Batxilergoa mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Klima

Atmosferak leku jakin batean duen batez besteko egoera da. Ezaugarri egonkorrak ditu. Klima aztertzen duen zientziari klimatologia deritzo.

Eguraldia

Atmosferak une eta leku jakin batean duen egoera da. Oso aldakorra da.

Eguraldi-mota

Altuerako nahiz gainazaleko zirkulazio atmosferikoak egoera atmosferiko ugari eragiten ditu urtearen joanean, eta horrek eguraldia mota batekoa edo bestekoa izatea ekartzen du. Espainian, honako hauek dira eguraldi-mota ohikoenak:

• Negua
• Uda
• Udazkena eta udaberria

Kanarietan, eguraldia egonkorra izaten da.

Ekintza-zentroak

Goi eta behe presioko eremuak dira. Presio atmosferikoa aireak gainazal-unitate baten gainean eragiten duen indarra da. Bi ekintza-zentro mota daude:

• Antizikloia: Goi presioko eremuak dira. Eguraldia

Euskal Herria ipar hemisferiko alde epelean dago. Pirinioen muturrean kokatzen da, Bizkaiko golkoaren inguruan. 20.000 km2 ko azalera du eta 7 lurraldetan banatzen da. Era Tertziarioko orogenesi Alpetarrean eratu zen. Afrikako plakak bultzatuta, Europar eta Iberiar plaken talken ondorioz altxatu eta tolestu egin ziren eta ondorioz Pirinioak eta Euskal Mendiak eratu ziren.

Pirinioen ardatza

Euskal Herriko erliebea hiru unitatek osatzen dute.

Pirinioen ardatza: Hego Euskal Herritik

Nafarroaren Ipar Ekialdetik eta Gipuzkoaren ekialdetik eratzen da, eta material paleozoikoz dago osatuta.

Pirinioen ardatzaren iparraldean

Ipar Euskal Herrian, ardatzari lotuta dago. Iparralderantz altuera gero eta txikiagoa dute.

Pirinioen ardatzaren hegoaldean

Bi lerrokatzeetan...

Fronte okluditua: Fronte hotzak fronte beroa harrapatzen duenean sortzen da. Aire beroa gorantz egiten du eta bi aire-masa hotz geratzen dira lurrazalean. Fronte okludituetan, prezipitazioak fronte hotzetako zein berokoetakoak bezalakoak izan daitezke.

Zona Klimatikoak

Lurreko klimak latitudearen arabera bereiz daitezke, nahiz eta beste faktore batzuek ere eragiten duten. Iberiar penintsulako klima, txorro polarraren eta fronte polarraren menpe dago.

Fronte polarra: Poloetako aire-masa hotzak eta tropikoetako beroak latitude erdietan topo egiten dutenean sortzen diren fronte hotz, bero eta okludituen segida da. Izatez, lurra inguratzen dute.

Txorro polarra: Lurra inguratzen duen oso haize-korronte azkarra da.

Iberiar penintsula Europa epelean dago....

Euskal Herriko Eskualde Geografikoak

• Kostaldeko mendikatea
• Itsasertz aurreko mendikatea
• Erdi ibilguetako mendiak eta ibarrak
• Bortziriak mendigunea
• Banalerro atlantiko-mediterraneoa
• Mendebaldeko ibarra
• Arabako Lautada
• Arabako erdialdeko mendilerroak
• Trebiñuko arroa
• Hego-ekialdeko ibarra eta mendilerroak
• Toloño-Joar mendilerroa
• Arabako Errioxa

Euskal Mendiak

Pirinioak eta Kantauriar mendilerroaren bertako sektorean kokatuta. Altuera moderatuak eta orogenesi alpinoaren ondorioz tolestu eta eraikitako Aro Sekundario eta Tertziarioko eraketa sedimentarioz osatuak.

Ebroko Zokogunea

Toloño-Kantauriar-Joar mendizerraren eta Ebro ibaiaren artean Arabar Errioxako eskualdea hedatzen da, eskualde hori Ebroko zokogune zabalaren zati txiki bat da. Tertziario eta Kuaternario...

Diagenesiaren Etapak

1. Mineralen neoformazio oxidatzailea

Sedimentu jalki berriaren poroetako urean disolbatuta dagoen oxigenoarekiko erreakzioarengatik gertatzen da. Horrela sortzen dira, esaterako, kaltzio sulfatoa (igeltsua) sulfuroetatik.

2. Mineralen neoformazio murriztailea

Bakterioen jarduera biziak oxigenoa kontsumitzen du eta oxigeno hori ezin da berritu, gainean pilatutako sedimentu geruzen ondorioz. Hori gertatzen den neurrian, ioi murriztuko mineral berriak sortzen dira. Adibidez, burdin sulfatoa (markasita) sulfuroak (pirita) bilakatzen dira.

3. Zementazioa

Mineralak (nagusiki kaltzita eta silizea) dituen ur epelak gora egiten du sedimentu sakonenetatik; hori egitean, hoztu egiten da, eta mineral disolbatuak berriz kristaltzen dira...

Ozeanoetako Korronteak

Atlantikorantz

Korronte bero horri esker, Europako klima epelagoa da. Mexikon, korronteak utzitako tokia azpiko ur hotzekin betetzen denez, klima freskatu egiten da.

Ipar polotik datozen korronte hotzak

Korronte horiek, bai Ozeano Atlantikoan bai Ozeano Barean, mendebaldetik etortzen dira, kostaldeari itsatsita. Labrador korrontea Ozeano Atlantikoan.

Koaltuko itsasoetan eratzen da

Uraren dentsitatea handitzen da uraren tenperatura hotzen ondorioz eta ura izoztean ur likidoaren gazitasuna handitzen delako.

Zenbaitetan, ur gezen ekarpenek oztopatu egiten dituzte beheranzko mugimendu horiek, esate baterako, ibai bokaletan, prezipitazio lurruntze prozesua baino handiagoa denean. Latitude altuetan, azaleko ura hotzagoa denez, dentsoagoa...

1. Goiko aldea

   Ibilbidearen hasiera da, aldapa handikoa. Urak abiadura handia hartzen duenez, harrien higadura da lan geologikorik garrantzitsuena. Ur-lasterrak, ur-jauziak eta V formako ibai-haran sakonak sortzen dira.

2. Erdiko aldea

   Ibilbidearen erdian kokatzen da, aldapa leunagoa du. Ura astiroago doa, indar gutxiagorekin. Materialen garraioa eta sedimentazioa dira nagusi.

   Uholde-lautadak eta aska formako ibai-harana ikus daitezke. Meandroak (ibai-ibilguaren kurbak) ere ohikoak dira. Meandroaren alde batean sedimentazioa gertatzen da, eta bestean, higadura. Horren eraginez, haranak zabaldu egiten dira.

   Ibaiak batzuetan energia berreskuratzen du eta lehenago utzitako sedimentuak higatu eta beherago kokatzen ditu. Lehenengo ibai-metaketak gorago gelditzen

Geosferaren Barnealdea

Geosferaren barnealdea aztertzeko metodoek, geruzak osatzen dituzten materialen izaerari, jatorriari eta pairatzen dituzten aldaketei buruzko informazioa ematen dute. Halaber, informazio hori funtsezkoa da Lurraren barnealdearen portaera dinamikoa ondorioztatzeko.

Zerez Dago Egina Geosfera?

Nukleoa metalez egina dago. Geosferaren gainerako geruzak, hala nola, lurrazala eta mantua, konposizio eta egoera desberdinetako harriez osatuta daude, eremu bakoitzeko baldintzen arabera. Harriak, % 98 taula periodikoko zortzi elementuz osatuta daude, hauei elementu geoikimiko esaten zaie, eta hauek dira: oxigenoa (% 46), silizioa (% 27), aluminioa (% 8), burdina (% 5), kaltzioa (% 3), sodioa (% 2) eta bestelakoak. Elementu hauek lotura...

Izan ere, harri oso trinkoek, ur asko duten harri purutzek baino, eroankortasun elektriko txikiagoa dute.

Metodo geotermikoa

Lurra eratze prozesuan sortutako beroaren zati bat gordetzen du barnean, eta askoz bero gehiago sortzen du barruan dituen elementu erradioaktiboen desintegrazioaren bitartez. Beroa fluxu geotermikoaren bitartez ateratzen da.

Fluxu geotermikoa

Fluxu handiagoa duten eremuetan lurrazala meheagoa da eta mantu sakoneko harri oso beroak daude.

Fluxu txikiagoa duten eremuetan, lurrazala oso lodia da.

Meteoritoen azterketa

Lurraren barnealdea ikertzeko metodo gisa, meteoritoak aztertzeko ideia hipotesi honetan oinarritzen da: geruzetan antolatutako Lurraren antzeko protoplaneta bat omen zegoen, eta talka handi baten ondorioz zatikatu...