DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Lurrazala etengabe aldatzen ari da agente geologikoen eraginez. Sei agente nagusi daude, eguzki energiari esker funtzionatzen dutenak. Eguzki energiak aire masen eta uraren zikloa eragiten du. Agente hauek dira:

• Haizea
• Glaziarrak
• Ur basak
• Ibaiak
• Lurpeko ura
• Itsasoak

Agente geologikoek harrizko materialak garraiatzen dituzte goragunetatik arro sedimentarioetara. Gainera, desplazatzen den fluidoaz osatuta daude: airea, ura eta izotza.

Haizea

Definizioa: Mugitzen den aire masa da haizea. Mugimendu horren bidez materialak garraiatzen ditu energiaren arabera. Material handiak ere eraman ditzake, adibidez, legarrak.

Deflazioa: Leku horretan partikula finak eramaten dituenean, lekua higatzen da, eta horri deflazioa deritzo.

Urradura eolikoa: Haizeak harea eramaten...

Nekazaritza eta Abeltzaintza

Nekazaritza motak

Nekazaritza Estentsiboa

Nekazaritza estentsiboa nekazaritza-ustiapen mota bat da, non lur-hedadura handiak erabiltzen diren. Etekin txikiak ematen ditu, inbertsio gutxi egiten delako eta teknika tradizionalak erabiltzen direlako. Gaur egun, gero eta teknika modernoagoak eta mekanizazio handiagoa erabiltzen dira.

Nekazaritza Intentsiboa

Nekazaritza intentsiboa lur-azalera txikian kokatzen den nekazaritza-ustiapen mota bat da. Etekin handiak ematen ditu lan-arloan edo teknika aurreratuen erabileran inbertsio handiak egiten direlako.

Nekazaritza Ustiapena eta Paisaia

Nekazaritza Ustiapena

Nekazaritza-ustiapena nekazal enpresa edo nekazariaren beraren esku dagoen nekazaritza produkzioa da.

Nekazaritza Paisaia

Nekazaritza

Erlazio Trofikoak

Biozenosia osatzen duten organismoak elkarreraginean ari dira. Erlazio horiek espezie bereko banakoen artean gerta daitezke, edota espezie desberdinetako banakoen artean. Azken kasu honetan, erlazioek elikagaiekin dute zerikusia, eta erlazio trofiko esaten zaie.

Kate eta Sare Trofikoak

Izaki bizidunek elkarrekiko duten mendekotasun-erlazioa kate trofiko edo elikate-kate baten bidez adieraz daiteke.

• Ekoizleak: Lehen maila osatzen dute, eta organismo autotrofoak dira.
• Kontsumitzaile Primarioak: Belarjaleak dira, eta ekoizleez elikatzen dira.
• Deskonposatzaileak: Maila guztietan eragiten dute. Deskonposatzaileak bakterioak, onddoak eta zenbait protisto dira.

Espezie bakoitza ez da beste espezie batez soilik elikatzen, espezie ugariz...

Feudalismoaren Sarrera

Feudalismoa Mendebaldeko Europan nagusi izan zen erregimen politiko, ekonomiko eta soziala izan zen. Erregimen feudala IX. mendean sortu zen. Segurtasunik eza sortu zen, enperadorearen ondorengoen arteko borroken, Mediterraneoko musulmanen erasoen eta beste herri inbaditzaile uholde baten erruz, bereziki Atlantikoan. Erregeek ez ziren gai haien mendeko lurralde osoa zaintzeko, eta, horregatik, tokian tokiko nobleei eman zieten lurraldea babesteko ardura. Lurralde horiek erresuma eta estatu independente ugaritan zeuden banatuta.

Lurraren Antolaketa Feudala

Jaunaren erreserba jaunarentzat zuzenean ustiatzen zen lurraldea zen. Bertan zeuden jaunaren egoitzak. Mansoak zeritzenak jaunak nekazariei eman zizkieten lur sail txikiak...

Ugalketa

Ugalketa motak

Bi ugalketa mota nagusi bereizten dira:

1. Asexuala:
   • Ez du gametorik behar.
   • Sortzaile bakarra nahikoa da.
   • Ez da material genetikoa konbinatzen.
   • Zelulak mitosiz zatitzen dira.
   • Normalean ondorengo ugari sortzen dira.
   • Prozesu azkarra da.
   • Monera, landare eta protistoetan ohikoa da.
2. Sexuala:
   • Gametoak beharrezkoak dira.
   • Bi sortzaile behar dira.
   • Material genetikoa konbinatzen da.
   • Zelulak meiosiz zatitzen dira gametoak sortzeko, eta gero, zigotoa mitosiz garatzen da.
   • Ondorengo gutxiago sortzen dira.
   • Prozesu luzeagoa da.
   • Landare eta animalietan ohikoa da.

Ugalketa zelularra

Zatiketa edo ugalketa zelularrak izaki zelulanitzen ugalketa eta garapena ahalbidetzen ditu. Zatiketa zelularrean bi prozesu nagusi gertatzen dira:

1. Kariozinesia: Nukleoaren zatiketa.

Erresistentzia eta Malgutasuna

Gogoratu erresistentzia, lan bat denbora luzez mantentzen uzten digun gaitasuna dela. Erresistentzi mota ezberdinak bereiz ditzakegu, lana egiteko erabilitako energi iturriaren arabera:

Erresistentzia Motak

• Erresistentzia Anaerobikoa:
  • Lan gogor bat egiten dugunean, lanaren intentsitateagatik giharretara ez da oxigeno nahikorik iristen, eta honen eraginez azido laktikoa sortzen da. Lan mota hau ezin da denbora luzez mantendu, nekea berehala sortzen duelako.
  • Lan honen adibide bat atletismoko 400 metroko lasterketa bat edo igeriketako 200 metroko bat izan daiteke.
  • Taupadak minutuko 160 baino gehiago izango dira.
• Erresistentzia Aerobikoa:
  • Intentsitate txiki edo ertaineko lan bat denbora luzez mantentzea da. Kasu honetan,

XVIII. Mendeko Iraultzen Hiztegia

Kolon

Jatorrizko lurraldetik at joatea, lurra landu eta eratu asentamendu berri bat sortzea.

Monopolio

Merkatuko ondasun edo zerbitzu bat enpresa bakar batek kontrolatzea.

Matxinada

Gizartearen atsekabe egoera baten ondorioz sortutako errebolta.

Tearen Matxinada

1773. urtean, Bostonen, kolono talde batek hiru te kargamentu itsasora bota zituzten, Britainia Handiaren zerga igoeren ondorioz sortutako suminduragatik.

Metropoli

Hiri nagusia, kanpoan bere menpe dituen lurraldeekiko.

Iraultza Burgesa

XVIII. mendean Europa eta Ameriketan burgesek sortutako mugimendu politiko, ekonomiko eta soziala, garaiko gizartea guztiz aldatu zuena eta eredu soziopolitiko eta ekonomiko berria sortu zuena.

Giza Eskubideen Adierazpena (Virginia)

1. Atomoaren Partikulak

Materiaren osagaiak ulertzeko bidean, hainbat aurkikuntza garrantzitsu egin ziren:

• 1803an: John Dalton. Teoria atomikoa proposatu zuen, materia atomo izeneko partikulez osatua zegoela adieraziz.
• XX. mendearen hasieran: Atomoaren barruan partikula txikiagoak zeudela frogatu zen.

Elektroiak

• 1897an: J.J. Thomson. Atomo guztien barruan negatiboki kargatutako partikulak (elektroiak) zeudela aurkitu zuen.
• 1912an: Robert Millikan. Elektroien masa eta karga neurtu zituen.

Protoiak eta Neutroiak

• Ernest Rutherford. Protoia aurkitu zuen. Partikula honek elektroiaren karga bera du, baina positiboa.
• James Chadwick. Neutroia aurkitu zuen. Protoien antzeko masa du, baina kargarik gabea da.

2. Eredu Atomikoak

Thomsonen Eredu Atomikoa

Thomsonen...

Espainiako Biztanleriaren Banaketa eta Lurralde Desorekak

Espainiako biztanleriaren bolumena 46,65 milioi pertsona zen 2018an, Europar Batasuneko bosgarrena. Biztanleria-dentsitatea handituz joan da denborarekin, eta 92,33 biztanle/km²-ra heldu da, Europar Batasunaren batez bestekoa baino apalagoa. (Azken zentsua 2011n egin zen, hamar urtean behin egiten baita).

Banaketa aztertuz gero, ezaugarri nagusia lurraldeen arteko desoreka da. Dentsitate handiko eremuak Madrilen, periferian, Balear Uharteetan, Kanarietan, Ceutan eta Melillan daude. Dentsitate txikiko eremuak penintsularen barrualdean daude. Bestalde, eremu guztietan handiagoak dira hiri-dentsitateak landakoak baino, eta itsasertzeko zerrendetakoak barrualdekoak baino; balio apalenak mendietakoak...

1876ko Konstituzioa: Testu Iruzkina

1. Sailkapena

Testuak 1876ko Konstituzioaren zenbait artikulu aztertzen ditu. Iturri historikoa da, eta edukiari dagokionez, juridikoa eta politikoa. Gorteek egindako eta erregeak berretsitako konstituzioa da. Nazioari zuzendua dago, beraz, testu publikoa da. Garaia dela eta, Berrezarkuntzan egina da, Alfonso XII.aren erregealdian.

2. Analisia

Aztertutako artikuluen arabera, honako hauek dira ideia nagusiak:

11. artikulua: Erlijioa

11. artikuluan erlijio auzia argitzen da. Estatu konfesional eta katolikoa aldarrikatzen da. “Erlijio Katoliko, Apostoliko eta Erromatarra da estatukoa” (6. lerroa). Bi konstituzio ezberdinen (1845eko konfesionala eta 1869ko erlijio askatasuna) printzipioak jasotzen ditu.

13. artikulua: