Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Espainiako Industria Sektore Nagusiak

Espainiako industrian hiru sektore nagusi bereizten dira: industria sektore helduak, industria sektore dinamikoak eta puntako industria sektoreak.

Industria Sektore Helduak

Industria adar hauetan eragin handia izan dute hainbat faktorek:

• Lehiakortasun atzeratua edo beste herrialde batzuetan eskulanaren kostu txikiagoa.
• Eskariaren murrizketa, material berriak agertu direlako.
• Birmoldatze prozesuen beharra.

Oinarrizko Metalurgia eta Eraldaketa Metalikoa

Bi azpisektore ditu:

• Siderurgia integrala: Altzairua burdinatik lortzen du labe garaietan. Birmoldaketaren ostean, Asturiasen bakarrik geratu zen.
• Siderurgia ez-integrala: Altzairua txatarratik lortzen du labe elektrikoetan, eta EAEn, Kantabrian eta Nafarroan enpresa

Europako Erakundeak

Erromako Ituna

Erromako Ituna 1957an sinatutako EBko bi itunetako bat da. Lehenak Europako Ekonomia Erkidegoa (EEE) ezarri zuen, eta bigarrenak Energia Atomikoaren Europako Erkidegoa (Euratom) sortu zuen. Herrialde sinatzaileak hauek izan ziren: Mendebaldeko Alemania, Belgika, Frantzia, Italia, Luxenburgo eta Herbehereak. Europan, lehen nazioz gaindiko erakundeak izan ziren.

Europar Batasuna (EB)

Europar Batasuna (EB) Europako 27 estatuk osatzen duten nazioz gaindiko erakundea da. 1993ko azaroaren 1ean, Maastrichteko Tratatuarekin sortu zen. 1957an sortu zen Europako Ekonomia Erkidegoaren (EEE) ordezkaria da. EB 3.976.372 km²-tan hedatzen da, eta 459.500.000 biztanle ditu (115,6 bizt./km²; 2005).

Brusela da Europar Batasuneko...

Zabalgunea

Zabalgunea hiriaren hazkundearen eta bilakaeraren adierazle nagusietako bat da, eta hainbat eredu eta funtzio hartu ditu historian zehar.

Zabalgune Burgesa

Espazio berria da, burgesiak hiria hazteko zituen nahiei erantzuten diena. Ordena, higienea eta onura ekonomikoa islatzen ditu.

• Sortzeko unea: Koadrikula itxurako plano erregularra hartu zuen. Bilbea dentsitate txikikoa zen. Eraikinei dagokienez, burgesen etxebizitzak ziren bereziki (lorategidun etxeak).
• Bilakaera: Denborak aurrera egin ahala, zabalguneak aldaketak izan zituen, espazio zentral gisa hartu zelako. Bilbea trinkotu egin zen, eta eraikinak bertikalak ziren. Lurzoruaren erabilerari dagokionez, zabalgunean eginkizun tertziarioak ezarri ziren eta alde zaharretik kale nagusietara

Energia eta Meatzaritza

Energia: EAEko baliabide energetikoak urri samarrak dira.

Energia-iturri Berriztaezinak

Erregai fosilei dagokienez, petroleoa da ekonomia aurreratuetan gehien kontsumitzen dena. Muskizen findegi bat dago, autonomia-erkidegotik kanpoko beste biltegiekin eta Bilboko portuarekin konektatuta. Zentral termikoetan elektrizitatea lortzen da ikatzaren bitartez, baina Santurtziko eta Pasaiako zentralak itxi egingo dira. EAEn aurkitu ziren gas-hobiak agortuta daude. Gaur egun, Gabiota plataformako azpiegitura, adibidez, Aljeriatik eta Libiatik ekartzen den gasa biltzeko erabiltzen da.

Energia-iturri Berriztagarriak

• Energia eolikoa: Hainbat parke eoliko eraiki dira EAEn.
• Biomasa: Jatorri ez-fosileko masa organikoa erretzean energia sortzen

Aurrean dugun mapa Espainiako hirien hierarkiari buruzkoa da. Lehenengo mapan, hiriek eredu hierarkikoan antolatzen dira, Madril leku zentral nagusia izanik, bere eragina Espainia osotik hedatuz. Periferian, bigarren mailako eragina duten nukleoak aurkitzen ditugu, hala nola Bartzelona, Valentzia eta Bilbo. Tarteko distantzian, erdi mailako hiriak daude, Burgos eta Zaragoza kasu; eta azkenik, eragin txikiko nukleoak, Gasteiz eta Gijon bezalakoak.

Bigarren mapa, berriz, hirien antolaketa demografikoaren, funtzioen eta eragin eremuaren arabera aztertzen du, hirien sistema modu hierarkikoan antolatuz. Hona hemen kategoriak:

• Metropoliak: 250.000 biztanle baino gehiago dituzten hiriak. Adibidez, Madril, Bartzelona, Bilbo eta Valentzia.
• Estatuko metropoliak:

Lehengaiak

Animalia-jatorrizko lehengaiak

Animalia-jatorrizko lehengaiak, hala nola artilea eta larruak, abeltzaintzatik datoz eta ehungintzan erabiltzen dira.

Landare-jatorrizko lehengaiak

Landare-jatorrizko lehengaiak nekazaritzatik datoz.

Meatzaritza-jatorrizko lehengaiak

Meatzaritza-jatorrizko lehengaiak lurpetik erauzten dira. Mineral metalikoetatik metala erauzteko erabiltzen dira. Bestelako gaiak erauzteko erabiltzen diren mineralei mineral ez-metaliko deritze. Ikatzak, gas naturalak eta petrolioak energia sortzeko balio dute.

Meatzaritza eta Energia Iturriak

Meatzaritza

Meatzaritza mineral gehienak lur azpian daudenean, horiek erauzteko jarduera multzoa da. Bi meategi mota daude: aire zabalekoak eta lur azpikoak.

Baliabide berriztagarriak eta

Barruko eta Kanpoko Merkataritza

Barrukoa

Lehentasuna dute EB ostzen duten estatuek, merkatu bakarra merkantzien, kapitalen eta zerbitzuen zirkulazio askea.

Kanpokoa

Oso garrantzitsua da. EB osatzen duten estatuak nabarmentzen dira, munduan 1. tokia hartzen dute merkataritzako jardueretan.

Espainiako Garraio Sistemaren Ezaugarriak

• Inguru fisikoa ez da aldeko: Erliebea zaila da, aurkera aurkigora handikoa, klima osagai latzak azaltzen dira, azpiegitura nekezak eta garestiak egiten dira.
• Errepideak nagusi: Bidaiarien garraiorako, merkataritzarako.
• Garraio sareek egitura erradiala dute
• Lurraldeen artean ezberdintasun ugari daude: Eskualdeak gero eta garatuago, ego sareak gero eta hobea eta osatuagoa da.
• Europarekin lotzeko errepideak eskasak dira: Ezinbestekoa

Ureztaketa: Zer da eta zertarako?

Ureztaketa nekazaritzako jarduera bat da. Uztek prezipitazioetatik hartzen duten uraren osagarria ematen du, eta, horrela, uztak ez daude prezipitazioen gorabeheren, urritasunaren edo eskasiaren menpe, eta uzten etekinak hobetu egiten dira.

Ureztaketa asko hedatu da XX. mendean.

Ureztaketa motak: Intentsiboa eta Estentsiboa

Kasu batzuetan, ureztaketa intentsiboa egiten da, aire zabalean edo berotegien barruan. Horri esker, urtean bi edo hiru uzta lortu daitezke, batez ere frutak eta barazkiak.

Beste kasu batzuetan, ureztaketa estentsiboa da nagusi; uzta bakarra ematen du auzoko lehorreko sailekin batera, baina etekin askoz handiagoak lortuz.

Banaketa geografikoa Penintsulan

Oro har, ureztatutako inguruak gutxi dira,...

Industria aurreko hirigintza

Etapa hau hiriak sortu zirenetik XI. mendeko industrializazioaren hasiera arte hedatzen da. Garai hartan, hirigintza urria zen, biztanleriaren %10 ingururi eragiten zion, eta egonkorra zen, hiriko eta landa inguruko biztanleria aldi berean hazten baitziren. Hirien batez besteko tamaina 5.000-10.000 biztanlekoa zen; oso gutxitan zegoen 25.000 edo 100.000 biztanle baino gehiagoko hiririk.

Hirigintza fenomenoari mesede egin zioten faktoreak hauek izan ziren:

• Estrategikoak eta militarrak: hiriak lurraldea kontrolatzen zuen.
• Politikoak eta administratiboak: botere politikoaren egoitza eta lurraldea antolatzeko oinarria zen.
• Ekonomikoak: inguruko baliabideak kontrolatu eta merkataritzako eta eskulangintzako jarduerak garatzen

1. Metropoli-eremua

Metropoli-eremua hiri baten inguruan sortutako hiri-aglomerazioa da, hiri nagusiaren, bere auzo periferikoen eta inguruko udalerrien artean harreman sozioekonomiko garrantzitsuak ezartzen direlarik.

Metropoli-eremuek ez dute muga argirik izaten; hiri zentralak eta hiri sateliteek eskualde bat osatzen dutelarik. Eskualde horretan dauden udalerriek beren autonomia politikoa daukaten arren, haien hazkundea eta lurraldearen antolamendua metropoli zentralak baldintzatzen ditu. Hiri nagusiak erdigunea hartzen du. Bere tamaina handitu ahala, bertako jarduera ekonomikoak kanpora irten beharrean aurkitzen dira, inguruko udalerriekin topo egiterakoan sortzen delarik metropoli-eremua.

2. Eremu periurbanoa

Eremu periurbanoa landa-eremuaren...