Lanbide heziketa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

BIZKAIKO LANGILEEI:

Testu hau, 1896ko maiatzaren 23an argitaratu zen Bilbon eta Lucha de Clases astekari sozialistan argitaratutako artikulu bat da. Hau, Bizkaiko langileriari zuzenduta dago, Bizkaiko meatzariek zer nolako lan eta bizi baldintzak zituzten azaltzeko. Nahiz eta sinatuta ez egon, Bizkaiko sozialismoaren aitzindari izan zen Francisco Perezaguak idatzi zuela suposa dezakegu.

Artikulua, 1896ko maiatzaren 1ean Bizkaiko meatzariek Gallartan, derrigorrezko barrakoi eta dendak kentzeko egindako manifestazioen berri ematen hasten da.

Horrez gain, egileak jakinarazten digu, 1890ean emandako Greba Handian, meatzariek eskari berberak egin zituztela baina egoera berberean jarraitzen dutela. Gainera, meatzarien grebarako eskubidea aldarrikatzen...

Frankismoaren bilakaera politikoa eta nazioarteko harremanak desarrollismoaren garaian

1960an, AEBen aliantzari esker, nazioarteko harremanak asko hobetu ziren. Hala ere, 1962an Europako Ekonomia Erkidegora (EEE) sartzea galarazi zioten Espainiari. 1970ean, EEErekin Lehentasunezko Akordioa sinatu zuen Espainiak. Horrela, EEEren eta Espainiar estatuaren arteko trukeak handitu ziren.

Horiek guztiak, Espainiar Estatuko ekonomiaren hazkundea eta garapena ekarri zuten, eta erregimenak gizartean aldaketak izan zirela ikusita, erreforma txiki batzuk egin zituen. 1966an, Prentsa Lege berria argitaratu zen eta argitaletxeei askatasun gehiago eman zien. Erakunde politikoak indartu (1967ko Lege Organikoa) eta diktaduraren etorkizuna planifikatu zuen (1969an...

Frankismoaren bilakaera politikoa eta nazioarteko harremanak autarkia garaian

Gerra zibila amaitu ondoren, Frankok bere gain hartu zituen botere guztiak, arlo politikoan baita arlo militarrean ere. Falangearen, militarren eta Elizaren laguntza izan zuen. Frankoren diktadurak ahalegin berezia egin zuen aurreko guztia eta Errepublikaren aldeko pertsonak ezabatzeko ere. Hori dela eta, Errepublika garaian egindako aurreramendu guztiak desegin zituen: irakaskuntza laikoa, nekazaritza erreformak, etab.

Horrez gain, Errepublikari lagundu izanagatik, jende asko epaituak eta horietako asko espetxeratuak izan ziren. Errepresio bortitzak, gerrak ekarri zuen hondamendiaz gain, ondorio larriak izan zituen demografian.

Frankismoaren osagai ideologikoak eta

Frankismoaren Diktadura (1939-1975)

1. Diktaduraren Ezartzea (1939-1940)

1939an, altxatuek Gerra Zibila irabazi zuten, eta ondorioz, 36 urteko diktadura ezarri zen Franco jeneralaren agindupean (1939-1975). Garai honetan, gobernu autoritarioa eta errepresioa nagusitu ziren.

Gerra Ondoko Krisi Ekonomikoa

Espainiako nazioarteko isolamenduak sortutako politika autarkikoaren eta Gerra Zibilaren ondorioz, herrialdearen egoera ekonomikoa oso txarra zen. Esate baterako, izugarrizko gosetea pairatu zen.

Gerra Ondoko Krisi Politikoa

Erregimenak estatu zentralizatua ezarri zuenez, euskal autonomia, beste autonomien antzera, bertan behera geratu zen. Oposizio guztiarentzat (nazionalista eta ezkertiarrak) errepresio latza egon zen. Nazionalismoaren aurkako errepresioa...

ERREGIMENAREN KRISIA (1969-1975)

Egoera: Krisi Orokorra

Ekonomia eta politikan, Franco gero eta ahulago zegoen. Gobernuan, inmobilistak eta liberalagoak tirabiran aritzen ziren.

Luis Carrero Blanco (1973)

Gobernu buru izendatu zuten. Asmoa: Franco hil ostean berak gobernuan jarraitzea. Abenduan: ETAko komando batek hil zuen.

Carlos Arias Navarro (1974)

Carrero Blanco hil zenean, Carlos Arias Navarro jarri zuten gobernu buru. Lehenengo aldiz, gobernuan militar baino zibil gehiago zeuden. Hasieran ukitu liberala izan zuen, baina hainbat gertakarirengatik jarrera immobilista hartu zuen.

Jarrera immobilistaren adibidea: Polizia bat hiltzeagatik anarkista bat hil zuten.

Jarrera immobilistaren ondorioz:

• Ministro aurrerakoienek gobernua utzi zuten.
• Nazioartean

Erregimenaren Finkapena (1959-1969)

Ekonomia

Irekitze neurriak ez ziren nahikoak izan, eta liberalizazio handiagoaren beharra zegoen.

Egonkortze Plana (1959)

Neurriak:

1. Pezetaren balio-gutxitzea: esportazioei mesede egiteko eta defizita jaistea lortu nahi zen.
2. Soldatak izoztu.
3. Gastu publikoa murriztu.
4. Kanpo inbertsioetara ireki: merkatua liberalizatu.
5. Zerga berriak sortu: irabaziak areagotzeko.

Ondorioak:

• Emaitza ez zen uste bezain ona izan.
• Garapena lortu zen.
• Sarrerak igo ziren.
• AEBk diru-laguntzak eman zituen.

Arazoak:

• Askok kanpora emigratu behar izan zuten.
• Erosteko ahalmena gutxitu zen.
• Kontsumoa jaitsi zen.
• Langabezia hazi zen.

Garapen Planak (1960-1969)

Helburua: Garapena

• Errenta per kapitaren igoera lortzea.
• Nazioarteko ekonomian sartzea.
• "Desarrollismoa".

1929ko kraka eta depresio handia

1920ko hamarkadako ekonomia-hazkundea bat-batean gelditu zen 1929an. Urte horretako urrian, New Yorkeko burtsak porrota izan zuen eta, horren ondorioz, Estatu Batuetako inbertsioek eta ekonomia-jarduerak behea jo zuten. Krisia berehala munduko krisi ekonomikoa bihurtu zen.

Burtsaren crackaren zergatiak

New Yorkeko burtsaren gainbeherak, 1929ko crack ospetsuak, krisi ekonomiko larria leherrarazi zuen:

• Industria-sektore tradizionalaren krisia areagotu egin zen crackaren aurreko urteetan. Nekazaritza etengabeko krisian egon zen 1921etik aurrera, eta hura ere areagotu egin zen.
• Egoera larriagotu zen kontsumorako ondasunak askotan kredituen bidez erosten zirelako eta, beraz, kontsumoa etorkizuneko sarreren mende zegoelako.

Gerra Hotzaren Ezaugarri Nagusiak

• Defentsarako aliantza militarrak eratzea: Bi aliantza nagusi sortu ziren: Ipar Atlantikoko Tratatuaren Erakundea (NATO), Estatu Batuek gidatua, eta Varsoviako Ituna, Sobietar Batasunak gidatua.
• Armategi militar handia sortzea: Bi blokeek armamentu lasterketa abiatu zuten. Etsaiari suntsipen osoarekin mehatxu egiteko arma konbentzionalak eta nuklearrak erabili zituzten. Blokeen arteko armamentu orekak bien arteko gatazka militar zuzena eragotzi zuen.

Gerra Hotzaren Etapak

Tentsio Handieneko Aldia (1947-1956)

• Berlingo Blokeoa

  Berlingo hiria lau okupazio-gunetan zatitu zen, sobietarrek kontrolatutako Alemaniako sektorean zegoen. Mendebaldeko aliatuek Alemaniako okupazio-guneak bateratzea erabaki zutenean, Stalin aurka

Gerraren Lehen Etapa (1939-1942)

Alemaniak gerra azkarra (Blitzkrieg) garatu zuen, hau da, eraso masiboak egin zituen sorpresa, eta horrez gain, tankeak, hegazkinak eta infanteriako unitate motorizatuak erabili zituen.

• Errusia neutrala zenez, naziek Mendebaldeko Europa ia osoa hartu zuten.
• Ez zuten lortu Erresuma Batua errenditzea, eta Alemaniako abiazioak Ingalaterrako Guduan egindako etengabeko erasoei eutsi zien.
• Naziek Afrikako iparraldea eta Balkanak konkistatu zituzten.
• Bestalde, Japoniak Pearl Harbor itsasontzi-basean porturatuta zegoen Estatu Batuetako flota bonbardatu eta suntsitu zuen. Horren eraginez, Estatu Batuak gatazkan sartu ziren.

Gerraren Bigarren Etapa (1942-1945)

Aliatuek Ardatzeko potentziei aurre egin zieten eta garaipenak lortu...