Euskal Herriko erliebea: unitateak eta paisaiak

Ezaugarri orokorrak

• Homogeneotasunik eza.
• Eragina kliman, landaredian eta nekazaritzan.
• Geografia-elementuen aberastasuna.
• Bi unitate nagusi:
  • Iparraldean menditsua.
  • Hegoaldean laua: Ebroko sakonuneko lautada zabalak.

Pirineoak

Aro Tertziarioan sortuak, tolestura alpetarrean. Pirinioen ardatza, material paleozoikoak: Aiako Harria, Larrun, Aldude-Kintoa, Iratiko oihana (800-1000 m). Hego isurialdean, Senpere, Azparne (400-700 m).

Barrualdeko mendikateak

Garaienak: Orhi, Auñamendi, Hiru Errege Mahaia.

Barrualdeko sakonunea

Margak eta flyscha.

Kanpoaldeko mendikateak

Mesozoikoko eta Tertziarioko materialak: Erreniega-Leire.

Modelatu glaziarra

Kuaternarioa: Belagua, Santa Engrazia.

Euskal Mendiak

Kostako mendikatea

Gipuzkoako kostako mendikatea. Material sekundarioak: Jaizkibel, Ulia, Urgull, Igeldo.

Kostako ipar-antiklinala

Bortziriak. Gipuzkoa eta Nafarroaren artean, material primarioak. Urepel.

Kostaurreko mendikatea

Mendi garaiak, haran estuak. Uzturre, Ernio, Pagoeta (Gipuzkoan), Bedartzandi eta Iluntzar (Bizkaian).

Bizkaiko sinklinorioa (erdialdeko mendiak eta haranak)

Gipuzkoa

Egitura ortogonala. Kareharriak, margak, hareharriak: Murumendi, Arrola.

Bizkaia

Haran zabalagoak eta jarraituagoak, mendi lerrokadura definituagoak: Unbe, Sollube, Bizkargi, Ganguren, Artxanda, Oiz.

Bizkaiko antiklinala (Kantauriar-Mediterranear mendikate-banatzailea)

Kareharriak. Paisaia karstikoa: Aralar (material sekundarioak), Txindoki, Aizkorri, Elgea, Anboto, Gorbeia, Gorobel (mugalaria).

Hegoaldeko mendiak eta haranak (banalerroaren hegoaldean)

Arabako erdialdea.

Ezaugarri orokorrak

• Bi haran handien inguruan.
• Bataz besteko garaiera handia.
• Morfologia sinplea; malkartsuago iparraldean.

Arabako Lautada

Zadorraren arroa; laua, nagusiki, tontor baxu eta luzeekin.

Trebiñuko arroa

Sedimentarioa; margak, kareharriak, hareharriak, buztinak. Luzea eta garaia.

Erdialdeko mendikateak (Arabako erdialdeko mendizerrak)

Jarraituak, kareharriak eta haranetan buztinak, malda markatuak: Entzia, Gasteizko mendiak, Urbasa.

Mendebaldeko mendikateak (mendebaldeko haranak eta mendilerroak)

Meseta itxurakoak (Badaia), malkartsuak (Arrato, Arkamo). Haranak: Valdegobia.

Arabako mendiak eta mendizerrak

Hego-ekialdean; Aro Tertziariokoa, buztina; malkartsua: Karrantza.

Hegoaldeko mendikateak

Toloño-Kantabria-Joar; ekialdetik mendebaldera; ebakia, hautsia, malkartsua.

Ebroko sakonunea

Aro Tertziarioko kubeta sedimentarioa. Material tertziarioak eta kuaternarioak.

Arabako Errioxa

Toloñotik Ebrora; ebakia, malda txikiekin. Hareharriak, buztinak.

Erdialdeko Nafarroako sektorea

Aintzira endorreiko tertziarioa.

Bardeak

Bardea Beltza

Igeltsuak, hareharriak, buztin gorriak.

Bardea Zuria

Laua, zabala, biluzia, muino lekukoekin (hareharria, kareharria). Landarediaren babesik ez.