Hominizazioa eta Paleolitoa: Lehen gizakiaren garapena

1. Lehen gizakia

Hominizazio-prozesua

Gaur egungo gizakia eboluzio prozesu luze baten emaitza da. Tximinoen eta hominidoen arbaso komun bat izan zen.

(Txinpantzeak, gorilak, orangutanak…)(Australopithecus eta Homo generoko espezieak)

Milaka urtez, hominidoek aldaketa fisiko batzuk izan zituzten. Tximinoetatik bereizi eta gaur egungo itxura hartzen hasi ziren. Aldaketak hauxe izan zen:

• Bipedoak: bi hankaren gainean zutik ibiltzen ziren. Eskuak libre geratu ziren beste zereginetarako, eta hatzen antolaketa aldatu zen tresnak errazago egiteko.
• Aldakak, hanka eta oinak aldatu ziren: gorputzaren pisuari eta orekari eusteko egokitu ziren.
• Garezurraren edukiera handitu eta burmuina garatu zen: bizkarrezurraren eta garezurraren arteko lotura aldatzea lagungarri izan zen. Garezurra garatzean, adimena handitu zen eta hizkuntza artikulatua agertu zen. Antolatu eta tresnak erabiltzen hasi ziren.

Hominidoen jarraitutasuna

Hominizazio-prozesua oso luzea izan zen eta ez zen lineala. Lehenik, Australopithecus agertu zen Rift haranean, duela 4 milioi urte. Lehen bipedoak izan ziren. Makilak eta harriak erabiltzen zituzten eginkizunak egiteko, baina oraindik ez zuten lanabesen ekoizpena garatu. Barazkijaleak izan ziren.

Duela 2.500.000 urte, aurrekoen eboluzioaren ondorioz, Homo generoko lehen espeziea sortu zen: Homo habilis. Tresnak egiteko gai izateagatik hartu zuen izen hori. Sarraskijaleak ziren.

Gero, Homo generoko hainbat espezie garatu ziren Afrika, Asian eta Europan. Apurka-apurka teknologia hobetu zuten eta ezagutzak zabaldu ziren. Sarraskijaleak eta ehizan aritzen ziren.

Azkenean, espezie horiek guztiak desagertu ziren gaur egungo gizakia izan ezik: Homo sapiens, Afrikan sortua eta handik mundura zabaltzen joana.

2. Paleolitoa

Oso aldi luzea izan zen (2.500.000 - 10.000). Hominizazio-prozesua gertatu zen. Klima gogorra zenez, bizirik irauteko ehiza eta bilketa erabili behar izan zuten. Ehiza eta lanabideak hobetu ziren, elikadura hobetu eta taldeka antolatzen hasi ziren.

Biltzaileak eta ehiztariak

Elikadura

Elikadura → Naturako produktuez elikatzen ziren: ehiza, arrantza eta bilketa bidez —harreman ekonomia mota horretan jarduten zuten.

Oinarria fruituen, baiezen, sustraien edo arrautzen bilketa zen; pixkanaka okela jaten hasi ziren. Sarraskian eta ehiza txikian aritzen ziren. Tresnak hobetu ahala (arkuak, lantzak, jaurtigailuak...) animali handiak harrapatzen hasi ziren taldeka. Arpoiak eta sareak erabiliz arrantzan aritu ziren.

Non bizi ziren?

Non bizi ziren? → Lurralde emankorretan kokatu ziren, eta nomadak izan ziren. Haitzuloetan bizi ziren eta noizean behin etxola edo kanpalekuetan aritzen ziren. Tokiko materialak erabiltzen zituzten etxolak egiteko.

Nola antolatzen ziren?

Nola antolatzen ziren? → Klanak osatzen zituzten. Guztiak garrantzitsuak ziren bizirik irauteko. Lana ez zegoen espezializatua; beren ezaugarrien arabera egiten zuten lan bat edo bestea.

Komunikazioa eta hizkuntza

Komunikazioa eta hizkuntza → Dirudienez, Homo erectus espeziea izan zen mintzamenaren bidez komunikatzen lehena. Hizkuntza artikulatua, ordea, Homo sapiens-ekin batera agertu zen.

Sua

Sua → Suaren kontrolak bizimodua hobetu zuen. Gauza askotarako erabili zuten. Homo erectus-ek suaren erabilera ezagutzen zuten; Neandertalek, berriz, sua pizten eta kontrolatzen ikasi zuten.