Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Transmisio Elektrikoa

Nerbio-bulkada neuronan zehar hedatzen da, uhin elektriko baten moduan, mintzeko potentzial elektrikoan hainbat aldaketa egiten direlako.

Pausaguneko Potentziala

Zelula atsedenean dagoenean, kinadarik jasotzen ez du, karga negatiboak mintzaren barnealdean daude, erradikal organiko negatiboengatik eta Cl^- ioengatik. Kanpoaldean karga positiboak daude, Na⁺ ioien kontzentrazioagatik. K⁺ ioiak barnean badaude ere, ez dira nahikoak izaera negatiboa orekatzeko. Mintza polarizatuta dagoela eta mintz-potentzial negatiboa duela esaten da. -70 mV ingurukoa da.

Pausaguneko potentziala Na⁺/K⁺ ponpa bezala ezagutzen den garraio aktiboko sistema bati esker mantentzen da, ATP gastatuz (garraio aktiboa, gradientearen kontra): Na⁺ kanporatuz...

Ikusmen Nerbioaren Fisiologia

Betsarea: Irudiak Eraikitzen

Begi-globoak betsarean sortzen dituen irudiak objektuak baino txikiagoak dira. Begiak lente bikonbabo baten antzera lan egiten du. Betsareko konoak eta makilak argi-kinadetatik nerbio-bulkada eratzen dituzte eta begi-nerbioan zehar garunera eramaten dira. Objektuak zuzen ikusten ditugu begi-nerbioak bulkadak eramaten dituelako. Makilek zuria, beltza eta grisa bakarrik ikus ditzakete. Konoek funtzionalak izateko argi-intentsitate handia behar izaten dute eta koloreak nabaritzen dituzte. Ilunabarrean makilekin bakarrik ikusten dugu.

Irudiaren Argitasuna eta Fokuratzea

Argitasuna irisak erregulatzen du. Argia intentsitate handikoa denean, muskuluen bidez nini ixten da argi gutxiago sartzeko,...

Coulomben Legea

Coulomben Legea

Coulomb fisikariak karga elektrikoak dituzten gorputzen artean agertzen den indarra neurtu zuen. Bi karga puntualen arteko erakarpen- edo aldarapen-indarrak bi kargen biderkadurarekin zuzenki proportzionala da, eta haien arteko distantziaren karratuarekin alderantziz proportzionala.

(Marrazkia)

F₁₂ = F₂₁ = KQQ/r²

K proportzionaltasun konstantea da eta kargak dauden ingurunearen menpe dago; k=1/4πε₀ε_r

ε₀: hutsaren konstante dielektriko absolutua; ε_r: ingurunearen konstante dielektriko erlatiboa; k konstantea hutsean baino zenbat aldiz txikiagoa den adierazten du.

Indar Elektrikoen Ezaugarriak

• Modulua: zuzenean Coulomben legeak adierazten du.
• Norabidea: kargak biltzen dituen lerro zuzenaren norabidekoa.
• Indar elektroestatikoa

14 - Eremu Magnetiko Uniforme Baten Barrualdean Eragindako Indar Magnetikoa

a) Higitzen Ari Den Karga Puntual Baten Gainean

Eremu elektriko batean karga bat kokatuz gero, indar elektriko bat agertzen da partikula kargatu horren gainean.

Eremu magnetiko batean, berriz, ez da gauza bera gertatzen. Esperimentalki froga daiteke eremu magnetiko baten barruan geldirik dagoen karga bat kokatzen badugu, bere gainean ez dela inongo indarrik azaltzen. Karga higitzen bada, aldiz, kargaren norabidean aldaketa garbi bat azaltzen da, beraz, Newtonen bigarren legean oinarriturik, partikula horren gainean indar batek eragiten duela ondorioztatu egin behar da.

Indar Magnetiko Horren Propietateak Hauexek Dira:

• 1. Abiadura eremuaren paraleloa denean indarra nulua

5.1 Bibrazio-higidura

Gorputz bat oreka-posizio baten inguruan alde batetik bestera mugitzen denean, gelditu arte, bibrazio-higidura egiten duela esaten dugu. Bibrazio edo oszilazio higidura bat duela esan dezakegu.

Bibrazio higidura harmonikoa

Danbor baten mintza jotzen dugunean, edo gitarra baten soka jotzen dugunean, mintza edo soka eratzen duten puntuak hasierako posiziotik alde batera edo bestera mugitzen dira (desplazatu). Oreka-posizio baten inguruan oszilazio- edo bibrazio-higidura dute.

Ondoren, higidura hori aztertu dezakegu zenbait adibideekin.

Malguki batetik zintzilikaturiko gorputza

Muturretako batetik sabaira lotuta dagoen eta luzera naturala duen malguki batetik m (masako) gorputz bat eskegitzen badugu, malgukia luzera l lortu arte...

Faraday-ren Lehenengo Esperimentua

Materialak

Hari eroalez egindako bobina, imana eta galvanometroa.

Prozedura

Hariaren muturrak galvanometroari konektatu, eta imana sartu-ateratzean sorturiko korronte induzitua neurtu.

Emaitzak

• Imana harira hurbiltzean, korronte induzitua agertzen da imana sartzen den bitartean.
• Imana urruntzean, korronte induzituaren noranzkoa alderantzikatzen da.
• Haria eta imana geldi egonez gero, ez da inolako korronte induziturik sortzen.

Faraday-k egindako interpretazioaren arabera, zirkuitu batean korronte elektrikoa induzitzeko, garrantzitsua da zirkuitua zeharkatzen duten eremu-lerroen kopurua aldatzea.

Faraday-ren Bigarren Esperimentua

Materialak

Burdinezko haga, bi haril, bateria bat, galvanometroa eta etengailua.

Prozedura

Bi...

Uhinak: Oinarrizko Kontzeptuak

Uhinak energia espazioko puntu batetik bestera hedatzeko modua dira. Bi ezaugarri nagusi dituzte:

• Maiztasuna: Partikulek segundoko egiten duten oszilazio kopurua da.
• Uhin-luzera: Bi gailurren arteko distantzia da.

Argiaren Propietateak

Argi-iturriak

Bi argi-iturri mota bereizten dira:

• Naturalak: Eguzkia eta izarrak.
• Artifizialak: Bonbillak, esku-argiak eta piztutako kandelak.

Itzalak eta Ilunantzak

Itzala: Objektu opaku bat argi-izpi baten aurrean jartzean, atzealdean sortzen den silueta iluna da.

Ilunantza: Argi-iturria oso handia bada edo objektutik oso hurbil badago, itzalaren inguruan sortzen den beste itzal lausoago bat da.

Eklipseak: Eguzkia, Ilargia eta Lurra

Gure planetan bi eklipse mota nagusi daude:

• Eguzki-eklipsea:

Erradioaktibitate Naturalaren Fenomenoa

Erradioaktibitatea substantzia erradioaktiboek erradiazioak berez igortzeko duten propietatea da. Erradiazio hauek airea ionizatzeko, plaka fotografikoak inpresionatzeko eta beste hainbat efektu eragiteko gai dira.

Henri Becquerel fisikariak aurkitu zuen 1896an uranioan. Hasieran, X izpien antzekoak zirela uste izan zen, baina Curie eta beste ikertzaile batzuen lanei esker, gaur egun badakigu nukleo atomikoen igorpenak direla. Zenbaki atomiko altua duten atomoen nukleoak ezegonkorrak dira.

Alfa, Beta eta Gamma Erradiazioen Igorpena

Erradioaktibitatea igorritako erradiazioen arabera sailka daiteke, hots, α, β eta γ erradiazioak, sarkortasunaren arabera ordenatuta. Gaur egun, erradiazio hauen jatorria ezagutzen...

Sarrera

Argazki-kamerek gure begien funtzionamendua errepikatzen dute hein handi batean, kanpoko objektuen irudia osatu eta gordez. Gure kristalinoaren antzeko lentea dute, eta atzeko aldean, kamera ilun batean, film fotografiko sentikorra daukate erretinaren antzera, irudia eratzeko. Egungo kamera digitaletan, jasotako argi izpiak eragin elektromagnetiko gisa jasotzen dira, eta digitalizazioaren bidez irudiak osatzen dituzte.

Argazki-kameren Deskribapena

Argazki-kamera baten funtsezko elementuak hauek dira:

• Gorputza: Kameraren euskarria da. Oinarrian kamera ilun bat da, argia jasotzeko zulotxo bat duena, eta alderantzikatutako irudia atzeko partean jasoko du, tamaina txikiagoan, horretarako egokituta dagoen film batean.
• Objektiboa: Lente sistema

Grabitazio Unibertsalaren Legea masadun gorputz ezberdinen arteko indar grabitatorioa definitzen duen lege fisiko klasikoa da. Newtonek bi gorputzen arteko erakarpen-indarraren balio kuantitatiboa ezarri zuen.

Indarra bi gorputzen masen eta distantziaren araberakoa da. Masak gero eta handiagoak eta hurbilagoak direnean, erakarpen handiagoa dute.

Newtonek grabitazio unibertsalaren legea honela formulatu zuen:

F₂₁ = -F₁₂ = (G * m₁ * m₂) / r²

Non:

• F: grabitazio indarra
• m₁ eta m₂: gorputzen masak
• r: gorputzen zentroen arteko distantzia
• G: grabitazio unibertsalaren konstantea (gutxi gorabehera 6,67 x 10⁻¹¹ N·m²/kg²)

Ezaugarri Nagusiak

Grabitazio indarrak ezaugarri hauek ditu:

• Sortzen diren indarrak erakargarriak dira.
• Urruneko indarra