Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Konbentzio Nazionala (1792-1794)

Herri-masek Tuilerietako jauregiari eraso zioten eta handik ihes egin zuen errege-familiak. Erasotzaileak iraultzaile erradikalenak ziren, Sans-Culottes deitutakoak. Abuztuaren 10eko herri-altxamenduaren ondoren, Asanbleak monarkia ezabatu eta Konbentzio izeneko beste asanblea bat aukeratzea erabaki zuen.

Monarkiaren amaiera eta Errepublikaren sorrera

1792ko irailean, Frantziako tropek prusiarrak menderatu zituzten Valmyn eta haien aurrerapena oztopatu zuten. Errepublika aldarrikatu zuten eta hiru taldetan nabarmendu ziren:

• Girondinoak
• Jakobinoak edo menditarrak
• Ordokia

Luis XVI.aren exekuzioa eta barne-matxinadak

1792ko irailetik 1793ko ekainera bitartean, girondinoen eta menditarren arteko borroka nagusitu zen bizitza...

1. Industrializazio Prozesua Espainian

1.1. Industrializazioa Atzeratu Zuten Faktoreak

• A) Espainiar Nekazaritzaren Azpigarapena:
  1. Nekazariek pertsonen lanaren beharrean jarraitu zuten, lan-baldintza txarrak izaten.
  2. Jabe txikiek ez zuten inongo hobekuntzarik ezagutu.
  3. Espainiar nekazaritzak ezin zuen eskaini jaiotzen ari ziren industriak behar zituen eskulana eta merkatuak.
• B) Kapital Gutxi eta Inbertsio Espekulatiboetara Bideratua
• C) Lehengaien Urritasunagatik Produktuak Kanpotik Ekarri
• D) Atzerapen Teknologikoa
• E) Enpresarako Mentalitaterik Ez
• F) Merkatu Nazional Bateratu Baten Eza
• G) Arazo Politikoek ere asko baldintzatu zuten industrializazioa, berandu eta desorekatua izanik.

1.2. Espainiako Industriak XIX. Mendean

Espainian, eremu dinamikoenak Katalunia,...

Testu hau Espainiako lehen konstituzioaren zati bat da, Cadizen, 1812ko martxoaren 19an idatzia. Dokumentu politiko-juridikoa da, lehen mailako iturri bat. Egilea kolektiboa da (Gorteak), eta hartzailea herria bera.

Testuinguru Historikoa: 1812ko Espainia

Garai historiko honetan, Espainia oso egoera berezian zegoen. Alde batetik, Independentzia Gerra gertatzen ari zen. Frantziak Espainia inbaditu zuen, Fontainebleauko Hitzarmenaren ondorioz, eta espainiarrak inbasioaren aurka agertu ziren.

Bestalde, Iraultza Liberala zegoen. Espainiako populazio guztiak ez zuen onartu inposatutako errege berria, Josef Bonaparte, eta boterea berrantolatu zuten juntak sortuz. Junta Zentral bat eratu zuten eta Gorteak deitu zituzten Cadizen. Hau da, liberalak Antzinako...

Gizarte feudalaren oinarriak

Erdi Aroa garai arriskutsua zela ikasi dugu. Gainera, monarkak ez ziren gai euren erresumak defendatzeko. Egoera horretan, nekazariek, defentsa bila, nobleen babesa bilatu zuten. Ordainetan, nobleentzat lan egin eta haien aginduak bete behar zituzten. Horrela, nekazariak jopu bihurtu ziren.

Erdi Aroko Europan Elizak botere handia zuen, eta esklabotza ez zuen begi onez ikusten. Beraz, Europatik ia desagertu zen; horren ordez, jopuak agertu ziren. Ez ziren esklaboak, baina antzekoak ziren.

Basailutza eta feudoa

Nobleak elkarri eta monarkari lotuta zeuden basailutza-itun baten bidez. Nobleak monarkaren basailu bihurtzen ziren (leialtasuna eta laguntza militarra eskainiz). Trukean, monarkak feudo bat ematen zien, hau da,...

Aurrean dugun testua lehen mailako iturri historiko eta politiko-juridikoa da; hain zuzen,1839ko urriko legearen zati bat, Euskal lurraldeen eta Nafarroako foruen murrizketari buruzko legea. Egilea kolektiboa da, Gorteek egin eta estatuko buruak, aria Kristina erregeordeak sinatua. Publikoa da eta herriari zuzenduta dago.

Testuaren helburu nagusia Euskal lurralde eta Nafarroako foruak berrestea zen 1837ko konstituzio progresista errespetatuz. Testua Hirurteko moderatuan (1837-40) kokatzen da, hots, Maria Kristinaren agintaldiaren azken garaian. Lehen karlistadaren bukaeraren eta Maroto eta Esparteroren arteko Bergarako besarkadaren arteko oondorioa da. Esparterok foruei eusteko konpromisoa hartzen zuen, baina foruen izaera lege honen bidez aldatu...

Cadizko Gorteak: Iraultza Liberalaren Hasiera

Erregentzia Cadizen bildurik, Espainiako egoera errepasatzen hasi zen. Amerikako hiriek independentzia aldarrikatu zutela eta aginte hutsunea zegoela ikusita, Espainiako Inperioa arriskuan zegoela ohartu ziren. Egoera horren aurrean, 150 urtez bildu gabeko Gorteen saioak hasi ziren berriro ere.

Hasiera batean, ordezkari diputatuek monarkia absolutua defendatuko zutela zin egin bazuten ere, Gorte hauen helburua lehenengo saioan aldatu zen. Hainbat dekretuk eta, batik bat, 1812ko Konstituzioak agerian jarri zuten estatu liberal eta parlamentario bat sortu nahi zutela.

Cadizko Gorteen izaera iraultzailea

Hasieratik, Gorteek erakutsi zuten ez zutela zerikusirik antzinakoekin. Biltzar konstituziogilea lortzean...

Antzinako Erregimena

Antzinako erregimena edo erregimen zaharra Europan erregimen feudalaren ondoren sortu zen antolamendu sozial, politiko eta ekonomikoa da. XVIII. mendearen amaiera arte, hau da, Aro Modernoan (XVI, XVII, XVIII) zehar indarrean egon zena.

Ilustrazioaren Eragina eta Erregimen Zaharraren Krisia

Ilustrazioaren ideiek, erregimen zaharraren desagerpenean eragin handia izan zuten, hauek sustatu baitzituzten erregimen zaharraren suntsipena ekarri zuten iraultza liberal burgesak ezarri zutenean erregimen liberala. Espainian eta Euskal Herrian erregimen zaharraren krisia Karlos IV.aren erregealdian gertatu zen. Erregealdi hartan larritu egin zen krisi ekonomiko, politiko eta soziala eta iraultza frantsesaren eragina jasan zuten Espainiak...

Ekonomia

Nekazaritza: Iraupenekoa eta Autokontsumoa

• Urteko txandaketaren teknika: lurraren zati bat urte batez ez erabiltzea eta urteen zehar txandakatzea (lugorria).
• Lurjabeak: Nobleak edo Kleroa (nekazariek zergak ordaintzen zituzten).
• Uzta txarrak: Krisialdia (gosea).

Hazkunde Demografiko eta Ekonomikoa

• Bake-garaia Utrechteko Ituna sinatu ondoren (1713).
• Izurrite handirik ez zen izan, eta labore berriak lantzen hasi ziren (patata, artoa, etab.).
• Monarkek erreformak bultzatu zituzten ekonomian, merkataritza nabarmenduz (batez ere kolonietan, beraz, komunikazio-bideak asko hobetu ziren).

Gizartea

Pribilegiadunak (%5 edo gutxiago)

Noblezia

• Zergak ez zituzten ordaintzen: pribilegio fiskalak zituzten.
• Lanik ez zuten egiten: errentetatik bizi ziren.
• Kargu publikoen

1. Testuaren Iruzkina eta Analisia

Esku artean dugun testua 1841eko foruak aldatzeko legea da, Lege Itundua izenez ezaguna. Lehen eskuko iturria da, izaera publikokoa (legeak publikoak baitira). Gaiari dagokionez, testu juridikoa da.

• Egilea: Espainiako Gorteak.
• Hartzaileak: Berez denentzako da, baina, bereziki, Nafarroako erakunde eta biztanleentzat.
• Data eta Lekua: Madril, Espainiako Gorteetan, 1841ean.

Testuak Nafarroako Erresumaren berezko erakundeak eta foruak ezabatzeko balio izan zuen. Garai hartan, Isabel II.a zegoen erreinatzen, baina adinez txikia zenez, Espartero liberal erradikala zen erregeorde. Testuak dioen bezala, Nafarroak erresuma izaera galdu zuen eta probintzia bilakatu zen. Horrez gain, nafarrek zituzten hainbat pribilegio deuseztatu...

Estatua Modernoaren Sorrera

Monarkia Autoritarioak

XV. mendean, Europako errege-erreginek boterea sendotu zuten. Monarkia autoritarioak sortu zituzten eta hiri finko batean kokatu ziren.

Horretarako, nobleziaren, Elizaren, udalerrien eta parlamentuen boterea ahuldu zuten, eta beren aginduak betetzeko administrazioa zentralizatu zuten, armada indartu zuten, zergak igo zituzten eta diplomazia sarea sortu zuten inguruko herrialdeekin harremanak izateko.

Erresuma Handiak

Antzina, Europa estatu txiki askotan banatuta zegoen. XV. mendetik aurrera, estatu asko batu ziren konkisten bidez edo subiranoen arteko ezkontza-itunen bidez. Garai hartan sortu ziren potentzia handiak egungo Europako herrialdeen jatorria dira.

Monarkia autoritarioen artean lau erresuma...