Beste ikastaroak mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Antolaketa mailen sailkapena

• a) Atomoa, molekula, organulua.
• b) Zelula, ehuna, organoa, sistema/aparatua.

Zelularen funtzioak

• Datoz: Jatorrizko unitatea.
• Daude: Egiturazko unitatea.
• Da: Unitate genetikoa.
• Dira: Unitate fisiologikoa.

Materiaren antolaketa

Antolaketa maila abiotikoa: Bizigabe diren elementuak, hala nola mineralak eta energia.

Biomolekula organikoa: Karbono-atomoak dituzten molekulak, bizitzako prozesuak ahalbidetzen dituztenak.

Organuluak eta egiturak

• a- Organulua
• b-
• c- Organulua
• d-
• e-

Zelula-funtzioak eta osagaiak

Mitokondria-zelulak, gantz-isolatzaile, erribosomak-proteinak, eritrozitoak-zelulara, nerbio-kanpo, digestio-elikagaietako.

Odol ehunaren ezaugarriak

Odol ehuna gorputzean zirkulatzen duen likidoa da; oxigenoa, elikagaiak eta hondakinak...

Elikadura eta Nutrizioa: Mantenugaiak

Izaki bizidunek, beren materia sortzeko eta bizi-funtzioak betetzeko behar dituzten materia eta energia lortzeko, zenbait prozesu baliatzen dituzte; prozesu multzo horri nutrizioa deritzo.

Nutrizioa prozesu ez-borondatezkoa eta oharkabekoa da. Energia lortzeko eta gure gorputza sortzeko baliatzen ditugun substantzia kimikoei mantenugaiak deritze. Mantenugai horiek elikagaietatik lortzen ditugu. Elikagaiak, dituzten mantenugaien eta horien kantitatearen arabera bereizten dira.

Izaki bizidunok elikaduraren bidez hartzen ditugu elikagaiak. Elikagai horiek gure dieta osatzen dute eta gure nutriziorako beharrezkoak dira.

Mantenugai Motak

Mantenugaiak bi motatakoak izan daitezke: ez-organikoak eta organikoak.

Mantenugai

Lagin Biologikoak

Lagin biologikoa: gernua, karkaxak, jariakinak, odola,... edo honelako materialen lagina da. Kanporaketak: ere bai lagin biologikoa, baina, gorputzak bide naturaletik baztertzen dituen hondakinak dira. Mikzioa: gernu-maskuriak beteta dagoenean gernua kanporatzea. Exudatua: odol-hodietatik gertuko ehunetara iragazten den likidoa da. Glukosuria: azukreen presentzia gernuan. Karkaxa: biriketan sortzen den mukositate lodi mota bat da.

Zertarako ateratzen da zainetako odol lagina?

Hainbat froga mikroskopioak egiteko.

Lagin biologikoetan zein analisi mota egingo dira?

• Makroskopioa.
• Mikroskopioa: mikrobiologikoa, anatomia patologikoa eta biokimikoa.

Gernuaren ohiko konposiziotik, zein aldaketa behar dira?

• Osagaiak.
• Kantitatea.
• Kolorea.
• Usaina.

Zelula Mintzaren Konposizioa

Fosfolipidoak

Anfipatikoak dira: buru hidrofiloa eta isats hidrofoboak dituzte.

Esfingolipidoak

Adibidez, glukolipidoak.

Esterolak

Kolesterola da nagusia animalia-zelulan.

Kolesterola

Kolesterola ugari duten mintzek iragazkortasun eta jariakortasun txikiagoa dute.

Jariakortasunean eragina duten faktoreak

• Gantz-azido aseek: Jariakortasuna txikitzen dute.
• Gantz-azido asegabeek: Trinkotasuna galtzea eragiten dute (jariakortasuna handitzen).
• Gantz-azidoen luzera: Luzera handiagoak interakzio hidrofobiko gehiago izatea eragiten du.
• Tenperatura: Txikitu ahala, molekulen mugikortasuna ere txikitzen da.

Zelulen Arteko Loturak

Lotura Estuak (Tight Junctions)

Ondoko zelulak epitelioetara lotzen dituzte, hesi moduan. Molekulak eta ioiak zeharkatzea...

Haurdunaldiaren eta Garapenaren Oinarrizko Kontzeptuak

Haurdunaldia prozesu fisiologiko konplexua da. Jarraian, etapa eta termino nagusiak azaltzen dira:

• Puerperioa: Erditzetik emakumearen ugaltze-aparatuaren funtzioa berreskuratu arte igarotzen den denbora (40 egun, gutxi gorabehera).
• Haurdunaldia: Gameto femeninoak eta maskulinoak elkartu eta organismo bat osatzen duten prozesua, ernalketatik erditze edo abortura arte.
• Erditzea: Fetua kanporatzeko eta haurdunaldiaren amaiera eta puerperioaren hasiera markatzen duen prozesua.
• Ernalketa prozesua: Obuluaren eta espermatozoidearen arteko lotura, zigotoa osatzeko.

Garapen Enbrionarioaren Faseak

• Segmentazioa: Zelula-banaketa azkarrak (mitotikoak), zigotoa morula egituran bihurtzen dutenak.
• Blastulazioa:

Zitoplasma (Zitosola, Hialoplasma)

Zitoplasma zelularen barneko ingurunea da, mintz plasmatikoaren eta nukleoaren artean dagoena. Funtzio nagusiak:

• Biskositatea erregulatzen du.
• Disoluzio indargetzailea da (pH-a erregulatzen du).
• Erreakzio metaboliko gehienak gauzatzeko lekua da: glukolisia, hartzidura eta biomolekulen sintesia, besteak beste.
• Organuluen sostengua da.

Erribosomak

Oro har, zelula guztietan daude (espermatozoideetan ez, globulu gorrietan urriak dira). Kokalekua:

• Aske, zitosolean.
• Isolatuta edo taldeetan (polirribosomak).
• EE pikordunean.
• Mintz nuklearraren kanpoaldean ere bai.
• Mitokondrioetan eta kloroplastoetan (70S motakoak).

Lisosomak

Mintz batez inguratutako besikulak dira, eta biomolekulak hidroliza ditzaketen 50 digestio-entzima inguru...

Urdailaren 3 geruza: -Serosoa: mesotelio izeneko geruza batez tapizatutako ehun konektibo laxoz osatuta, urdaila bere hadadura osan biltzen du. -Mukosa: Ehun konjuntibo nahiko trinkoak osatzen du, non odol hodi, hodi linfatiko eta nerbio akabera ugari dauden. -Muskularra: Barruan 3 gihar liso geruza daude: barnekoa, ertaina eta kanpokoa. Tunika muskular gastrikoa gihar gastrikotzat har daiteke, bere uzkurdurei esker.

1. Atala: Zelularen Egitura eta Funtzioak

1. Nukleoaren ezaugarriei buruz:

   b) Erribosomen mihiztapena hasten da.

2. Lipidoen metabolismoan parte hartzen duen organulua:

   b) Erretikulu endoplasmatiko leuna.

3. Margulisen hipotesiaren oinarri gisa proposatutako bi teoria hauen hurrengoa zen:

   a) Mutualismoa.

4. Entzimen aktibitatean bereziki nabaria den organulua:

   d) Peroxisoma.

5. Teoria endosinbiotikoaren aldeko frogak dira:

   a) Tamaina, material genetikoa eta erribosomen presentzia.

6. Gaineztadura nuklearra (K):

   a) Nukleasak kanpo mantentzen ditu.

7. Mitokondrioen tolesturei deritze:

   b) Gandorrak.

8. Desmosomak:

   d) Aurreko denak okerrak dira.

9. Mintz plasmatikoaren egiturari dagokiola, zein da osatuena:

   c) Lipido-geruza bikoitza, proteinak eta karbohidratoak.

10. Mintz plasmatikoa (da):

    c)