Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Uraren Propietate Nagusiak

1. Disolbatzaile Unibertsala

Ura disolbatzaile ona da; gatzak, beste likido batzuk eta gasak (O₂ eta CO₂) disolbatzen ditu.

2. Bolumenaren Ezohiko Aldaketa

• Beste substantzia guztiek bolumen txikiagoa hartzen dute egoera solidoan, likidoan baino.
• Urak alderantziz jokatzen du, eta bolumen handiagoa hartzen du egoera solidoan, likidoan baino.

Izozten denean, dilatatu egiten da.

3. Gainazal Tentsio Handia

Uraren partikula edo molekulen arteko lotura-indarrak dira.

Uraren azalak lamina edo xafla bat eratzen du.

• Kapilaritatea: Hodi estuetatik igotzeko ahalmena da. Landareek modu honetan xurgatzen dute ura lurzorutik.

4. Bero Ahalmen Handia

Urak bero handia xurgatu behar du bere tenperatura igotzeko.

Zergatik? Bero espezifikoa oso altua...

Materia guztia atomoek osatzen dute. Historian zehar, atomoaren egitura ulertzeko hainbat eredu proposatu dira, gure ezagutza zientifikoa zabalduz.

Daltonen Eredu Atomikoa (XIX. mendea)

• Materia atomoz osatuta dago.
• Atomoak partikula zatiezinak dira.
• Elementu bereko atomoek masa eta propietate berberak dituzte.
• Elementu desberdinetako atomoak elkar daitezke, konposatuak eratuz.
• Erreakzio kimikoetan, atomoen kopurua ez da aldatzen eta ez dira eraldatzen.

Thomsonen Eredu Atomikoa (Aran-pastela)

• Atomoa karga positibodun masa bat da, eta elektroiak masa horretan txertatuta daude era uniformean.
• Karga positiboek elektroiek baino espazio handiagoa betetzen dute.
• Atomoa neutroa da (karga totala nulua).

Rutherforden Eredu Atomikoa

• Karga positibodun partikulak (

Erreakzio Kimiko Motak

1. Sintesi-erreakzioak

Bi substantzia edo gehiago (A eta B) konbinatzen dira substantzia konplexuago bat (C) sortzeko.

Formula orokorra: A + B → C

• Erreaktiboak: Gutxienez bi substantzia.
• Produktuak: Substantzia bakar bat sortzen da.

Adibidea: Burdina(III) oxidoaren eraketa (erreakzioa ez dago doituta adibide honetan):
Fe(s) + O2(g) → Fe2O3(s)

2. Deskonposizio-erreakzioak

Substantzia konplexu bat (A) bi substantzia sinpleagoetan edo gehiagotan (B eta C) deskonposatzen da.

Formula orokorra: A → B + C

• Erreaktiboak: Substantzia bakar bat egoten da.
• Produktuak: Bi substantzia edo gehiago sortzen dira.

Adibidea: Uraren deskonposizioa (erreakzioa ez dago doituta adibide honetan):
H2O(l) → H2(g) + O2(g)

3. Azido-base erreakzioak (

S1-Alkalinoak S2-Lurralkalinoak P1-Terreoak P2-Karbonoideak P3 nitrogen... P4-Anfigenoak P5-Halogenoak P6-Gas D-trantsizio metalak.

Eredu Atomikoen Bilakaera: Daltonetik Mekano-Kuantikora

Daltonen eredu atomikoaren arabera, elementu berdin baten atomoak berdinak dira osotasunean (ezaugarri berdinak), eta elementu bateko atomoak zatiezinak dira. Elementu desberdinetako atomoek, berriz, propietate desberdinak dituzte. Eredu honen arabera, molekulak atomoen elkarketa sinpleak dira. Gainera, materia partikula aldaezinez eratuta dagoela aipatzen zuen (Ar(P)=31 u).

Thomsonen Eredua: Elektroien Aurkikuntza

Thompsonen arabera, atomoa elektroiz osatutako karga positiboko masa trinkoa da. Thomsonek elektroia aurkitu zuenez (izpi katodikoaren esperientziarekin), Daltonen teoria deuseztatu egin zen, atomoa ez zela unitate partikula eta zatigarria zela esanez.

Bohr-en Eredua: Energia Mailak

Bohr-...

Thomson-en esperimentua

Esperimentua: Deskarga-hodian katodotik urruntzen ziren partikulek anodoan itzala sortzen zuten: izpi katodikoak.

Aurkikuntza: Izpi katodikoak partikula negatiboz osatuta zeuden: elektroiak (1897).

Thomson-en eredu atomikoa

Atomoa dentsitate uniformekoa zen eta karga positiboa zuen masa esferiko batean tinkaturik zeuden elektroiz osaturik zegoen, multzo osoa neutroa eta egonkorra zelarik.

Akatsak

Rutherford-en saiakuntzarekin atomoa ez zela bete eta trinkoa egiaztatu zen.

Dalton

Aurkikuntza

Dalton-en legea edo proportzio anizkoitzen legea.

Eredu atomikoa

• Elementuak atomoz, partikula aldaezin eta zatiezinez, osaturik daude.
• Elementu bereko atomo guztiak berdinak dira.
• Elementu desberdinen atomoek masa eta propietate desberdinak dituzte.

Sistema heterogeneoak

Osagaiak begi hutsez edo mikroskopioz bereiz daitezke.

Imanazioa

Imanek substantzia magnetikoak erakartzeko ahalmenean oinarritzen da.

Sublimazioa

Substantzia bat egoera solidotik gasera zuzenki igarotzen da.

Dekantazioa

Dekantazioa erabili ahal izateko, substantziak elkarrekin disolbaezinak eta dentsitate desberdinekoak izan behar dira.

Iragazpena

Nahaste baten osagairen bat disolbatzen ez denean erabil daiteke.

Sistema homogeneoak

Propietate berdinak dituzte puntu guztietan. Adibidez, kafea eta kafea azukrearekin homogeneoak dira, baina bigarrenak osagai bat gehiago du.

Kristalizazioa

Solido bat disoluzio batetik banatzea lortuko dugu. Likidoa galdu egiten da, lurrundu egiten denean.

Destilazioa

Bi irakite-puntuen arteko desberdintasuna...

Bohr-en Eredu Atomikoa (1913)

Niels Bohr-ek eredu atomiko berri bat proposatu zuen 1913an, honako ideia hauetan oinarrituta:

• Atomoaren barnean, elektroiaren energia kuantizaturik dago. Horrek esan nahi du elektroiak soilik egon daitezkeela posizio edo kokaleku egonkor batzuetan nukleoaren inguruan, eta posizio horiei energia-kantitate zehatzak dagozkiela.
• Elektroiak orbita zirkularrak egiten ditu nukleoaren inguruan. Orbita horietako bakoitza egoera egonkor edo energia-maila baimendu bati dagokio, n zenbaki arrunt batekin elkarturik dagoena.

Oinarrizko Partikulak

• Protoiak eta neutroiak beste partikula bakunagoz daude osatuta: Quark-ak.
• Fotoia: Indar elektromagnetikoa adierazten duen partikula.
• Gluoia: Indar nuklear bortitza adierazten duen partikula.

Masa Kg, Luzera M, Temp Gradu, Abiadu m/s, Bolume m3, Dentsi g/cc.

Bolu Konstante-ia konst-ez da konst, Forma berezko forma-ontziaren forma har dezake-ontziaren forma, Konprimiga ez-ez da erreza-erreza da.

Nahaste magnetikoaren bidez, burdina-ura, harea eta gatza (filtrazioa), harea-ura eta gatza (lurrunketa), ura-gatza.

Altzairu aleazioa-airea-ur minerala, hareadun ura-suero fisiologiko, karbono dioxidoa-gatz arrunta, oxigeno-burelina-ur destilatua.

Atomoen bi alde nukeoa eta geruza, erdigunea nukleoa da, bertan masa, karga positiboak daude, kanpoaldean elektroiak, mugimenduan daude, karga negatiboko, masa proteina, bider gutxiago, neutroiak nukleoan, ez dute kargarik, ia ia protoiren berdina.

Magnitu: Oinarrizko magnitudeen konbinazio matematikoak