Lanbide heziketa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Frankismoaren Bilakaera

Gerra zibilaren ondoren, ia 40 urteko diktadura militarra ezarri zen Espainian.

Erregimen Frankistaren Hasierako Urteak

Nazioarteko Politika: Bakantzea

1939ko irailean hasi zen II. Mundu Gerra, eta Espainiak erakutsitako jarrerak argi utzi zuen erregimenaren ahultasuna. Espainiak neutral azaldu zuen bere burua, beti alde batera eta bestera. Gerra ardatzaren aldeko ateratzean, 1940. urtearen erdialdean, Francok elkarrizketak izan zituen alemaniarrekin eta italiarrekin, baina ez ziren adostasunera iritsi.

1941ean, tropa alemaniarrek Sobiet Batasuna inbaditu ondoren, Espainiak parte hartzea erabaki zuen, eta tropak (Dibisio Urdina) bidali zituen Leningradeko frontera: komunismoaren kontra eta alemaniarren alde borrokatzera.

1943....

Moderatuak eta Progresistak

Sarrera

Moderatuen eta progresisten artean ez zegoen alde handirik. Biek onartzen zituzten konstituzioa, sufragio zentzitarioa eta erlijio katolikoa.

Moderatuak

Moderatuak aristokrazia latifundista, goi-burgesia, goi kleroa eta graduazio handiko militarrak ziren; herri-klaseen masa handia alde batera uzten zuten. Nazio-subiranotasunaren printzipioa ez zuten onartzen, koroa eta Gorteen (nazioaren) arteko subirotasun partekatua baizik. Koroak eskumen handiak zituen, hala nola, betoa jartzekoa, ministroak izendatzea eta Gorteak desegitea. Sufragio zentzitarioaren alde zeuden eta Eliza katolikoaren defendatzaileak, hau da, Estatu konfesionala ezarri nahi zuten. Bestalde, eskubideak onartzen zituzten baina oso mugatuak: prentsa...

1.2 Gizarte eta Kultur Aldaketak

Errenten banaketa desorekatua (eskualdeen artean, gizarte mailen artean) ez da konpontzen. Nekazaritza exodoa areagotu egiten da: 1962-1973 bitartean, lau milioi pertsona joan ziren herrietatik hirietara. Horrek hirietako hazkunde handia eta kontrolik gabea eragin zuen, arazoak sortuz hirigintzan, higienean eta osasunean. Mediterraneoko kostaldea erabat eraldatu zen, masen turismoaren eraginez. Bizi-mailaren hobekuntza nabariak izan ziren (kontsumo eta ongizate-gizartea). Kulturaren munduan nolabaiteko irekiera egon zen. Hezkuntza-planen erreformak analfabetismoa nabarmen murriztu zuen eta unibertsitateko ikasleen kopurua handitu.

1.4 Gizarte Mugimendu Berriak eta Erregimenaren Aurkako Oposizioa

Ekonomia eta kultura...

Trantsizioa Euskal Herrian: Gernikako Estatutua

Euskal Herrian, Trantsizioa 1976ko abenduan hasi zen, Erreforma Politikorako Legearekin batera, eta amaitu zen EAErentzako Gernikako Estatutua onartzearekin (1979) eta Nafarroarentzako Foru Hobekuntzarako Legearekin (1983).

Eusko Kontseilu Nagusia eta Autonomiaren Aldarrikapena

Euskal Herriarentzako autonomia lortzeko prozesua 1978ko urtarrilean hasi zen, errege dekretu batek behin-behineko erregimen autonomikoa onartu eta Euskal Kontseilu Nagusia eratu zenean. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako alderdi guztietako (EAJ, PSOE, UCD eta EE) senatari eta diputatuek (1977ko ekaineko hauteskundeetan hautatuak) osatu zuten Kontseilua. Nafarroako parlamentariek ez zuten parte hartu nahi izan erakunde horretan...

Espainiako Gerra Zibila

Biurteko Kontserbadorea (1933-1936)

Zentro-eskuinak 1933ko hauteskundeak irabazi zituen eta Lerroux-en Alderdi Erradikala jarri zen gobernuan, Gil Robles-en CEDArekin lankidetzan. Gobernu berriak aurrekoak abiarazitako erreformak geldiarazi zituen eta 1932ko kolpistak amnistiatu.

1934an, ezkerreko alderdiek boterea modu ez-demokratikoan eskuratzea erabaki zuten:

• Asturiasen iraultzak arrakasta izan zuen.
• Katalunian, Lluís Companys-ek Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen matxinada porrot egin ondoren. Generalitatea desegin eta liderrak espetxeratu zituzten.

Hauteskundeetarako deia egin zuten 1936an.

Fronte Popularra (1936)

Ezkerra elkartuta aurkeztu zen hauteskundeetara, Fronte Popular koalizioan. Eskuinean, muturreko liderren...

Bi Urteko Erreformista (1931-1933)

Lehendakaria: Niceto Alcalá Zamora. Gobernuburua: Manuel Azaña.

Eginbeharrak: Konstituzioa idatzi eta erreformak abiarazi.

1931ko Konstituzioa

Uztailan hasi zen idazten eta abenduaren 9an onartu zen. Garaiko konstituzioen eredua izan zen, gai sozialetan aurrerakoia.

Ezaugarriak:

• Emakumeen boto eskubidea: Clara Campoamorrek (Partidu Erradikaleko abokatua) defendatu zuen. Victoria Kent, aldiz, emakumeen botoaren aurka agertu zen, Errepublikaren porrota ekarriko zuelakoan. Argudio nagusiak: emakumearen mendekotasun ekonomikoa eta analfabetismo tasa altua. Bozketa: 161 alde, 121 aurka. 1933an emakumeek lehen aldiz bozkatu zuten. CEDAk irabazi izana emakumeei egotzi zitzaien.
• Espainia estatu laikotzat jo zen. Elizaren

Euskal Foruak: Historia, bilakaera eta karlistadak

1. Euskal Foruak: Zer diren eta eskubideak

Euskal Foruak eremu geografiko zehatz batean izandako antzinako ohiturak, usadioak eta erregeek emandako salbuespenak eta pribilegioak lege bihurtuta dira. Euskal foruen eskubide eta eskumenen artean aipagarrienak hauek dira:

• Autogobernua: Ordezkaritza bidezko sistema politiko baten bidez gauzatzen zen.
• Arau sortzailea: Lurralde bakoitzean, eskualdeko ordezkariak arduratzen ziren barne arauak sortzeaz, eta eskualdeko bizitza arauen arabera arautzen zen.
• Tokiko parte-hartzea: Tokiko talde indartsuenak hartzen zuten parte.
• Euskal Foru Baimena: Foruen kontrako errege aginduak eten zitezkeen, eta foru instituzioek errege boterearekin eztabaidatzeko ahalmena

Liberalismo klasikoaren teoriko nagusia Adam Smith izan zen. Haren lan nagusia Nazioen Aberastasunaren Izaerari eta Zergatiei Buruzko Saiakera izan zen, 1776an.

Adam Smithen Ideia Nagusiak

• Banakoaren interesak bultzatzen du pertsona ekonomian parte hartzera. Ekimen pribatua hobesten du estatuaren aurrean, eta estatuaren zeregina mugatu eta ekonomia askatasunez zuzentzen utzi behar dela dio. Estatuak ekimen pribatuak egiten ez zituen ekintzak egin behar zituen.
• Aberastasuna gizakiaren lanetik zetorrela.
• Produktibitatearen igoera lanaren banaketa teknikotik sortutako espezializazioaren ondorio zela zioen. Erabilera-balioaren eta truke-balioaren arteko aldea ere azaldu zuen.

Smithek hazkunde jarraitua lortuko zela uste zuen.

Robert Malthus eta Liberalismo

Ongintza Publikoa Espainiako Estatuan

Ongintza Publikoaren Hasiera

XIX. mendearen erdialdean, Europan lehenago gertaturiko aldaketek bultzatuta, Espainiako Estatua, apurka-apurka, gero eta protagonismo handiagoa hartzen hasi zen ongintza arloan, Elizaren kaltetan. Garai hartan sumatzen zen jadanik egun arte iraun duen Espainiako ongizate sistemaren bereizgarririk bereizgarriena: Europarekin alderatuta, Espainiako Estatua beti ibili da berandu; askoz geroago ezarri du ongizate sistema publikoa, eta horren estaldura edo hedadura urriagoa izan da beti.

Lehenago esan dugunez, XIX. mendean Estatua hasi zen ongizatearen ardura bere gain hartzen. Horrek aldaketa handia ekarri zuen, ordura arte gobernuek ez baitzuten uste eurei zegokiela herritarrak artatzea....

Trenbidearen Garapena Espainian (XIX. mendea)

Espainian trenaren garapena XIX. mendearen bigarren erdian hasi zen, Europaren Ipar-mendebaldeko herrialde aurreratuak baino beranduago. Hori Isabel II.aren erreginaldian gertatu zen, Estatu liberalaren eraikuntza urteetan. Atzerapen honen arrazoi nagusiak erliebearen orografia menditsua, gerra ugariak eta ondoriozko estankamendu ekonomikoa, atzerapen teknologikoa eta inbertsioetarako kapital eza izan ziren.

Lehenengo trena Kuban eraiki zen 1837an, koloniako administrazio publikoak ordainduta eta Ingalaterra eta AEBko teknologiarekin (ingeniariak eta lokomotorak). Penintsulan, lehen trenbidea Bartzelona-Mataró izan zen (1848). Ondoren, Madril-Aranjuez (1850), Valentzia-Xàtiva (1854), Jerez de la...