Plaken Tektonika: Lurraren Dinamika eta Egitura Geologikoak

Dortsal Ozeanikoak eta Goi-Ordoki Kontinentalak

1. Dortsal ozeanikoak dira munduko sumendi-eremu aktiboenak.
2. Rift izeneko haran bat dute.
3. Faila eraldatzaile deritze haustura horiei, eta batzuek ehunka kilometroko luzera dute.
4. Goi-ordoki garaiak horrela sortzen dira.
5. Subsidentzia termikoa esaten zaio mantua hoztearen eraginez litosfera hondoratzeari.

Uhartedi Bolkanikoak

1. Batzuetan, bolkanismoa azkar agertzen da, eta uhartedi bolkaniko bat sortzen da.
2. Hortik aurrera, fluxuak ez du goranzko bidean jarraitzen, eta fluxu erradial bihurtzen da.

Prozesuak

1. Beroaren eroapena litosferara: magmatismoa sortzen da litosferan, eta bolkanismoa eragiten du.
2. Materialen hedapena: beheranzko korronteak sortzen dira.

Subdukzioa

Litosfera ozeanikoaren beheranzko konbekzio-korronteak sortzea da subdukzioa.

Ezaugarriak

1. Gaineko plaka
2. Hondoratutako plaka
3. Fosa ozeanikoa
4. Sedimentu-geruza
5. Akrezio-prisma
6. Sismikotasun handia (Benioff planoa)
7. Urtze partziala
8. Orogeno bolkanikoa

Mendikateen Eraketa: Orogenoak

Orogenoak mendi-lerrokadurak dira, jatorriaren arabera sailkatuta.

Motak

1. Uharte-arkuak: uharte bolkanikoen uhartedi lineal bat izaten da. Sismikotasun-, bolkanismo- eta tsunami-arrisku handia dute. Haien ondoan, fosa ozeanikoak osatzen dira.
2. Orogeno termikoak: fosa ozeanikoak baino sakonera txikiagoa dute. Akrezio-prisma bat osatzen da. Sumendi-erupzioak eta harri plutonikoen guneak eratzen dira.
3. Talka-orogenoak: bi plaka kontinentalek talka egiten dutenean, bietako bat bera ere ezin da hondoratu, eta, hortaz, talka-orogenoa sortzen da. Prozesu nagusia ez da bolkanismoa, baizik eta tektonika (bi plaken artean metatu diren sedimentuen tolestura ematen da).
4. Plaka barneko orogenoak: bi kontinentek talka egiten dutenean, sarritan faila handiak sortzen dira. Faila horien eraginez, lurrikarak sortzen dira.

Tektonika

Lurrazalari eragiten dioten konpresio- eta distentsio-esfortzuek hiru deformazio mota sortzen dituzte harrietan:

1. Deformazio elastikoa: ez da behin betiko deformazioa. Uhin sismikoak igarotzean sortzen da.
2. Deformazio plastikoa: harriak tolestu egiten dira, eta ez dira lehengo formara itzultzen. Milioika urtetan konpresio-esfortzu handiak izaten dituztenean sortzen da deformazio hori.
3. Haustura eragiten duen deformazioa: harriak hautsi egiten dira. Esfortzua handiagoa izatean gertatzen da.