eskarmentuaren paperak" lanarekin.

Obra Nabarmenenak

Beste...

Esaera Zaharrak eta Atsotitzak

• Atsotitzak laburrak dira, herri ikuspegi eta balore sorta handia biltzen dute.
• Motzak eta trinkoak dira. Aditz jokatu gabeekin eta sarri errima, alterazioa, errepikapena eta paralelismoa erabiltzen dituzte.
• XVI. mendetik hona hainbat euskarazko atsotitz bilduma argitaratu dira.

Adibideak:

• “Ataunen ta Zegaman, egunez ikusi eta gauez eraman”
• “Ezkur urte, elur urte”
• “Bildurti dana anker”

Baladak

• Baladak narrazio kantu laburrak dira, askotan une garrantzitsuetatik edo amaieratik hasten dira.
• Ezinezko maitasuna, heriotza bortitza, hilketak eta borrokak dira gai nagusiak.
• Pertsonaiak ekinean aritzen dira, deskribapenik eta baloraziorik gabe.
• Lekuak eta denbora ez dira zehazten, aipamen orokorrak baino ez.
• Tentsio handieneko

Erromako Oratoria: Zizeronen Garaia

K.a. I. mendearen bukaeran, fenomeno politiko oso garrantzitsua gertatu zen Erroman: errepublikaren desagerpena. Garai hartan, oradoreen kopurua areagotu eta diskurtsoaren teknikak finkatu egin ziren. Oradore garrantzitsuenen artean honako hauek zeuden:

• Marzio Filipo
• Zesar Estrabon
• Aurelio Kota
• Sulpizio Rufo
• Julio Zesar
• Lizinio Kalbo

Baina guztien gainetik, Marko Tulio Zizeron nabarmendu zen. Zizeronek bere garaiko gertakizun politiko nagusienak gertutik bizi izan zituen: Mario eta Silaren arteko gerra zibila, Espartakoren matxinada, piraten aurkako gerra, Katilinaren matxinada, eta Zesar eta Ponpeioren arteko gerrate zibila.

Zizeronen Ibilbide Politikoa eta Obra

Zesarren hilketaren ondoren, Zizeronek errepublikaren...

Gertatutako guztiaren ondoren, Ana, erotuta, begirada galdua duela eta panpina zahar batekin jolasten ibiltzen da egun osoan.

Miguel eta Mirenen Hasierako Harremana

Miguel gero eta atseginagoa da Mirenekin, eta Miren gero eta maiteminduago dago berarekin. Mutilaren gurasoak konturatu gabe hitz egiten dute bi gazteek. Gainera, Migelek joan-etorriak egiten ditu Madrilera, medikuntza ikasten ari delako, nahiz eta berari benetan gustatzen zitzaiona marraztea zen. Miguel Mirenen sentimenduez baliatzen da eta nahi duenerako erabiltzen du. Miren asko tristetzen da Miguel Madrilera itzultzen denean, eta are gehiago bere gutunak erantzuten ez dituenean.

Marta eta Mirenen Egoera Zaila

Egun batean, Marta (Mirenen haurtzaroko laguna) Berrotan agertzen da,...