Unibertsitatea mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Amaren Eskuak – Karmele Jaio

• Non egiten du lan Nereak?

  Egunkari batean.

• Norekin bizi da?

  Bere senar Lewisekin, eta alaba Maialenekin.

• Non ezagutu zuen bere senarra?

  Oxforden, beste lagun batekin (Maite) urtebeterako Ingalaterrara joan zenean.

• Zergatik dago Nerearen ama (Luisa) ospitalean?

  Burua galtzen hasi delako. Kalean galduta topatu zuten, ezer gogoratu eta ezagutzen ez zuela.

• Zein senideri deitu dio Nereak amaren egoera dela eta, laguntzeko?

  Bere izeko Doloresi (amaren ahizpa).

• Non bizi da hau?

  Alemanian.

• Non egiten zuen lan amak gaztetan?

  Familiako jatetxe batean.

• Zer dakizu Karlosi buruz?

  Nerearen mutil-laguna zen. Egun batetik bestera bat-batean desagertu zen ezer esan gabe. Badirudi jarduera politikoengatik polizia atzetik zuela eta ihes egin behar

EUSKAL PIZKUNDEA: Poema hau Xabier Lizardik idatzitakoa da

Euskal Pizkunde garaiko idazlea dela esan dezakegu. Euskal Pizkunde garaia, 1876ko Gerra Karlistaren bukaerarekin eman zen eta garai hau euskararen sustapenaren mugimendu sozial eta kulturalen oinarrituta dago.

Xabier Lizardi olerkaria da

Olerkari honen helburua, euskal kultura bultzatzea da. Poema honetan argi ikusten da hizkuntza politiko bat erabiltzen duela, baliabide literarioekin, metadoreekin, sinboloekin...

Lizardi garbizalea da

Neologismoak erabiltzen ditu gaztelerazko hitzak kentzeko. Euskara erabilia izan behar da baina inongo mailegu gabe.

Felipe Arrese Beitiak hilzorian utzi duen Amatxo Zarra

Neologismoa ageri da azkentzea eta heriotza esan nahi du. Gurutzea hitza ere agertzen...

Kontsonante Bustiak (Palatalizatuak)

1. Bustidura Ezagunak eta Adierazpenak

Ezagunak dira gaur egun [dd], [tt], [ll], [tš] gisako fonemak. Adibidez:

• Adibideak: Pattar, ttittare, dittu, ontto, ttakur...

Bustidurak txikidura adierazteko erabili ohi dira, baita afektibitate eta mespretxuzko azalpenak egiteko ere. Adibidez: Goxo, xelebre, xamur, ttotto...

Euskalki batzuetan bustidura funtsezkoa bilakatu da. [dd] bustidura batzuetan [j]-rekin nahasten da (Ontto ? onjo...).

Zubereraz, bestalde, [r] eta [ll] bustidura gertatzen da: Hori ? holli / etorri ? etolli... Gipuzkeraren eremuan ere gertatzen dira antzeko aldaketak.

2. Bustidura Espresiboa eta Etimologikoa

Bustidura espresiboa ustekabekoa izan daiteke. Batzuetan espresiboa da:

• Espresiboa: Gutxi ? gutti

Idazten Ikasteko Faseak

Imitazioaren Fasea

• Idazte ekintzaren keinuak imitatzen dituzte.
• Grafiaren zenbait ezaugarri formal imitatzen dituzte.
• Elementu figuratiborik ez: ez ditu elementu figuratiborik egiten; adibidez, ez du etxea egiten, badaki etxearen irudia ezin dela irakurri, letrak jarri behar dituela.
• Linealitatea: linealtasunean idazten dute, badakite ezkerretik eskumara idazten dela.
• Banaketa: hasieran ez ditu letrak eta zenbakiak desberdintzen; aldiz, fasearen amaieran, letrak idazteko eta zenbakiak kontatzeko direla dakite.
• Elementu grafiko motak: zirkuluak, makilatxoak, kakoak... Hitzak borobilez eta marratxoz konposatuak daudela uste dute.
• Idazkera bereizgabeen garaia.
• Hitza eta objektuaren arteko harremana: hitza eta objektuaren arteko

Haur eta gazte literaturaren kontzeptua

Komunikazio historiko bat da, eta komunikazio hori leku eta garai zehatz batean gertatzen da. Hartzailea umea da. Kontzeptu honen gako nagusia da heldu batek haurrari begira idazten duela. Umea oraindik gauza asko ikasten ari denez, liburuek bere mundura eta ulertzeko gaitasunera egokituta egon behar dute. Hala ere, idazkerak ez du sinpleegia izan behar, hitz berriak ikasten laguntzeko erronka txiki bat ere izan behar duelako.

Azken finean, literatura honen helburu nagusia haurrari gozaraztea eta jolas egitea da. Haurrentzako liburu bat benetan ona denean, helduei ere asko gustatzen zaigu, baina haurrek ezin dituzte helduen liburuak ulertu oraindik txikiak direlako. Horregatik, ipuin hauek laburrak izaten...

Mara (Nerea Hernández, idazlea; Felix Fernández, ilustratzailea, 2019)

• Gaia: dolua. Mararen heriotzak Xabiren dolua dakar.
• Egitura: epistolarra, ipuin osoa Xabik bere lagunari idazten dion gutun bat delako.
• Amaiera: arazoa onartzearen bitartekoa (sasi-zoriontsua). Xabik ezin du bere arazoa guztiz konpondu, ezta Mararen heriotza atzera bota ere. Hala ere, ipuinak ez du amaiera guztiz triste bat irudikatzen, protagonistak bere sentimenduak

Informazio zuzenbidearen kontzeptua

Informazio zuzenbidea ordenamendu juridikoaren atal bat da, eta hedabideen bitartez egikaritzen den informazio askatasuna da bere gai nagusia. Hiru zatitan banatuko dugu informazio zuzenbidearen definizioa:

Ordenamendu juridikoa

Arauek osatzen dute. Objektu abstraktua da, arauak bizitzaren eta gizarte-mugimenduaren ondorioz sortzen direlako.

Ordenamendu juridikoak bi osagai ditu funtsean:

• Arauak: idatzizko arauez gain ohiturazkoak daude. Izan ere, arau guztien jatorrian ahozko arauak daude. Arau kategoria desberdinak daude.
• Zuzenbideko printzipio orokorrak: modu askotan agertzen dira. Zuzenbideko printzipio orokorrak hiru modutan agerdaitezke: 1. arau baten barruan, 2. Konstituzio Auzitegiak zein beste epaitegietan

ESTATU MODERNUAREN EZAUGARRIAK: Estatu modernoa gizartearen istituziorik behinena da, autoritatea du eta komunitate politikoko kideen eskubideak nahiz betebeharrak bermatzeko eta bai politika publikoak zehaztu eta garatzeko. Nikolas Makiavelo hertsatzeko boterea da, estatu modernoaren muina. Errenazimenduko filosofoaren ikuspegi teorikoari errealismo politikoa deitzen zaio. Printzea da Makiaveloren lanik ezagunena eta hor boterea trebetasunez erabiltzearen artea da politika. Estatua lurralde jakin batean indarkeria legitimoki erabiltzeko monopolioa berak izatea eskatzen duen elkarte instituzionala dela dio.

Mundua ezagutzeko moduak

Kontua ez da zer ikertzen den, nola ikertzen den baizik. Horren arabera, metodo zientifikoa erabiltzen duten alor guztiak zientziak dira.

Jorge Wagensberg zientzia-hedatzaileak (1998) emandako azalpenetan oinarrituta, errealitatea ezagutzeko moduak hiru nagusitan laburbil daitezke: ezagutza errebelatua, ezagutza artistikoa eta ezagutza zientifikoa.

Ezagutza errebelatua

Bi hatsarretan oinarritzen da: (1) errealitate osoa ezagutzen duen izaki bat bada (jainkoa); (2) izaki horrek bere ezagutzaren parteren bat errebelatzea erabakitzen du. Adibidez, kreazionista kristauek uste dute Jainkoak Biblian errebelatu zuela munduaren sorrera.

Ezagutza artistikoa

Konplexutasun mugagabeak irudikapen mugatu baten bitartez transmititzean datza...