Lotura Kimikoak: Ionikoa, Kobalentea, Metalikoa eta Molekulen Arteko Indarrak
Lotura Ionikoa
Metal baten eta ez-metal baten artean sortzen da. Metalak elektroiak galtzen ditu katioi (+) bihurtuz, eta ez-metalak elektroiak irabazten ditu anioi (-) bihurtuz. Azkenik, katioiek eta anioiek elkar biziki erakartzen dute (erakarpen elektrostatikoa), eta ondorioz, konposatu ioniko solido eta kristalino bat sortzen da. Adibidez: NaCl, CaBr₂.
Propietate Orokorrak
- Giro-tenperaturan fusio-puntu altua duten solido kristalinoak dira.
- Hauskorrak dira eta, kolpatuz gero, kristal txikietan hausten dira.
- Asko uretan disolbagarriak dira.
- Egoera solidoan ez dira elektrizitatearen eroale.
- Disoluzioan edo urtuta daudenean eroale elektriko onak dira.
Lotura Kobalentea
Ez-metal baten eta beste ez-metal baten arteko atomoen artean sortzen da. Bi atomoak lotzen dira elektroi-bikoteak partekatuz. Horrela molekulak sortzen dira. Atomoek zortzikotearen araua betetzen dute (salbuespenak badaude ere), Lewisen teoriaren arabera. Lotura bakunak, bikoitzak eta hirukoitzak egon daitezke.
Bi substantzia mota nagusi bereizten dira:
Substantzia Kobalente Molekularrak
Molekula diskretuz osatuta daude.
Propietate Orokorrak
- Egoera normalean (presio eta tenperatura estandarrean), gasak, likidoak edo fusio-/irakite-puntu baxuko solidoak dira.
- Gehienak uretan disolbaezinak dira, baina disolbatzaile organikoetan disolbagarriak izan daitezke.
- Ez dira elektrizitatearen eroale, ez egoera puruan ezta disoluzioan ere (salbuespenak salbuespen, azidoak bezala).
Substantzia Kobalente Atomikoak (Sare Kobalenteak)
Atomoak sare tridimentsional sendoetan lotuta daude lotura kobalenteen bidez.
Propietate Orokorrak
- Fusio-puntu oso altuko solidoak dira, eta oso gogorrak (adibidez, diamantea, silizio karburoa).
- Uretan eta disolbatzaile gehienetan disolbaezinak dira.
- Oro har, ez dute elektrizitatea eroaten (grafitoa salbuespena da).
Lotura Metalikoa
Lotura metalikoa metal baten barruko atomoen arteko lotura mota da.
Barne Egitura
- Metalen atomoek ez dute molekularik eratzen; horren ordez, ordenatuta kokatzen dira, sare kristalino trinkoak sortuz.
- Atomo bakoitzak bere balentzia-elektroiak (kanpoko geruzakoak) askatzen ditu, ioi positibo (katioi) bihurtuz sarearen posizio finkoetan.
- Askatutako balentzia-elektroiek "elektroi-itsaso" edo hodei elektroniko bat osatzen dute, katioi positiboen sarean zehar askatasunez mugi daitekeena.
Elektroi-hodei negatiboaren eta ioi positiboen arteko erakarpen elektrostatikoak metalaren egitura osoa lotzen du eta bere egonkortasuna bermatzen du.
Propietate Orokorrak
- Oro har, fusio-puntu altua dute (nahiz eta aldakortasun handia egon, merkurioa likidoa da giro-tenperaturan).
- Dentsitate handia dute gehienek.
- Beroaren eta elektrizitatearen eroale oso onak dira (elektroi askeen mugimenduari esker).
- Tentsio mekaniko baten eraginpean deformatu egiten dira hautsi gabe: xaflakorrak (xaflatan bihur daitezke) eta harikorrak (harietan bihur daitezke) dira.
- Distira metalikoa dute.
Molekulen Arteko Indarrak
Substantzia molekularretan (lotura kobalentez osatutakoetan), molekulen barruko lotura kobalenteak sendoak diren arren, molekulen arteko indarrak (Van der Waals indarrak, hidrogeno-loturak) askoz ahulagoak dira.
Adibidez, amoniakoa (NH₃) molekulez osatuta dago. Molekula barruan hiru lotura kobalente sendo daude (N-H). Hala ere, molekulen arteko loturak (kasu honetan, hidrogeno-loturak dira nagusi) nahiko ahulak dira lotura kobalenteekin alderatuta. Hori dela eta, NH₃ giro-tenperaturan gasa da, konposatu ioniko bat (NaCl adibidez) bezala solidoa izan beharrean.
Indar hauen intentsitateak substantzia molekularren propietate fisikoak baldintzatzen ditu, hala nola fusio- eta irakite-puntuak.