Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Erromantizismoa

Zer da?

XVIII-XIX. mendeko literatura eta arte mugimendua da, Ilustrazioaren aurka sortua. Arrazoiaren ordez, honako hauek dira garrantzitsuak:

• Sentimenduak
• Intuizioa
• Subjektibotasuna

Ezaugarriak

1. Subjektibismoa: Poetak bere sentimenduak adierazten ditu (maitasuna, tristura, bakardadea, heriotza). “Ni-a” da gai nagusia.
2. Natura: Paisaiak poetaren emozioak islatzen ditu.
3. Askatasuna: Arauak eta molde klasikoak apurtzen dituzte.
4. Iraganaren idealizazioa: Tradizioak, kondairak eta Erdi Aroa goraipatzen dituzte.
5. Fantasia eta misterioa: Ametsak eta naturaz gaindiko elementuak gustuko dituzte.

Euskal Erromantizismoa

Ezaugarriak:

• Mundu tradizionalaren idealizazioa.
• Erlijioaren presentzia.
• Foruen galeraren mina.
• Euskal nortasunaren defentsa.
• Baserria

Arnaud Oihenarten Bizitza eta Ibilbidea

Bizitza: Euskal idazle, historialari, legelari, politikari eta poeta izan zen. 1592ko abuztuaren 7an jaio zen Maulen (Zuberoa) eta 1667ko urtarrilaren 14an hil zen Nafarroa Beherean.

Hezkuntza: Zuzenbidean lizentziatu zen Bordeleko Unibertsitatean.

Lanbidea eta ibilbidea: Abokatu eta legegizona izan zen, eta Nafarroako Parlamentuan lan egin zuen. 1623an Zuberoako hirugarren estatuko diputatu hautatu zuten. 1627an Joana Ordorekin ezkondu zen, familia garrantzitsu bateko kidea, eta ondorioz Donapaleura joan zen bizitzera eta lanera.

Euskal Literaturaren Historia eta Ikerketa

Euskal literaturaren historia: Oihenart lehen idazle laikoetako bat da euskaraz eta Euskal Herriko literaturan. Euskara lantzen duen poesia...

Euskarazko morfologia eta sintaxia — galdera eta erantzunak

2. Kuryłowicz-en legeak

Galdera: Azaldu adibideekin, Kuryłowicz-en legeak zertan datzan.

Erantzuna: Kuryłowicz-en legeak dio formen birsorkuntza analogikoan forma berriak funtzio nagusi bat hartzen duela eta forma zaharrak bigarren mailako erabileran mantentzen direla. Adibidez, euskaraz "dan" forma berritu zen ‘orain’ adierazteko, eta "oraindik" edo antzeko forma zaharragoek antzinako erabilera bat mantendu dezakete. Lege honek hizkuntza-aldaketak nola gertatzen diren azaltzen ditu.

3. Zer da erreduplikazioa?

Galdera: Zer da “Erreduplikazioa”? Zer adieraz daiteke?

Erantzuna: Erreduplikazioan erro baten azpiesegida bat errepikatzen da, inflexiorako zein eratorpenerako erabiliz....

BERRIDAZKETAK

1. Festa Itzela Antolatu Genion

1. Hainbeste festa itzela antolatu genion bere urtebetetzean, non zeharo hunkitu baitzen.

2. Aitonak gure aldean sasoi hobea zuen gaztea zenean.

3. Edozein material pisutsu jaso dezake halako garabi batek, hain da handia.

4. Aretxabaletako Durana kaleko lorontzi berriak Donostiako Boulevardean daudenak bezain txundigarriak dira.

5. Hain du jarrera ona mutil honek, non etxekoak gustora izango ditu.

6. Alkateak aukeratzean, herriak Ane aukeratuko luke.

7. Hainbeste beldurtu zen semearen mugikorreko edukiak ikustean, ezen harrezkero mugatua baitu erabilera.

8. Nahiago nuke hemendik aurrerakoak zuek guri kontatuko bazenizkigute.

9. Hain zen berandu non ezin baitzen azterketa behar bezala ikasi.

10. Mendi hori...

Bizitzaren Zentzua eta Etorkizuneko Bideak

Zer moduz zabiltza? Aspaldian ez dut zure berririk izan! Aurreko egunean, Paku Aristiren artikulu bat irakurri nuen, eta zu etorri zitzaizkidan burura. Artikulua bizitzaren zentzuari buruzkoa zen, eta zuri buruz pentsarazi zidan. Bertan esaten zuen bizitzan zaila dela norberaren bidea aurkitzea, eta horrek askotan gure arteko elkarrizketak gogorarazi zizkidan. Askotan hitz egin dugu ea nora joan nahi dugun eta nolakoa izan nahi dugun.

Batxilergoko Ikasketak eta Interesak

Batxilergoa nahiko ondo daramat, nahiz eta batzuetan zaila egiten zaidan. Zientzia sozialak ikasten ari naiz, eta ekonomia eta matematika dira gehien gustatzen zaizkidan ikasgaiak. Ekonomiak asko erakusten dit gaur egungo munduari buruz...

16

Euskara idatziaren bilakaera azken 30–35 urteetan

Zeintzuk dira (zerrendatu) azken 30-35 urteotan euskara idatziaren erabilerak izan duen bilakaera, batez ere, literaturari dagokionez?

Argitaletxeek lehen baino izenburu gehiago ateratzen dituzte narratiban; poesian ez hainbeste. Antzerkia da genero motelena. Eskolatzearen ondorioz, haur eta gazteentzako literatura erruz hazi da. Emakume idazleen partaidetza gehituz doa. Munduko literaturatik izenburu pila bat itzultzen da urtero euskarara. Ramon Saizarbitoriak nobelatan euskaraz urratu gabeko bideak erabili ditu. Sekuentzien txandaketa, pertsona narratzailearen aldaketa, ikuspuntu askotatik aurkeztutako gertaerak, erregistroen aniztasuna, barne-bakarrizketaren zantzua… ("100 metro" lanean,...

1. Giro sozio-politikoa

1.1. Iparraldeko giro sozio-politikoa

1789ko Frantziako Iraultzaren ondorioz, iparraldeko Euskal Lurraldeek aurrez zituzten eskubide batzuk galdu zituzten. Gainera, Frantziako Iraultzaz geroztik soldadutzak eta eskolak derrigorrezko bihurtu ziren, eta frantsesa ez ziren hizkuntza guztiak baztertu ziren.

Mende horretan zehar hainbat egituraketa politiko ezagutu zituen Frantziak: monarkiak (Borboiak), iraultzak, errepublikak, Napoleonen inperioa… Baina ez zegoen egonkortasunik.

Frantzian garraioetan eta industrian aurrerapen asko izan ziren, baina ez ziren Euskal Herrira iritsi. Euskal Herriak gizarte tradizionala izaten jarraitu zuen; elizak boterea mantendu zuen.

1850etik aurrera, Antoine d'Abbadie-ren eskutik euskal kulturaren...

1. Lehen gizakia

Hominizazio-prozesua

Gaur egungo gizakia eboluzio prozesu luze baten emaitza da. Tximinoen eta hominidoen arbaso komun bat izan zen.

(Txinpantzeak, gorilak, orangutanak…)(Australopithecus eta Homo generoko espezieak)

Milaka urtez, hominidoek aldaketa fisiko batzuk izan zituzten. Tximinoetatik bereizi eta gaur egungo itxura hartzen hasi ziren. Aldaketak hauxe izan zen:

• Bipedoak: bi hankaren gainean zutik ibiltzen ziren. Eskuak libre geratu ziren beste zereginetarako, eta hatzen antolaketa aldatu zen tresnak errazago egiteko.
• Aldakak, hanka eta oinak aldatu ziren: gorputzaren pisuari eta orekari eusteko egokitu ziren.
• Garezurraren edukiera handitu eta burmuina garatu zen: bizkarrezurraren eta garezurraren arteko lotura aldatzea lagungarri

Etxeahun. Bizitza: Bizimodu zaila izan zuen Zuberoako Barkoxen jaioa, zoritxarreko haurtzaroa izan zuen. Berak esanda, gurasoek ez zuen maite izan "edertasunez pobre nintzalako sortu". Neskame zuten neskatxarekin maintemindu zen baina gurasoek ez zuten onartzen bere aukera eta etxe aberats bateko alabarekin ezkonarazi zuten. Ezkontza behartu horrek ez zuen gauza onik ekarri, harreman eskasak eta adarrak tarteko. Etxeahun, bertsolari eta olerkari gisa nabarmendu zen, ez zuen izan gaiak asmatu beharrik bere bizitzako gorabeherek eskaini zizkioten kantagaiak. Olerkari erromantikoa dugu, zinez, bizitza pertsonalaren harian gauzatzen baita haren ekoizpena.

Egilea: Pablo Ignacio de Barrutia

"Gabonetako ikuskizuna" Hegoaldeko lehen antzerkia da, Gabonetan Arrasaten antzezteko idatzia. Arestik aztertu ondoren, oso interesgarritzat jo izan da, denboran lehena baita. Pablo Ignacio de Barrutia aramaioarrak, Arrasaten 1711-1752 bitartean eskribau lanetan jardun zuenak, izenpetzen du eskuizkribua. Barrutiaren lantzat jotzen da datu falta dela eta.

2.1. Obraren kokapena

Erdi Aroko, Errenazimentuko eta Barrokoko Europako Mendebaldeko antzerki erlijiosoen testuinguruan aztertu behar dugu. Lehen euskal teatro idatzia da, balio apartak dituelako, nahiz eta inguruko herrietan egiten zirenen antzekoa izan. J. A. Lakarrak teatro erlijioso erromanikoari buruzko azterketa egin ondoren, obra mota berekoa dela ondorioztatu...