Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Aurreko unitatean ikusi dugunez, narratiba berritzeko unean, edukiari eta gaiari begiratu zioten batik bat idazle eta filosofo existentzialistek. Baina abangoardiak formaren berrikuntza aldarrikatuko du kontatzeko tekniketan eta moldeetan edukian baino arreta hadiagoz jarriz. Narratiba esperimentalak teknika komplexuak erabiltzen ditu, narrazioa sortzeko: Perspektibismoa: gertaera bera kontatzeko perspectiba edo ikuspuntu anitz erabiltzear deitzen zaio. Narrazio estiloen nahasketa: narrazio beraren barruan estilo batetik bestera jauzi egiteko joera gailentzen da; bakarrizketatik zehar-estilora, zehar-estilotik bakarrizketara. Hizkuntza erregistroen anistasuna: narrazio berean hainbat hizkuntza erregistro tartekatzeko ohitura du narratiba esperimentalak....

LEXIKOA: -Arraunketa: lema, arrauna, ziaboga, braunka. -Futbola: Aurrelaria, buru gaineko pasea, burukada, alboko marra, marrazaina. -Herri kirola: Jasoaldia, artekaria, ziaboga, txinga, lokotx bilketa, gainsaria, aizkorakada. -Saskibaloia: Ihes saioa, saskiratu, buru gaineko pasea, pase loratua, gakoa.-Txirrindularitza: itzulia, ihes saioa, giansaria, eskulekua. -Pilotaria: -Eskuz esku, sake zitala, marrazaina, gakoa, artekaria. KOMUNIKAZIOA: Herriaren izena+ urtea-eko+ hilabetea (ren) + zenbakia (a). LITERATURA: -Eleberria: Nobela, prosan idatzitako fikziozko narrazio lan luzea da. a) -Pertsonaiazko eleberria: pertsonanien aldarte, grina eta gatazka psikologikoen deskripzioek hartzen dute narrazioan garrantzi handiena. -Eleberri historikoa:...

Pastoral - Pastoral gehienak Testamentu Zaharreko eta Frantziako historiatik zetozen, protagonistak Zuberoakoak (Oihenart, Matalaz, Etxaun), iparraldekoak (Harizpe, Xalbador), hego Euskal Herrikoak (Zumalakkaregi, Jose Antonio Agirre). Batzuetan gertakariak ere, esaterako Inañeta, Santa Grazi, Euskaldunak Iraultzan.

Idazmena: Oinarriak eta Prozesua

Idazmenari buruzko liburu garrantzitsua: Describir el escribir, Cassany. Nola ikasi idazten?

Kode Idatzia

Definizioa: Ahozko kodea transkribatzeko zeinu sistema.

Hizkuntza idatzi baten ezagutza abstraktuen multzoa da. Irakurketa, memorizazioa, gramatika eta kopiaketaren bidez ikasten da idazten.

Kodea ezagutzea arau linguistikoak ezagutzea da (gramatika, koherentzia, egokitasuna, etab.).

Idazle Motak

Krashenek dioen bezala: “Jakitea eta egiten jakitea desberdina da”. Praktikara eraman beharra dago.

• Gaitua: Konposiziorako estrategia komunikatibo egokiak ditu eta kode idatzia menperatzen du.
• Kode gabekoa: Konposiziorako prozesu efizienteak ez ditu, eta kode idatzia ez du menperatzen.
• Blokeatua: Kode idatzia menperatzen

Sindikatu Askatasuna eta Diskriminazioa

9.1 GAIA: (Murtziako CCOO-ek sinaturiko...horren kideak.) Jakin behar da zein alorri buruz hitz egiten ari den eta 28.1. artikuluaren arabera ez da posible, guztiek baitute eskubidea askatasunez sindikatuan kidetzeko eta inor ezin da behartu sindikatu batean kidetzera, ezta bere ideologiari buruz deklaratzera ere, 16.2 art. Gainera, 14. artikuluko berdintasunaren oinarria urratzen da, zeren eta ideologiaren araberako bereizkeria izango litzateke. Azkenik, 37. artikuluan kokatuz, esan daiteke hitzarmen kolektibo hori Murtziako aldizkari ofizialak argitaratu duela, eta argitaratu dena zuzenbidearen kontra doan zerbait izan denez, Murtziako Gobernuaren aurka ere egin daiteke.

Greba Eskubidea eta Funtsezko

Prosa Tradizionalaren Haustura: XX. Mendeko Berrikuntzak

XX. mendeko literatura handiak ohiko egiturak apurtu zituen. Sarritan, zeukan konplexutasunagatik, bizkar eman zion irakurketa entretenigarria bilatzen zuen irakurleari. Argumentua hutsala da: kontakizunaren ordena pertsonaien barne-munduaren araberakoa da. Hori guztia barne-bakarrizketa delakoan gauzatzen da bereziki. Pertsonaia gatazkatsuak nagusitzen dira idazleen sorkuntzetan. Denbora oso malgua da, atzera-aurrera etengabez eraikia. Zinemak eragin handia izan zuen horretan. Hirugarren pertsonako narrazioetan, kontalari orojakilearen ordez, kontalari ikuslea nagusitzen da. Ordura arte tabu ziren gaiak jorratzen dira, hala nola: sexua, drogak, homosexualitatea, besteak beste.

Prosalari

Aita Luis Villasante: Euskararen auziaz

Aita Luis Villasante dugu testuaren egilea (Gernika, 1920 - Arantzazu, 2000), hizkuntzalari bikaina izan zen. Komunikazio autonomo osoa ez den idazki hau pasarte bat da, zehazki 1988an argitaraturiko Euskararen auziaz liburukoa. Gaiari dagokionez, gaurkotasun-zantzua dario oraindik. Genero humanistikoan sailkatu beharko genuke, izan ere, gizakiarekin zuzenki erlazionaturik dago. Sailkapenari begira, azalpen-argudiozko diskurtso era da, izan ere, objektibotasunez emandako informazioa daukagu apologisten iritziak jasotzen diren pasarteetan. Idazleak tesi bat aurkezten digu gu konbentzitzeko xedearekin arrazoi argudioak erabiliz. Funtzio deitzailea da nagusi bertan, lehen partean irakurlea inplikatuko du...

Ahozko literaturaren barnean, bertsolaritza izan da gaur egungo gizartera ondoen egokitu den kultur tradizioa. Beste herrialde batzuetan, kultura modernoak aurrera egin duen heinean, indarra galtzen joan da.

Ukaezina da egun bertsolaritzak gure artean duen indarra. Horren adibide garbiak dira etengabe egiten diren lehiaketak, geroz eta indar gehiago duten bertso eskolak, herriko festetako saioak, irrati eta telebista bidezko hedapena...

Bertsolaritzaren ezaugarririk bereziena bat-batekotasuna da. Bertsolariak segundo gutxitan pentsatu behar du bertsoa eta bota. Ezaugarri horrexek bereizten du batez ere, beste ahozko generoetatik.

Historia apur bat

Bertsolaritzaren fenomenoa oso antzinakoa izanik ere, XIX. mendetik aurrera izan duen bilakaera dugu...

Eskema

1. Euskarak arazo ugari eta molde askotakoak ditu.
2. Horietako arazo bat euskararen «gatz eta piper» falta da.
   • Umetako oroitzapena da.
   • Gaztetan ere, neskatan egiterakoan, uste bera nagusitzen zaio.
   • Egungo gazteei ere berdintsu gertatzen zaie beren inguruan.
   • ETB-1ean ere bide bertsutik doa arazoa.
3. ETBko umoristei beste bide bat errebindikatzen die.
4. Gorabehera zaila da, baina konpondu beharrekoa.

Laburpena

Euskarak arazo asko eta molde askotakoak ditu. Umetako oroitzapena da euskarak madarikaziorik ez zuelakoa, ezta txisteak kontatzeko graziarik ere; gaztetan ere, neskatarakoan, euskarak ez zuen balio; beranduago, gaur egun, arazo berarekin aurkitzen dira gazteak, ETBko umoristak bezala... Erdarara jo beharrak ezinbestekoa dirudi euskal umore kontuan....

Hirurogeiko hamarkadatik aurrera, aldaketa sakonak izan ziren eta aro berri bati eman zitzaion hasiera. Eleberrietako ekintzak hiri industrializatuetan, baina batzuetan baserri-giroan kokatzen ziren. Gaiak ere zabaldu egiten dira (askatasun pertsonala, bakardadea, arazo sozialak, sinesmen krisia...). Aldaketa nabariena teknikan zen.

Literatura Modernoa

• Narratzailea: Lekukoa edo objektiboa edota bigarren pertsonako narratzailea.
• Ekintza: Ez dira beti kronologikoki antolatzen.
• Erritmoa: Aldaketa nabarmena dago. Erritmoa moteldu edo bizkortu dezakete: plano nahasketak, bakarrizketak...
• Hizkuntza: Beste hizkuntzetako lexikoa eta euskalkietakoak erabiltzen dituzte.

Literatura Tradizionala

• Kokalekua/Gaiak: Gertaerak baserri edota itsas giroan kokatzen ziren,