Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Newtonen Legeak

Lehenengo legearen arabera, gorputz bat mugimenduan egoteko indar bat aplikatu behar zaio. Beraz, bere hasierako egoera aldatzeko beharrezkoa da indar bat edo indar multzo bat agertzea. Newtonen arabera, mugimenduan dagoen gorputz oro marruskadura- edo igurzte-indarren menpe dago eta indar horiek gorputza geldiaraztea eragiten dute.

Mugimenduan dagoen gorputz bat geldiarazteko bere gain indar bat aplikatu behar da. Pausagunean dagoen gorputz baten abiadura zero izango da, eta horri indar neto bat aplikatuz gero, abiadura aldatuko da.

Newtonen lehenengo legeak geldiuneko egoeraren eta mugimendu zuzen uniformearen arteko baliokidetasuna ezartzen du. Har dezagun S eta S’ erreferentzia-sistema bat, non S’ S-rekiko abiadura konstantez...

Efektu Fotoelektrikoa

Efektu fotoelektrikoa 1887an Heinrich Hertz-ek aurkitu eta deskribatu zuen. Efektu hori honetan datza: gainazal metaliko batzuk argiaren eraginpean jartzean, elektroiak igortzen dituzte. Fenomeno hau fisika klasikoak azaldu ezin duena da.

Emisioa f > f₀ denean gertatzen da soilik, non f₀ atalase-maiztasuna den. Igorritako elektroien kopurua eta argiaren intentsitatea proportzionalak dira. Erradiazio erasotzailearen maiztasuna gero eta handiagoa denean, igorritako elektroien energia zinetikoa ere gero eta handiagoa izango da.

1905ean, Albert Einsteinek efektu fotoelektrikoaren azalpena eskaini zuen, Planck-en teoria kuantikoa erabiliz. Einsteinek argia fotoi izeneko energia-paketez osatuta dagoela proposatu zuen, bakoitzaren...

-Legeak enuntziatzea. Diagrama (marrazki) txiki bat egitea. Adierazi Eguzkiaren posizioa fokuetako batean, erradio-bektoreak estalitako azalerak, planetaren mugimenduaren abiadura posizioaren arabera… -Orbita zirkularra izateko beharrezko baldintzak kontuan hartuta, 3. legea frogatzea.

1. Orbitaren Legea

Planetek Eguzkiaren inguruan biraka ari dira orbita eliptikoak deskribatuz, eta Eguzkia elipsearen foku batean kokatuta dago.

Planetak Eguzkiraino duen distantzia minimoa🡪 perihelioa

Planetak Eguzkiraino duen distantzia maximoa🡪 afelioa

2. Azaleren Legea

Planeta batek Eguzkiarekin lotzen dituen lerro zuzenak azalera berdinak ekortzen ditu denbora-tarte berdinetan. Planeta Eguzkitik urruti dagoenean bere abiadura motelagoa da, eta Eguzkitik...

Newtonen Grabitazio Unibertsala

Lege honek bi masen arteko erakarpen-indarraren balioa adierazten du eta honela enuntzia daiteke: Bi partikula materialek elkar erakarri egiten dute, beren masen biderkaduraren zuzenki proportzionala eta beren arteko distantziaren berbiduraren alderantziz proportzionala den indar batez.

Indar Grabitatorioen Ezaugarriak

• Indar-bektorearen norabidea bi masak elkartzen dituen zuzenarena da. Indarraren adierazpidean ageri den minus zeinuak adierazten duenez, indar-bektoreek elkarren aurkako noranzkoak dituzte. Hau da, indar grabitatorioak beti dira erakarleak.
• Distantziarako indarrak dira, hots, urrunetik eragiten dutenak. Indarrek eragin dezaten, ez da beharrezkoa inolako ingurune materialik masen artean.
• Beti ageri dira

Izaera ezberdineko bi ingurune garden banatzen dituen gainazalera heltzen direnean, energiaren parte bat jatorrizko ingurunera itzultzen da: islapena. Uhin erasotzailearen energiaren beste partea, bigarren ingurunera transmititzen da, errefrakzioa sortuz. Argi-izpiak kontsideratu, jasaten dituen norabide aldaketak erakusteko. 1- Argiaren abiadura handiagoa da hutsean ingurune materialetan baino. 2- Hutsean, argi erradiazioen abiadura konstantea da, ingurune materialetan ez. 3- Argi uhinen maiztasuna hutsean edota ingurune materialetan berdina da, ez ordea uhin-luzera.

ISLAPENA

Uhin bat bi inguruneren arteko banaketa gainazalera iristean, uhina itzultzen da lehenengo ingurunera, uhin-higiduraren energiaren parte bat eramanez eta hedapen-norabidea...

Eremu-Intentsitatea

Definizioa. Masa puntual (edo esferiko) batek eratutako eremua. Adibidea: Lurreko grabitazio-eremua.

Legearen enuntziatua eta ekuazio matematikoa

(Marrazkia)

• Indar grabitatorioen ezaugarriak:
• Norabidea eta noranzkoa
• Urrutiko indarrak
• Akzio eta erreakzio-indarrak
• Masetako bat oso handia izan ezean, baztergarria da intentsitatea.

Eremuaren eta eremu-intentsitatearen kontzeptuak

Eremua (espazioko zonaldea) eta eremu-intentsitatea (masa unitateko indar grabitatorioa).

Masa puntual edo esferiko baten eremu grabitatorioa

(Eremu-lerroak irudikatzea)

Adibidea: Lurra

Newtonen Grabitazio Unibertsalaren Legea

Lege hau 1687. urtean definitu zuen Isaac Newtonek, lehen aldiz, bi masen arteko erakarpen-indarraren balio kuantitatiboa ezarriz.

Legea honela...

Energia Eremu Grabitatorioetan

Potentzial Grabitatorioa

Demagun M masa bat daukagula, bere inguruan eremu grabitatorio bat sortzen duena. Potentzial grabitatorioa (V) puntu batean, masa-unitateak puntu horretan kokatuta izango lukeen energia potentziala da, hau da, energia potentziala masa-unitateko. Potentzialak eremuko puntu bakoitzean balio bat izango du. Horrela, P puntuko potentzial grabitatorioa kalkulatzeko, P puntuan m probarako jarritako masa baten energia potentziala kalkulatuko dugu eta, ondoren, masa-unitateko energia kalkulatuko dugu: …………………

Energia Mekaniko Osoa

Gorputz baten gainean lan mekanikoa burutzean, gorputzak nolabaiteko energia bereganatzen du: energia zinetikoa, energia potentzial grabitatorioa... Energia...

Pertzeptzioa eta Zentzumenak

Zentzumenek ingurunearekin harremanetan jartzeko aukera ematen digute. Jarraian, zentzumen bakoitza eta haien funtzionamendua aztertuko ditugu.

Errezeptore Motak

• Barne Errezeptoreak: Barne-ingurunean gertatzen diren aldaketak hautematen dituzte, hala nola, gosea, egarria eta mina.
• Kanpo-Errezeptoreak (Zentzumen-Errezeptoreak): Kanpo-inguruko estimuluak hautematen dituzte.

Kanpo-Errezeptoreen Azpimotak

• Mekanorrezeptoreak
• Termorrezeptoreak
• Kimiorrezeptoreak
• Fotorrezeptoreak
• Nozizeptoreak

Errezeptore hauek zentzumen-organoak eratzen dituzte. Pertsonen zentzumen nagusiak usaimena, ukimena, dastamena, entzumena eta ikusmena dira.

Usaimena

Usaimen-errezeptoreak kimiorrezeptoreak dira, eta airean dauden substantzia kimiko gaseosoak...

Indar-Eremu Kontserbakorrak eta Ez-Kontserbakorrak: Energiaren Kontserbazioa

Indar-eremu bat kontserbakorra da partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremuaren indarrak egindako lana hasierako eta amaierako puntuen mende baino ez dagoenean, hau da, egindako bidearen mende ez dagoenean. Eremu kontserbakorren definiziotik bi propietate ondoriozta daitezke:

1. Bide itxi batean eremuak egindako lana nulua da. Indar baten lanaren ekuazioa hau da: W = F·Δr
2. Magnitude berezi batek hasierako eta amaierako puntuen artean duen aldakuntza modura adieraz daiteke eremuak egindako lana: W=-ΔEp.

Indar kontserbakorrak izena erabiltzearen arrazoia hauxe da: gorputz batean eragiten ari diren indar guztiak kontserbakorrak badira, gorputzaren energia mekanikoak...