Lehen hezkuntza mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

C. Estoizismoa: Patuaren Onarpena

Greziar pentsalari Zenonek sortu zuen. Estoikoen arabera, unibertsoa eta bertan gertatzen den guztia lege, printzipio edo arrazoi unibertsal batek arautua, zuzendua eta ezarria da. Dena dago lege horren mende, eta lege horrek kontrolatzen du dena. Gizakiak naturaren beharren mende egon behar du, estoikoen maxima moralak adierazten duenez: bizi naturaren arabera.

Patuaren onarpen horrek garamatza ideal etikora, gogoaren lasaitasunera eta baretasunera; gure mende ez dagoen guztiaren aurrean zirkinik egin gabe egotera: batzuetan maitasunaren, arrakastaren, osasunaren eta aberastasunaren aurrean; beti heriotzaren eta zoriaren kolpeen aurrean.

D. Etika Kristaua: Tomas Akinokoa eta Naturaren Legea

Ordezkaririk esanguratsuenetakoa...

Erlijioa eta alienazioa: mundu errealetik fikzioara

Erlijioak gizakia mundu errealetik fikziozko mundu batera darama, mundu konkretutik mundu idealera. Gizakia erlijioak agintzen (prometitzen) dion fikziozko munduaren bilaketaren bidez alienatuta geratzen da.

Elizaren rola eta ideien eraginak

Eliza erlijio-alienazioaren gidari edo bideratzailea dela adierazten da. Hona hemen kontuan hartzeko alderdi batzuk:

• Elizak egiten duena: gizakien ahaleginak errealitatetik kanpo dagoen justizia bilatzera bideratzea da.
• Elizak aldarrikatzen du zerua dela injustiziak ordaintzen edo konpentsatzen diren lekua.
• Lurreko injustiziak bere horretan mantentzen dirauela uko egiten zaio askotan.
• Erakunde erlijiosoak tresna izan daitezke klase gorenek menpeko klaseak zapaltzeko

Jainkoa

Agustinentzat bi izaki mota daude. Jainkoa izaki absolutua, betierekoa, perfektua, guztiz justua eta aldagaitza da. Bere existentzia ez dago arrazoimenaz frogatua, baina ez da fede itsu baten kontua ere. Jainkoa arima fededunean frogatua agertzen da; arima gaia da Egia eta beharrezkoa eta aldagaitza den Jainkoa ezagutzeko, baina ezagutza hori ezinezkoa izango litzateke Haren existentziarik gabe. Gauza guztiak, beren aldakortasunean, Jainkoak eginak dira, ezerezetik sortu ditu. Bat-bateko materia eta ideien arketipoak erabiliz, mundu fisikoko izakiak eratu zituen. Jainkoak zuzenean, bitartekorik gabe sortua da dena.

Gizakia: Arima eta Gorputza

Jainkoak bere irudi eta antzeko egin zuen gizakia. Arima hilezkorra eta gorputza hilkorra, hau...

SAPERE AUDE: Ilustrazioaren Leloa

Kantek “Sapere Aude” leloa sortu zuen: “Ausart zaitez pentsatzera”. Kanten iritziz, gizakia autonomoa izan behar da; gure erabakiak guk hartu behar ditugu, ez beste inork. Gizakia autonomoa izanda, adingabetasuna atzean uzten da (ilustrazio garaiaren funtzioa), hau da, gizakia bere kabuz pentsatzen ausartzen da. Gainera, autonomoa izanda, heteronomia ere atzean uzten da: besteen iritziak entzun eta kontuan hartzea, baina iritzi horiek berak ezetz bihurtzea.

Filosofo honek ilustraziorako bidea erakusten zuen, baina hainbat oztopo gainditu behar ziren:

• Gizakiaren alferkeria: Nahiago du zer egin norbaitek esatea.
• Koldarkeria: Beldur delako bere kabuz pentsatzea.
• Tutoreak: Liburuak, tradizioak, apaizak, sendagileak.

Animalia Kulturala

Ez da erraza esatea giza izaera zer den, baina hori finkatzeko, lehendabizi ezaugarri biologikoak aztertzea komeni da. Ezaugarri biologikoak aztertzerakoan, konturatuko gara gizakiak berezkoa duela muga horiek gainditzeko eta kulturari irekitzeko premia.

Gizakiaren izaera biologikoak kulturari bidea ireki dio: hizkuntzari, moralari, zuzenbideari... Gizakia, beraz, animalia kulturala da. Kultura moldatzeko modu eraginkorra da, eta mekanismo ugari ematen dizkigu, hala nola:

• Teknika
• Hizkuntza sinbolikoa

Horri esker, gizakia munduan orientatzeko, konplexutasuna murrizteko eta arriskuei aurre egiteko konfiantza bereganatzeko gai da. Gauzak asmatzeko eta gauzei aurrea hartzeko gaitasunari esker, gizakiak kulturaren mundua sortu du.

Giza...

Botere nahimena. Gizakia askea da Eta sormena du, hau Jainkoarekin batera egina eta etorkizuna gizatasuna Garatzeko aukera berria du. Gizakiak lur honetan garatuko ditu aukerak eta Nahimenak, haraundirik ez dago. Denok gara desberdinak, honen iturria gizakiak Bere burua hobetzeko beti egiten ari den ahaleginak dira. Bizidunek botere Nahimena dute, bizi maila hobetu nahi dute, eta hau derrigorrez kanporatu behar Da. Ezaguna ere badago, jakintasunaren bidez errealitatea menderatu nahi da, Kontrolatu, norbere zerbitzuan ipini. Ez dago egia absoluturik, bizitza Etengabe aldatzen da. Filosofoek itxurazko kontzeptuak sortzen dituzte Aldakuntza gabeko mundu bat irudikatzeko eta egiatzat hartzen dira erosoagoak Direlako. Boterea nahia da, norberaren...

INGURUNE FILOSOFIKOA

FILOSOFIA HEGELIARRA ETA SISTEMA HEGELIARRA

Filosofia Marxiarrean beste pentsalari batzuen eragina ezinbestekoa da. Hona hemen, era sintetiko batean, eragin nabarmenak:

FILOSOFIA HEGELIARRAREN ERAGINA

XIX. mendea dialektikaren mendea izango da. Baina ez da dialektika zentzu platoniarrean izango, baizik eta Heraklitoren dialektika. Heraklitok bezala, filosofia garaikidean ere, azpimarratzen da errealitateak duen gaitasuna etengabe mugimenduan egoteko eta aldatuz joateko. Era berean, errealitatea osagai kontrajarrietan oinarritzen dela aldarrikatzen du.

Filosofia Hegeliarrak bi muturreko interpretazio izango ditu: alde batetik, Ezker Hegeliarra, eta bestetik Eskuina Hegeliarra.

• Eskuina Hegeliarra: Estatuaren kontzeptua eta erlijioarena

Wittgenstein eta Etika: Tractatus-aren bi zatiak

Etika: Tractatus liburuak bi zati ditu: bata liburuan adierazitakoa eta bestea adierazi gabe (ezin delako adierazi) geratu dena. Garrantzitsuena bigarrena da, Wittgensteinek berak dionez. Gertakariak adierazteko erabiltzen ditugu proposizio guztiak balio berekoak direla esaten digu; proposizio horiek ez dute inolako balio moralik.

Hizkuntzaren analisia eta proposizio etikoak

Wittgensteinek etikan erabiltzen diren proposizioak aztertzen ditu, proposizio horiek zentzuzkoak diren ala ez erabakitzeko hizkuntzaren analisiaren bitartez. Gainera, proposizio etikoen ezaugarriak argitzen saiatuko da, etikari buruz diharduten predikatuek eta proposizioek hizkuntzan nola jokatzen duten erakusteko.

Wittgensteinek...

Balioen Etika Materiala

Formalismoarekiko alternatiba bat

Max Scheler (1874-1928) ez zegoen ados Kanten formalismoarekin, eta alternatiba gisa, balioen etika materiala azaldu zuen. Enpiristek egindako akats berbera egin zuen Kantek ere; bi ahalmen mota baino ez ditugula uste izatea: arrazoimena eta sentimena. Arrazoimenak unibertsaltasunerako eta baldintzarik gabeko gaitasuna du, baina a priori formak baino ez ditu ematen, ez edukirik ez materiarik. Sentimenak, berriz, ezagutza bereziak eta baldintzatuak ematen ditu beti, a posteriori lortutakoak, alegia, baina edukiak ere bai.

Schelerren ustez, gure espiritua arrazoimena/sentsibilitatea baino zabalagoa da, eta horregatik, ez dago zertan a prioria arrazionalarekin eta materiala zentzumenen munduarekin...