Lanbide heziketa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Nekazaritzaren Garapena

XI. mendetik aurrera, Erdi Aroko gizartean aldaketa nabarmenak gertatu ziren Mendebaldeko Europan. Gerrak ugaritu eta bakea nahiz egonkortasun politikoa nagusitu ziren. Nekazaritzaren garapena handia izan zen landan, eta horri esker, uzta onak egon ziren eta jendearen elikadura hobetu zen. Horren ondorioz, biztanleria igo egin zen eta gizarte klase bat indartu zen: burgesia.

Biztanleriaren hazkundearen ondorioz, laborantza lur gehiago eta nekazaritzaren errendimendua handitu behar izan zen biztanle guztiak elikatu ahal izateko.

Biztanleria Hazkundea

Nekazaritzako ekoizpenaren hobekuntzarekin, elikadura hobetu zen. Horri esker, ez ziren hain erraz gaixotzen, bizitza luzeagoa zen eta haur gutxiago hiltzen ziren gosez. Horren...

Liberal Eraikuntza (1833-1874): Isabel II.aren Adingabetasuna

Maria Kristina Erregordetza (1833-1843)

Lehen Gerra Karlista (1833-1839)

Gerraren hiru garai:

• 1833-1835: Zumalakarregi Bilbon hil zen.
• 1835-1837: Madrilgo gobernuarekin tratua txarra izan zen.
• 1837-1839: Karlisten gainbehera; liberalek, Esparteroren gidaritzapean, Lizarra konkistatu zuten.

Euskal Herriko Karlismoaren Banaketa

Euskal lurraldeetan banaketa gertatu zen:

• Gipuzkoa eta Bizkaia (Transakzionistak): Marotoren aldekoak.
• Araba eta Nafarroa (Gerrarekin Jarraitu): Biak tratu baten aldekoak.

Bergarako Hitzarmena (1839): Isabel II.a erreginaren eta armadaren ordezkarien artean sinatua (Esparteroren gomendioz), Euskal Herriko foruen mantentzea agindu zuen, nahiz eta gerora ez bete.

Foruen Ezabaketa

Aztergai dugun testua lehen mailako iturria da. Dokumentuak, mitin bat izanik, forma narratiboa du eta edukiaren arabera ekonomikoa da. Hartzaileak enpresaburuak eta Gobernua dira, beraz, testua publikoa da. Egilea Federico Echevarria euskal enpresaria izan zen.

Bilbon 1893ko abenduaren 9an emandako mitin-protesta batean protekzionismoaren alde egin zuen hitzaldi baten zatia dugu. Echevarriaren helburu nagusia merkataritza-itun librekanbistak ezabatzeko Gobernuari presio egitea da. Testua Errestaurazio garaian kokatzen da eta Bizkaiko industrializazio prozesuaren testuinguruarekin lotuta dago, konkretuki enpresaburuek protekzionismoaren alde garatutako borrokarekin.

Ideia Nagusiak eta Paragrafoen Analisia

Dokumentuaren ideia nagusiak Espainia...

Landutako nekazaritzako eremuaren hedapenak (batez ere, Madozen desamortizazioan) nekazaritza-produkzioaren bolumena handitzen lagundu zuen.

Eragin nagusiak

• Ekonomikoak: landutako nekazaritzako eremuaren hedapenak nekazaritza-produkzioaren bolumena handitzen lagundu zuen.
• Kulturalak: Ondare artistikoaren parte bat galdu eta beste bat arduragabeko esku pribatuetan gelditzea izan zen. Beste batzuk: Mendizabalen desamortizazioak Vatikanoarekiko harreman diplomatikoak haustea.

Desamortizazioen balantzea

Desamortizazio-erak desagertzean, ondasunak jabetza pribatu eta indibidual bilakatu ziren, baina ez ziren bete ilustratuen nahiak; hau da, ez zen sortu jabe txiki eta ertainen masa handiegirik eta, beraz, ez zen nabarmen igo produktibitatea.

Zergatik

Karlos IV.aren Erregealdia (1788-1808)

Absolutismoaren eta Liberalismoaren arteko Borroka

• Absolutismoa: Erregea eta pribilegiatuak.
• Liberalismoa: Herritarrak.

Frantziako Iraultzaren Eragina

Frantziako Iraultzarekin, jarrerak banatu ziren: batzuk iraultzaren alde, beste batzuk kontra. Erregimen Zaharra amaitu zen.

Isolamendua eta Konbentzio Gerra (1793-1795)

• Erregeak iraultzatik babesteko isolamendua ezarri zuen.
• Lehen ministroek Frantziako Iraultzaren aurkako gerra (Konbentzio Gerra) sortu zuten Europan, Espainian ere bai.
• 1793an Luis XVI.a hil zuten, eta Frantzian errepublika ezarri zen.

Jarrera Aldaketa eta Basileako Bakea

• 1794an Termidorreko Kolpea: Frantzia moderatuagoa bihurtu zen (ez hain iraultzailea), eta Espainiaren jarrera aldatu zen.
• Ondorioak:

1937ko Dekretua: Bizkaiko eta Gipuzkoako Kontzertu Ekonomikoak

1. Testuaren aurkezpena eta sailkapena

Testuaren sailkapenari dagokionez, ezaugarri hauek ditu:

• Maila: Lehen mailako testu historikoa da.
• Forma: Juridikoa, lege-dekretu bat baita.
• Edukia: Ekonomikoa, Euskal Herriko Kontzertu Ekonomikoen deuseztapen partziala (Bizkaian eta Gipuzkoan) jasotzen baitu.
• Helburua: Publikoa da, eta xede du bi probintziei zergak jasotzeko eskubidea kentzen zaiela adieraztea.

Burgosen berretsi zen 1937ko ekainaren 23an, eta hurrengo egunean, ekainaren 24an, argitaratu zen. Nazio-esparruko testua da, Bizkaiari eta Gipuzkoari zuzendua.

Egilea: Francisco Franco (1892-1975)

Francisco Franco Toledoko Infanteria Akademian ikasi zuen militar bat izan zen. Marokoko Gerran...

Sobietarren "Ofentsiba"

Estatu Batuen nagusitasuna ahuldurik zegoen. Vietnamgo Gerrako porrotak desagerrarazi egin zuen AEBren armada garaiezina zenaren ideia (AEBk galdu zuelako gerra hori, eta hori ebidentzia zen). 1977-1981 urteen artean ekonomia-egoera larria zen han, petrolioaren prezioa 1973an izugarri igo zelako.

Sobietar Batasuna berriz sendotuta zegoen, Asiako herrialde batzuetan erregimen komunistak ezarri zituztelako (Vietnam, Laos eta Kanbodian). Egoera sobietarren aldekoa zela zirudienez, Moskuk boterea handitzeko aprobetxatu nahi izan zuen.

Hirugarren Munduko Laguntza Estrategikoa

Bestalde, Sobietar Batasunak areagotu egin zuen Hirugarren Munduko mugimendu iraultzaileentzako laguntza. Estrategia hori Asian eta Latinoamerikan gauzatu...

Alderdi txandaketa María Kristinaren garaian

Grafiko hau izaera politiko eta publikoa duen bigarren mailako iturria da, non alderdi kontserbadoreak eta liberalak María Kristinaren erregealdian lortutako diputatu kopurua islatzen duten. Ardatz horizontalean María Kristinaren erregealdian hauteskundeak egin ziren urteak agertzen dira; bertikalean, alderdi kontserbadoreak eta liberalak ateratako diputatu kopurua 50 inguruko ataleetan adierazten da.

Grafikoaren interpretazioa

Ikusten den bezala, alderdi irabazleak zein galtzaileak antzeko diputatu kopurua lortzen zuten hauteskunde guztietan. Grafikoak oso ongi islatzen du María Kristinaren erregealdian egon zen bipartidismoa eta botere txandakatzea, 1885ean El Pardo Itunaren bidez berretsia izan...

12-trantsizioa: 1978konst eta gernikako estatutua

1969-75ra, frankismoaren gainbehera. Egoera larria, frqnco gaixo eta ezin zen erregimenarekin jarraitu. Euskal herrian, errepresio eta zapalkuntza handia. 1969an, gorteek juan carlos oinordeko izendatu eta erregimena mantentzeko monarkia ezarri zen. Krisiagatij, erregimenean bi talde sortu: irekitzearen aldekoak( polit.Liberala defendatu) eta inmobilistak. Azken hauek eskuin muturrekoak eta carrero bl.Presidente izendatu zuten. Honek oposizioa zapaldu eta ez zuen erreformarik egin. Gero, etak hil zuen eta arias navarro izendatu zuten gobernubjru, petrolio krisiari aurre egin behar ziona.

Francoren heriotzak demokraziarako trantsizioari ateak ireki zizkion.  J.Car. Errege izendatu, lehen hitzaldia...

Frankismoaren Diktadura: Finkapena eta Krisia (1959-1975)

Lege berriek aldaketa ugari ekarri zituzten. 1957an gobernuaren eta Estatuaren jarduerak bereizi egin ziren arren, Francok bien buru izaten jarraitu zuen. 1966an, aldez aurretiko zentsura kendu zen. Horrek komunikabide berriak sortzeko aukera eman zuen, argitaratzeko aukerak ere sortuz. 1967an, katolizismoaren monopolioa amaitu zen. 1970ean, derrigorrezko eskolatze-aldia hamalau urtera arte luzatu zen. Beste zenbait lege ere aurkeztu zituzten.

Ekonomia-hazkundea eta Gizarte-aldaketa

Espainiako bizi-mailak gora egin zuen. 1959ko Ekonomia Antolamendu Berrirako Lege Dekretuaren bidez erregimenaren autarkia-aldia amaitu zen. Espainiako ekonomia Europako herrialdeen ekonomian integratzeko apustua...