Lehen hezkuntza mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Tomas Akinokoa: Jainkoaren Existentziaren Bost Ibilbideak

Erdi Aroan Jainkoaren existentzia frogatzen saiatu ziren kristau-pentsalari ugari, horien artean Tomas Akinokoa. Akinokoak Aristotelesengandik hartzen ditu bere izakiari buruzko teoria garrantzitsuenak, kristautasunaren ikuspuntua emanez: errealitatean ematen den mugimendu ororen funtsa Jainkoa da. Tomas Akinokoaren Jainkoaren existentziari buruzko azalpenak filosofia klasikoaren eredutzat hartu dira, azalpen osoenak eta sistematizatuenak baitira. Summa Theologiæ liburuan azaltzen ditu Jainkoaren existentzia frogatzeko eskema jakin bat jarraitzen duten bost ibilbide. Eskema honako hau da:

• Abiapuntua: esperientzia datu bat, errealitatean, gauzetan hauteman dezakegun zerbait (mugimendua,

Ilustrazioa

Ilustrazioa: Gizakia adingabetasunetik irteteko modua da. Adingabetasuna nork bere adimena erabiltzeko ezintasuna da, norberaren erruzkoa. Bi arrazoi daude: alferkeria eta beldurra; beste batzuen esku egoteak eta tutoreen mehatxuek pentsatzeko lana egitea zailtzen dute. Tutoreek nork bere kabuz pentsatzeak dakartzan arriskuekin mehatxatzen dituzte. Era autonomoan jardunez gero, adingabetasuna atzean utzi eta heldutasunera iritsiko da, eta bere kabuz pentsatzera ausartuko da. Horregatik, Ilustrazioaren esana hau da: Sapere aude (ausartu zaitez zeure adimenaz baliatzera).

Arrazoia

Arrazoia gizakia gainontzeko animalietatik bereizten duen gaitasuna da, pentsatzera bultzatzen gaituena. Ilustrazioak arrazoimena erabiltzera bultzatzen gaitu...

Giza eskubideen ezaugarri nagusiak

Unibertsalak: Gizaki guztiek eskubideak izan behar dituzte, inor alde batera utzi gabe. Gizaki guztiak tratu berarekin tratatuak izan behar dira; ezin da egon pertsona bat bestea baino hobea denik.

Lehentasuna: Eskubide batzuek besteek baino garrantzi handiagoa dute, beraz, lehentasuna dute.

Preskribaezinak: Hau da, giza eskubide bat ezin da inolaz ere galdu; eskubide bati ez zaio epea amaitzen.

Besterenezinak: Eskubideak norberarenak dira, ezin dizkiozu zure eskubideak beste pertsona bati eman edo utzi. Adibidez, hauteskundeetan botoa eman behar baduzu, nik nire botoa eman behar dut eta zuk zurea.

Zatiezinak: Eskubideek guztiontzako garrantzi bera dute, ezin da haien esanahia negoziatu ezta aldatu ere. Eskubide...

Sarrera

Aztertuko dugun testu hau Bizitza zoriontsua liburuko 2. kapituluan dago. Liburu honetan Jainkoaren pertzepzioaz hitz egiten da, Agustin Hiponakoaren ustez, betiere. Jainkoaren eta fededunen zein ez-fededunen arteko borroka eta ondorioak ageri dira bertan. Jainkoa izateak zoriontasuna ematen al du? Hona hemen galdera horri erantzuteko aldeko eta kontrako argudioak:

Aldeko argudioak

• Zoriontasuna gauza ez-galkorretan bakarrik aurkitu daiteke. Jainkoa bakarrik da betierekoa.

• Zoriontasuna lortzeko egia aurkitu behar dugu, eta Jainkoa da egiaren oinarria; beraz, Jainkoa ezagutu behar dugu.

• Tomas Akinokoarentzat ere Jainkoa da izaki nagusia, beharrezkoa, lehen motorra, kosmosaren helmuga eta kausa arazlea. Horrela izanda, Jainkoa zoriontasunaren

Hannah Arendt: Bizitza eta Pentsamenduaren Oinarriak

Hannah Arendt Lindenen jaio zen, Alemanian, 1906an, eta New Yorken hil zen 1975ean. Judu jatorriko politika ikertzailea izan zen, eta bere ikerketa gehienak politikaren inguruan izan dira, autoritateaz eta totalitarismoaz, bereziki.

Ikasketak eta Bizitzako Eraginak

20. hamarkadan Filosofia ikasketak hasi zituen unibertsitatean; bertan, bere pentsamenduan erabakigarria izan zen Martin Heidegger irakaslea ezagutu zuen. 30. hamarkadan, Berlinen zegoela, nazismoaren lehen pausuak pairatu zituen. Hannah Arendten pentsamendua bere bizitzan jasandako gertakariengandik baldintzatuta dago:

• Alde batetik, bi mundu Gerrak, baina batez ere Bigarren Mundu Gerraren kausa izan zen gobernu nazional-sozialista.

Egoki eztabaidatzeko kontuan hartu beharrekoak (IV)

Ikusi dugu nola ahotsarekin zein gorputzarekin eztabaidatzen dugun; baita pertsona bakar

batek ez duela eztabaidatzen ere, hau da, norbaitekin eztabaidatzen dugula eta elkarrera-

ginean sortzen dela diskurtsoa, batak dioena besteak esandakoari lotuz; bat-batean ezta-

baidatzen dugula, eta leku eta denbora beretik deiktikoekin jasotzen dela hori. Ikusi dugu

eztabaidaren egoeraren ezaugarrien arabera erregistro formala edo lagunartekoa erabiltzea

komeni dela.

Zergatik eztabaidatzen dugu, ordea? Errealitate jakin bati edota egin dugun edo egin nahi

dugun ekintza bati buruz ikuspegi desberdinak ditugulako. Dela errealitate bati lotua, dela

ekintza bati lotua... eztabaida-gaiarekiko ikuspegi bat edukitzea...

Gorputzak eta sentsazioen oinarria

Gorputzak: Gorputzen existenziaren ziurtasuna sentipenezkoa da — gorputzak baitira sentsazioen zergatia.

Hume (1711–1776)

Hume (1711–1776)

Humek eduki mental guztiei pertzepzio edo hautemateak deitzen dizkie. Pertzepzio hauek bi motatakoak izan daitezke: inpresioak eta ideiak.

Inpresioak

Inpresioak sentipen, grina eta hunkipen edo emozioak lirateke; gure buruan zuzenki agertzen zaizkigunak. Esandakoaren arabera, beraz, inpresioak kanpokoak zein barnekoak izan daitezke. Badira inpresio sinpleak eta konplexuak.

Ideiak

Ideiak inpresioen irudiak dira, normalean aurrekoak baino ahulagoak direlarik. Ideiak oroimenezkoak edo irudimenezkoak izan daitezke, zein ahalmenen arabera sortzen diren. Ideiak, inpresioetatik...

Ilustrazioaren Ezaugarri Orokorrak

Ilustrazioa Ingalaterrako Iraultzarekin hasi (1688) eta Frantziako Iraultza (1789) garaian amaitu zen mugimendu kulturalari deritzo.

Hedapena eta Gune Nagusiak

Ingalaterra: Enpirismoaren Gunea

Britainiar Iraultzarekin Monarkia absolutista Monarkia parlamentario bihurtu zen, eta botere banaketa aldarrikatzen zuten. Enpirismoa nagusi izan zen pentsalariengan:

• Locke (1632-1704)
• Berkeley (1685-1753)
• Hume (1711-1776)

Erlijio tolerantzia, jabetza instituzioa eta hiritarren arteko kontratua ziren Lockeren ideia politikoak (gizaki guztiak berdinak jaio gara, naturalak diren eskubideekin eta errespetarazi behar direnekin).

Frantzia: Entziklopedismoa eta Absolutismoa

Frantzian zabaldu zen. Nazio progresista da. 1715ean Luis XIV....

John Dewey (1859-1952)

Pentsamendua eta Pragmatismoa

• Pragmatismoan eta funtzionalismoan kokatzen da (arrazoia instrumentala da).
• Adimena, pentsamendua edo teoria ezagutza bihur dadin, ekintzaren bidez frogatu behar da; horregatik esaten dugu funtzionala eta instrumentala dela.
• Adimena gizakiek bizitzaren arazo praktikoak gainditzeko erabiltzen duten tresna da. Funtzio instrumentala egozten dio adimenari.
• Bizitza ekintza da. Bizitza esperientzian oinarritzen da: ekintzen egokitasuna eta ondorioen inguruko etengabeko ikerketa. Ekintzaren bidez eskuratzen dugu ezagutza.
• Bere filosofia “jakituria” da, hobeto bizi ahal izateko jakintza.
• Ezagutza arazoei aurre egiteko garatzen den jakintza da (ezagutza metaketa).
• Teoria eta praktika uztartzen ahalegindu

Gizakia Izaki Morala Da

Gizakia izaki morala da. Gizakiok izaera jakin batekin jaiotzen gara, naturak eta gizarteak emandakoa, eta hori ez dago aukeratzeko. Hala ere, izaera hori ez da betirako; izaera geuk moldatu behar dugu gure bizitza norabide batera edo bestera bideratzeko. Aukeratzen dugun bidea justifikatu behar dugula sentitzen dugunez, horrexegatik gara izaki moralak.

Gizakiontzat, printzipio batzuk beste batzuk baino hobeak iruditzen zaizkigu. Printzipio morala, zer dagoen ondo eta zer gaizki bereizteko erabiltzen ditugun printzipioez jabetzeko gitasuna da. Gure jarduera kontzientzia moralak kontrolatzen du.

Printzipio moralaren zeregina hau da: printzipio orokorrak (egia esatea, errespetua izatea...) bizitzan gauzatzea. Printzipioa...