Zoko ekologikoa: Espezie bakoitzak ekosisteman betetzen duen funtzioa da. Habitat berean bizi diren populazioek zoko ekologiko desberdinak okupatu ohi dituzte.
Populazioaren dentsitatea: Oso handia bada, janaria lortzeko lehiak arriskuan jar dezake populazioaren iraupena. Dentsitate txikia bada, ugaltzeko arazoak sor daitezke.
Populazioaren tasak
Jaiotza-tasa: Populazioko 100 banakotik zenbat jaiotzen diren epe jakin batean.
Heriotza-tasa: Populazioko 100 banakotik zenbat hiltzen diren epe jakin batean.
Immigrazio-tasa: Zenbat banako etortzen diren beste leku batzuetatik populaziora.
Emigrazio-tasa: Zenbatek alde egiten duen populaziotik.
Biomolekulak: Lurrean izaki bizidunak osatzen dituzten molekulen antzekoek agertu behar izan zuten lehenengoz.
Gaurko Hipotesia
Atmosfera ez zen hain erreaktiboa: ur-lurruna, nitrogenoa eta karbono dioxidoa zituen. Molekulen sintesia eremu bolkanikoetan soilik gertatu zen. Lurrera erortzen diren meteoritoetan dauden molekuletatik (neopanspermia) sortuko ziren.
Lehen Zelula
Zelula eukariotikoak bakterioak fagozitatu zituen zelula prokariotiko handi batetik sortu ziren; bakterioekin sinbiosia ezarri eta, denborarekin, zelularen organulu bihurtu ziren.
Eboluzioaren Teoriak
Fixismoa
Linneo/Cuvier: Espezieak aldaezinak dira eta aldi berean sortu ziren. Erregistro fosilari esker badakigu organismoak denborarekin aldatzen...
Zirkulazio sistemak atal hauek ditu: ponpa (bihotza), odola eta odola garraiatzen duten hodiak (odol hodiak).
Odola
Odolaren Konposizioa
Odolak bi osagai ditu: plasma izeneko likidoa (%55) eta odol zelulak (%45).
Odol plasmak kolore horia du eta urez dago osatuta batez ere. Ur horretan substantzia asko daude disolbaturik.
Odol Zelulak
Odol zelulak hiru motatakoak izan daitezke:
Globulu gorriak, eritrozitoak edo hematiteak: Odoleko zelula ugarienak dira (1 mm3-an 5 milioi inguru daude). Zelula mota hauek nukleoa galdu dute eta pigmentu gorriz (hemoglobina) betetako zakutxo bihurtu dira.
Globulu zuriak edo leukozitoak: 1 mm3-an 8.000 inguru daude. Mota ezberdinetakoak daude eta nukleoa dute denek.
Denbora luzez elkarrekin bizi diren banakoen taldeak, ahaideak izan ala ez. Adibidez, hegazti-multzo bat migratzen.
Koloniak
Guraso bakar batetik sortutako banakoen taldeak, sortu ondoren ere elkarrekin bizitzen jarraitzen dutenak. Adibidez, koralak.
Animalia Sozialen Elkarteak
Egitura hierarkikoa eta lana banatuta daukaten banakoen taldeak. Taldeko banakoek anatomia- eta fisiologia-desberdintasunak izaten dituzte. Adibidez, erle-abaraska bat.
Familiak
Elkarren ahaide direnak, ugaltzeko eta kumeak babesteko elkarrekin bizi diren banakoen taldeak. Adibidez, lemure-familia bat.
Harreman Ekologikoak
Mutualismoa
Espezie desberdineko bi banako edo gehiago elkartzen dira, partaide bien onurarako. Adibidez,
Zelula o Ezagutzaren historia: aurkikuntzan parte hartutakoak: o Robert Hooke(zelulahitza, kortxo behaketa) o Robert Brown(zelularen nukleoa) o Purkinje(protoplasma terminoa) o Schwann&Schleden(teoria zelularra*) · Itxura:luzatua izar itxurakoa, zilindrikoa.. · Tamaina: oso ezberdina, normalean mikroskopikoa. Neurtzeko unitateak:mikra, angstrom · Antolaketa: o ADNa mintzez inguratzeke organulu mota bakarra: erribosomak: Prokariotikoa: bakterioak o ADNa mintzez inguratua, organulu mota ugari Eukariotikoa: § Zelulabakarrak: protozoak: errizopodoak(Ameba) flagelatuak( paramecium) esporozooak(plasmodium) flagelatuak(Trypanosoma gambiense algak: euglena viridis. § Zelulanitzak, ehunak:landareak eta animaliak. · Atalak o Mintz plasmatikoa: zelula...
Paisaia:gainazalean itxura desberdinak,elementu biotiko eta abiotikoak,baldintzak. Eragile geologikoak:erliebea aldatzen duten faktoreak dira Meteorizaioa: harrien hausdura Gelifrakzioa:ura poroetan sartu eta izoztu egiten da harria hautsiz Termoklastia: tenperaturen aldaketagatik harria hautsi Deskonpresioa:presio eta tenperatura aldaketagatik harria hautsi Meteorizazio kimikoa:harriak disgragatu egiten dira aldaketa kimikoengatik Oxidazioa:atmosferan dagoen oxigenoa harrien propietateekin erreakzionatu Disoluzioa:urarekin harriak biguindu Karbonatazioa:ura karbonoarekin erreakzionatu Meteorizazio biotikoa:izaki bizidunek hautsitako harria Garraioa:eragileen araberako mugitzeko modua[hondoa ukituz( biraka herrstan jauzika) ukitu gabe(disolbatu fllotatu)...
organuloak.mitokondrioak.mintz bikoitza.zelulari energia ematen diote.bakuoloak.mintzezko xixkuak dira.barruan ura dute zenbait substantzia.lisosomak.mintzezko xixkuak dira,substantzia konplexuak eraldau egiten dira sinpleago bihurtzeko.zitoeskeletoa.zuntzen multzoa da.zelularen eskeletoa,zelularen mugimenduetan parte hartzen dute.zentrioloak.bi zilindro huts dira.paretak zuntzez,zitoeskeletoaren mugimendua zuzentzen dute.golgiren aparatua.poltsa txiki edo xixkuz inguratutako mintzezko zaku zapalez dago.nukleoaren egitura.mintz nuklearra.mintz bikoitza da,eta poro batzuek zeharkatuta dago.nukleoplasma.nukleoaren edukia da,kromatina eta nukleoloak dituen disolizio bat.kromatina.pilatutako zuntz luze.zuntz bakoitza ADN zido desoxirribonukleiko...
iadanik dakigun bezala, mineralak substantzia bakar batez osaturiko harriak dira.Mineraletatik metalak lortzen dira eta ahuek elementu bakar batez osatuak daude,hau da, elementu kimiko bat dira. Metalen garrantzitsuemak ahuek dira: kristal egitura geometrikoak eratzen dituzte beroaren eta eletrizitatearen eroale onak dira(konduktibitatea) distira metalikoa dute,batez ere leundutadaudenean.
Mineralen konposizio homogeneoa duten material solido ez-organikoak dira,hau da substantzia bakar batez osatuta daude,horregatik formula kimiko baten bitartez izenda daitezke. NOLA BEREIZTEN DIRA MINERALAK ETA HARRIAK Kanpotik:paisaietan normalean harriak ikusten ditugu eta ez mineralak Barrutik:Harriak hainbat eratako substantziaz osatuta egon daitezke(zenbait...
Teoria zelularra: -Zelula izaki bizidunen egiturazko unitatea da. Izaki bizidun guztiok zelula batez edo gehiagoz osatuta gaude. -Zelula izaki bizidunen unitate funtzionala da. Zelulak bizitzeko beharrezko prozesu metaboliko guztiak egiten ditu. -Zelula oro aurrez dagoen beste batetik sortzen da. Zelula guztiek beste batzuk zatitzean sortzen dira. -Zelula izaki bizidun guztien unitate genetikoa da.
Antolaketa-mailak: Materiak zenbait antolaketa-maila ditu. Maila bakoitza aurrekoa baino konplexuagoa da, egituraren eta funtzioaren aldetik.
Zelula antolaketa motak. Zelula prokariotoak: Ez dute nukleorik. Haien material genetikoa zitoplasman banatuta dago (Bakterioak: organismo zelulabakarrak). Zelula eukariotoak: Nukleoa dute;...
