Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Hau da funtsezko erreakzioa:

C₆H₁₂O₆ + 6 O₂ → 6 CO₂ + 6 H₂O + energia

Glukosa

1. Zer jatorri du karbonoak?

Eguzki-sistema nebulosa batetik sortu zen, baina nebulosa hark ez zuen karbono askorik. Eguzkiak biosferak baino hogeita hamar aldiz karbono gutxiago du.

Hortaz, nondik atera da Lurreko karbono guztia?

Lurraren barrualdetik. Lurraren barrualdean metatu zen karbonoa, Lurra eratu zenean. Sumendiek karbono dioxidoa isurtzen dute atmosferara, eta izaki bizidunek hartu egiten dute.

2. Zer jatorri du urak?

Eguzki-sistema eratu zenean, ura ez zen kondentsatu Eguzkitik gertu zeuden orbitetan, tenperatura altu-altua baitzen toki horietan. Zientzialari gehienek onartzen duten hipotesiaren arabera, Martetik haratago orbitatzen duten asteroideek ekarri...

Troposfera

Atmosferaren beheko geruza da, lurrazalarekin harremanetan dagoena. Troposferaren altuera aldatu egiten da urte sasoiaren arabera (udan altuagoa) eta latitudearen arabera (16 km ekuatorean, 9 km poloetan). Gasak konprimagarriak direnez, beheko partean metatzen dira gehienbat, eta geruza hori da atmosferaren aldetik dentsoena.

Ozono Geruza (Ozonosfera)

Lurraren atmosferako gas geruza da, ozono (O3) kontzentrazio handikoa. Geruza honek eguzkiaren frekuentzia handiko argi ultramorearen %97-99a xurgatzen du, beronek planetako bizitza kaltetu baitezake. Geruza hau estratosferan dago, 15 eta 35 km artean, planeta guztia inguratzen du.

Golkoko Korrontea

Mexikoko golkotik Ozeano Atlantikoaren iparraldera doan itsas laster beroa da. Karibeko beroa...

3.-Itsasoa:

Higadura:

• Kostan higadura iraunkorra egiten dute osatuek.
• Bi higadura-prozesu:
  • Labarraren atzerapena.
  • Materialen garbiketa.

Garraioa:

• Itsaslasterrek harea kostan zehar garraiatzen dute.

Sedimentazioa:

• Eremu babestuetaraino.
• Erliebe hauek sortzen dira:
  • Hondartzak.
  • Tonboloak eta geziak.

Glaziarra:

Higadura:

• Glaziarra izotz masa handia da.
• Glaziarrek lurra higatu dute.
• Glaziar-mihiak osatzen dira. Higadura forma bereziak.
• U itxurako haranak.
• Gehiegizko indusketako eremua.

Garraioa:

• Glaziarra pisuaren eraginez mugitzen da.
• Glaziarrek garraioa egiten dute lur-eremu lauak eta aldapatsuak.

Sedimentazioa:

• Glaziarreko sedimentazioak "tillak" sortzen ditu. Hauek dira klasto-metaketak.
• Morrenak dira metaketa arruntenak.

Ibaia:

Higadura:

• Higaduraren bidez, masak birbanatu

Hondakinen Kudeaketa eta Tratamendua

Hondakin geldoak

Eraldaketa fisiko, kimiko edo biologiko nabarmenik jasaten ez duten eta arriskutsuak ez diren hondakinak dira. Hondakin mota hauek ez dira disolbagarriak, ezta erregaiak ere; ez dira biodegradagarriak eta ez diote kalterik eragiten ukitzen duten materiari.

Hondakin erradioaktiboak

Partikula edo erradiazio ionizatzaileak askatzen dituzten eta legez onartzen dena baino erradioaktibitate maila handiagoa duten hondakinak dira. Hondakin hauek, bereziki, zentral nuklearrek sortzen dituzte, baina beste arlo batzuetan ere sortzen dira.

Berrerabiltzea

Objektu bat konpondu edo garbitu ondoren, jatorrizko helburuarekin berriro erabiltzeko aukera ematen duen sistemari deritzo berrerabiltzea. Adibidez, honako...

Baliabide Abiotikoak

Baliabide abiotikoak naturan aurkitzen diren elementu ez-bizidunak dira, gizakiak hainbat helburutarako erabiltzen dituenak.

Airea

Airea baliabide agortezina da, baina kutsadura da bere ingurumen-arazo nagusia.

Ura

Lurrazalaren %70 urez estalita dago: %97 ur gazia da eta %3 ur geza. Ura ezinbestekoa da edateko, garbitzeko, lursailak ureztatzeko eta beste hainbat jardueratarako.

Uraren tratamendua

• Potabilizazioa: Uretatik agente patogenoak eta gai kutsagarriak kentzeko prozesua da, gizakion kontsumorako egokia izan dadin.
• Arazketa: Industrietatik, nekazaritza eta abeltzaintza-instalazioetatik eta hirietatik datorren ura tratatu eta araztu egin behar da, ingurumenera itzuli aurretik.

Lurzoruak

Lurzoruak baso, nekazaritza, meatzaritza...

Hidrologia eta Geografia Fisikoko Oinarrizko Definizioak

Ibai Erregimena

Ibai baten emariak urtaroen arabera duen aldaketa da. Prezipitazioaren eta elurraren araberakoa da. Honako ibai erregimen motak bereizten dira:

• Elur erregimenekoa
• Euri erregimenekoa
• Erregimen mistokoa

Emaria (Ibai-Jarioa)

Segundu batean ibaiaren puntu batetik igarotzen den ur kantitatea da. m³/s-tan neurtzen da ibaiaren puntuetan kokatutako ur-emaria neurtzeko estazioetan.

Bi emari mota bereizten dira:

• Emari absolutua: Ibai batek urtean zehar duen ur bolumena.
• Emari erlatiboa: Urteko batez besteko emariaren eta arroaren azaleraren arteko zatidura (edo erlazioa) da.

Ibai Arroa

Urak ibai nagusi batera eta haren adarretara isurtzen dituen lur azalera da. Ibai batek bere sare hidrikoekin...

Berotegi-efektua

Karbono dioxidoa bezalako ehunka gas daude, Eguzkiaren energia pasatzen uzten dutenak eta, aldi berean, Lurrak islatzen duen erradiazioa saihesten dutenak. Honek gure planetako bizitza ahalbidetzen du.

1966ko udazkenean, zientzialariek lehen aldiz onartu zuten gure planetako tenperatura, gizakien jardueraren ondorioz, gradu erdia igo zela. Egun, aurreikusten da, premiazko neurriak hartzen ez baditugu, gure planeta hiru gradu baino gehiago berotu daitekeela. Igoera honek aldaketa klimatikoak ekarriko lituzke, zonalde batzuk desertifikatuz eta beste batzuk, berriz, urperatuz. Gainera, izotz polarrak urtu litezke, eta, honen ondorioz, itsasoko maila igo.

Atmosferari kalte gehien egiten diotenen eta berotegi-efektua eragiten dutenen...

Arro Hidrografikoa: Definizioa eta Ezaugarriak

Lurraldearen atal bat da, eta bertako urak ibai nagusi batera eta horren ibaiadarretara iristen dira. Arroan ibaiak ibilgu edo ohe batetik mugitzen dira, eta modu hierarkikoan antolatutako sarea osatzen dute, azpiibaiadarretatik eta ibaiadarretatik hasi eta ibai nagusira iritsi arte.

Arroak uren banalerroen bidez banatuta daude. Adibidez, Iberiar penintsulako arroak honako hauek dira: iparraldekoa (Miño, Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir), ekialdekoa (Pirinioak, Ebro, Júcar, Segura) eta hegoaldekoak. Isurialde hidrografikoa urak itsaso berera isurtzen dituzten arroen multzoa da.

Uren Banalerroa eta Isurialde Hidrografikoak

Uren banalerroa arro hidrografikoak mugatzen dituzten mendi-erliebeen tontorrek...

Ingurumenaren Gainustiapena eta Haren Eraginak

Aztarna Ekologikoa: Gure Kontsumoaren Neurria

Aztarna ekologikoa lurralde bateko populazioak bere kontsumo-beharrak asetzeko eta sortzen dituen hondakinak kudeatzeko behar duen azalera biologikoki produktiboaren adierazlea da. Gaur egun, pertsona bakoitzak, batez beste, 2,8 hektarea kontsumitzen ditu urtebetean.

Aztarna ekologikoa neurtzeko faktoreak

• Elikagaiak ekoizteko erabiltzen den laborantza-lurren eremua.
• Elikagaiak lortzeko behar den itsasoko eremu emankorra.
• Abereak elikatzeko behar den bazka-eremua.
• Hirigintzarako, enpresetarako eta azpiegituretarako behar den lur-eremua.
• Kontsumo energetikoaren ondorioz sortutako CO2 isuriak xurgatzeko eta asimilatzeko behar den baso-eremua.

Gainustiapenaren Kausak