Euskara Gramatika Oharrak: Galderak, Lokailuak, Ahala

Galdera Motak

Zati-galderak

Galdetzaile baten bidez eskatzen da ezagutu nahi den informazioa.

Bai/Ez Erako Galderak

Ez daukate galdetzailerik. Informazio-eskaera bat, proposamen bat, etab. baieztatzeko ala ezeztatzeko eskatzen zaio solaskideari. Adibidez: "Dendatik zatoz?" (bai ala ez?)

Zehar-galderak

Adierazpen-perpaus edo beste galde-perpaus baten barruan dauden galderak dira. Adibidez: "Non bizi da?" galderari erantzuten dio "Badakit non bizi den" esaldiak.

Zehar-galderak aditz hauekin erabiltzen dira: esan, jakin, gogoratu, entzun, galdetu, kontatu, ikusi, etab.

Mendeko Perpausetan

• Zati-galdera, edo galdetzaile baten bidez egiten dena.
• Bai/ez erakoa, edo erantzunean bai ala ez esatea eskatzen duena.

-(e)n Partikula

Aditzari -(e)n partikula erantsi behar zaio.

ea...-(e)n Egitura

Zehar-galderaren hasieran ea partikula indargarri gisa erabiltzen da. Desira-moduan, perpaus nagusirik gabe ere ager daiteke.

-(e)n ala ez Egitura

Bai/ez erako galde-perpausekin erabiltzen da, baietza ala ezetza nabarmendu nahi dugunean.

Lokailuak

Lokailuak perpausak lotzeko eta erlazio semantikoak adierazteko erabiltzen diren hitzak dira. Adibidez: "Gaur nekatua nago. Beraz, etxean geratuko naiz." Kasu honetan, beraz lokailuak ondoriozko erlazio bat ezartzen du.

1. Emendiozkoak

Aurretik esandakoari zerbait gehitzeko erabiltzen dira. Adibidez: ere, ere bai, ere ez, baita... ere, ezta... ere, gainera, bestalde.

2. Hautakariak

Aurkezten diren ideien artean aukeratu egin behar dela adierazten dute. Adibidez: bestela.

3. Aurkariak

Aurretik esandakoaren kontrako ideia adierazten dute. Adibidez: ordea, ostera, aldiz, berriz, hala ere, dena dela, nolanahi ere.

4. Ondoriozkoak

Aurretik esandakoaren ondorioa adierazten dute. Adibidez: beraz, hortaz, orduan.

5. Kausazkoak

Aurreko ideien zergatia adierazten dute. Adibidez: izan ere.

Ahala eta Ezina

Ahaltasuna eta ezintasuna adierazteko bide bat baino gehiago daude, hala nola ahalerako adizkiak, edozer gerta daiteke egitura, edo ahal partikula (adibidez: heldu ahal izan nahiz).

1. Orainaldia

Egitura: Aspektu-markarik gabe, hots, aditz-oinarekin (adibidez: idatz dezakezu, jaus zaitezke).

Erabilera: Baimena eskatzeko, mesedea eskatzeko.

2. Alegiazkoa

Adibidez: "Gehiago har nezake, baina ez dut nahi."

Egitura:

• Aspektu-markarik gabe.
• Aditz laguntzailea: -ke morfema duten ahalerako adizkiak.

Erabilera: Baimena kortesiaz eskatzeko (adibidez: etor zintezke).

3. Beste Egitura Batzuk

Ahaltasuna eta ezintasuna adierazteko beste zenbait egitura:

• Gai izan + -(t)zeko
• Gauza izan + -(t)zeko
• -(t)zea/-(t)zerik eduki/ukan
• -(t)zea/-(t)zerik dago
• -(t)zerik ez eduki/ukan
• -(t)zerik ez dago

Lexikoa eta Sinonimoak

Begitarte

Aurpegia

Goitik behera aldatu

Irauldi

Erantsi

Gaineratu

Igarri

Sumatu

Hedatu

Zabaldu

Laido

Irain

Zorabio

Konortea galdu

Sahiestu

Ekidin

Areagotu

Gehitu

Ezerian

Pixkanaka

Bortitz

Sendoa

Ahantzi

Ahaztu

Uhaldi

Uholdea

Ahakar

Liskarra

Berriemaile

Kazetari

Agerikoa izan

Jakinekoa

Egokitu

Suertatu

Giro

Ingurune

Etxai

Aurkaria

Guztiz

Erabat

Zintzo

Ona

Temakeria

Burugogorra

Etxarazi

Desesperatu

Itaun

Galdera

Uztartu

Bateratu

Bizi

Alaia

Saio

Emanaldi

Ustekabean

Ezustean

Egokitu

Atxikitu

Bete

Burutu

Bezalakoa

Modukoa

Kolorge

Koloregabe

Izu

Ikara