Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

XIX. Mendeko Euskal Literatura

Ideia Berriak Europan: Erromantizismoaren Sorrera

Alemania Europaren bazterrean sentitzen zen, ezer handirik egin izan ez balu bezala. Erromantikoek mundua modu berri batera ikusten zuten, eta nazioak edota herriak baloratzerakoan hizkuntza hartzen zuten irizpide.

Alemanian atzeratuta zeudelako sentimendua areagotu zen. Horren ondorioz, beste gizarte askoren eredu bihurtu zen, eta euskaldunek erabat jarri ziren eredu horren babesean. Garai hartan, euskarak mespretxu asko jasan zituen, eta euskaldunek, herriko girotik kanpo, erdara erabiltzen zuten analfabeto batzuk ez zirela erakusteko.

Rousseau

Filosofo berezia izan zen bere garaian. Gizartea, arteak eta zientziak kritikatu zituen, gizakiaren ustelkeriaren eta gaitz...

Gero eta gehiago dira arrisku-kirolak edo abenturakoak egitera ausartzen diren pertsonak. Baina, zergatik dira hain popularrak gazteen artean? Galdera honen erantzuna garbi dagoelakoan nago: egunerokotasunetik ihes egiteko, estresa arintzeko edota gure buruei bizirik gaudela gogorarazteko. Hala ere, azken hamarkadako moda berri honek, bere alde ezkorra badu ere: makina bat pertsona hiltzen dira kirol arriskutsu hauen ondorioz. Hori horrela delarik, segurtasuna nahitaezko faktorea da ezer gerta ez dadin.

Arrisku Kirolen Motak eta Erakargarritasuna

Alde batetik, kirol hauek bikainak dira eguneroko ohituretatik ihes egiteko eta zirrara handiak bizitzeko, adrenalina bezala. Kirol asko dira arrisku-kirolen izena dutenak, hala ere, haien artean oso...

Joseba Sarrionandia: Biografia

Bernardo Atxaga: Ibilbidea eta Obra

Azken Urteotako Prosagintza

Euskara Batuaren prozesua zeharo burutua ez dagoen arren, atzeraezinezko bidean doa, batez ere espero ziren helburuetara iristen ari gara.

Eskolatzearen ondorioz, haur eta gazteentzako literatura izugarri hazi da.

Itzulpengintzak izugarrizko garrantzia hartu du, bai kopuruz bai kalitatez. Emakume idazleen parte-hartzea gehituz doa. Euskarazko literatura gure mugetatik kanpo ezagutzen hasi da.

Gerra Aurrean Jaiotakoak

Jon Etxaide

Aurreko obra guztiak euskara batuan berridatzi ez ezik, Eneko Agerroa ere utzi zigun; aurrekoen antzera, hori ere nobela historikoa da, jakina.

Martin Ugalde

Andoaindarra. Venezuelan eta batez ere gazteleraz trebatu zitzaigun literaturan. Euskal Herrira bueltaturik, kazetaritzan eta historia lanetan...

Europako hizkuntza taldeak

Europan hainbat hizkuntza talde daude:

• Hizkuntza Indoeuroparrak (germanikoak, helenikoak, erromanikoak…)
• Hizkuntza Fino-ugrioak (hungariera, estoniera…)

Euskararen jatorri ezezaguna

Euskarari ez zaio ahaiderik aurkitu. Hizkuntza isolatua izan daiteke, edo beste familia batekoa, baina jatorri ziurgabea du.

Zelteraren bidea

Ogam zelteraren antzinako idazkera zen, eta letra bakoitzari zuhaitz baten izena ematen zitzaion. Interpretazio ugari zituzten haien idazkiek. 1968an, erromanista batek esan zuen euskararen forma bat zela. Hala ere, inork ez du sinesten; izan ere, "idazkun piktoak" txarto kopiatu zituen eta euskara modernoa balitz bezala itzultzen saiatu zen. Piktoa hizkuntza indoeuroparra da, baina horrek ez du esan...

Mezu garrantzitsua

Gaur oso bilera garrantzitsua daukat. Madrilera derrigorrez joan behar dut, eta hegazkina bi ordu barru aterako da. Hitz egingo dugu. Beraz, gaur ezin naiz zurekin erosketak egitera joan. Nahi baduzu, geldituko gara datorren asteartean betiko orduan? Bestela, goizez joan gaitezke.

Urtebetetze gonbidapena

Zer moduz zaude? Ziur ni baino hobeto zaudela. Hanka hautsi dut, igeltsua jarri didate, eta bi egunetan hanka lurrean ez jartzeko agindu dit sendagileak. Beraz, hemen nago, etxean asper-asper eginda.

Ekainaren 8an, dakizunez, nire urtebetetzea da. Egun berezi hori ospatzeko, afari bat egingo dut nire etxean, eta gero gauez diskoteka batera joango gara. Nire urtebetetzera nire lagunak etorriko dira, eta pentsatu dut zu ere etorri...

Planak Egiten

Azkeneko gutunean esaten zenidan aste honetan etorriko zarela eta irrikan zeundela. Ni ere horrelaxe nago, gogo handia daukat.

Azterketak eta Gabonetako Plana

Orain azterketak izango dituzula suposatzen dut. Ziur nago azterketak primeran aterako zaizkizula. Horregatik, oso ideia ona bururatu zait. Ba al daukazu Gabonetarako planik?

Andorrarako Bidaia Proposamena

Nonbaitera joan gaitezke, ez duzu uste? Eskiatzera joan gaitezkeela pentsatu dut. Zer iruditzen zaizu Andorrara bagoaz? Badakit nahiko garestia dela, baina bidaia-agentzia batek eskaintza berezia eman dit, eta nire ustez oso ona da.

Badakit nahiko garestia dela, baina Pazko astean merkeagoa izaten da eta, gainera, hegaldia Bilbotik ateratzen da; ez da Madrilen gelditu behar....

Antzerkia Euskal Herrian: Panorama Historikoa

Antzerkia: Pertsonaien jarduerak indar berezia ikusi egiten delako (literatura erakutsi). Paisaiaren deskribapena mugatua. Antzerkia ikusi egin daitekeen literatura mota da, ikusi egiten den elkarrizketa, espresioak eta ekintzak eskaintzen ditu.

Kontzeptuak

Edukiaren arabera: tragedia (protagonistaren amaiera gaiztoa, emaitza tragikoa), komedia (umorezkoa), drama (tragedia eta komediako elementuz osatua).

Egitura

Hasierako egoera, arazoa, ekintzak, ondorioa, bukaera.

Euskal Antzerkia: Formak Tradizionalak

Xaribariak

Ohiturazko komediatxoak, Erdi Aroko drama satirikoen antzekoak, kritika soziala agertzeko modu bat. Argumentua: herriko gertakari eskandalagarriak. Antzezlekua: aire zabalean. Oso pieza gutxi...

XVIII. Mendeko Euskal Idazleak

Manuel Larramendi (1690-1766)

Manuel Larramendi XVIII. mendeko idazle andoaindarra izan zen. Jesusen Konpainian egin zituen ikasketak. Salamancan Karlos II.a erregearen alargunaren aitorle gisa aritu zen hiru urtez. Ondoren, komentuan egon zen sermoigintzan eta aholkulari gisa.

Hizlari jaio eta zorrotza baldin bazen, idazten ere ez zen kamutsa. Beste ororen gainetik, euskaldunen hizkuntza du idazgairik kutunena: euskararen azterketan eta defentsan egin zituen bere ahaleginik behinenak.

Lan nagusiak:

1. De la antigüedad y universalidad del Bascuence en España: Euskararen apologia sutsua dugu. Gure hizkuntzaren aurka kanporatzen ari ziren iritzi eta erasoei aurre egiten dien liburua da. Tubalismoan sinesten du: euskara