Zein dira gorputzaren energia-iturri nagusiak?

Gluzidoak dira energia-iturri nagusiak, eta ogia, patatak, pasta, fruta, lekaleak eta fruitu lehorrak dira horien elikagai iturriak. Koipeak ere energetikoak dira.

Txertoa gorputzean sartzen den prestakin bat da. Gaixotasun jakin batzuen aurrean aldez aurretik indartzeko erabiltzen da.

Zein da sexualitatearen eta ugalketaren arteko aldea?

Sexualitatea identitatea, plazera, desioa eta maitasuna barne hartzen dituen kontzeptua da. Ugalketa, berriz, izaki bizidunek antzekoak diren beste izaki batzuk sortzeko duten gaitasuna da.

Mantenugaiak, dieta orekatua eta osasun oinarriak: laburpena

Laburpena

Dokumentu honek elikagaien mantenugai nagusiak (gluzidoak, koipeak, proteinak, bitaminak, gatz mineralak eta ura) eta bakoitzaren funtzioak eta elikagai iturriak azaltzen ditu. Gainera, dieta orekatuaren oinarriak, sexualitatearen eta ugalketaren arteko bereizketa, gaixotasun infekziosoen eta ez-infekziosoen arteko aldea eta txertoaren helburua laburtzen ditu.

Funtsezko puntuak

Gluzidoak energia-iturri nagusiak dira; ogia, patatak, pasta eta fruta dira iturri nagusiak.
Koipeak energetikoak dira eta batzuek erregulatzaile funtzioa dute, hormonak sortzen dituztelako.
Proteinak egiturazkoak, erregulatzaileak eta babesleak dira; odolaren antigorputzak ere badira.
Bitaminak gorputzak ezin ditu sortu, beraz elikaduraren bidez hartu behar dira.
Ura gorputzaren %70 osatzen du eta metabolismo osoa bere baitan gertatzen da.
Dieta orekatuak kantitate eta kalitate nahikoak izan behar ditu, adinaren, sexuaren eta jarduera-mailaren arabera.
Gaixotasun infekziosoak pertsona batetik bestera transmititzen dira; ez-infekziosoak ez.

Frogatu zeure burua

Mantenugaiak eta Funtzioak

Mantenugaiak	Funtzioa	Elikagai iturriak	Ezaugarriak
Gluzidoak	Energetikoa	Ogia, patatak, pasta, fruta, lekaleak, fruitu lehorrak, eztia, gozokiak...	Batzuek zapore gozoa dute, beste batzuek ez.
Koipeak edo lipidoak	Energetikoa, batzuetan erregulatzaileak (hormonak sortzen dituzte)	Olioak (koipe likidoak), gurina, urdaia (koipe solidoak), hestekiak...	Naturan egoera likidoan eta solidoan ere aurki ditzakegu. Ez dira uretan disolbatzen.
Proteinak	Egiturazkoak, erregulatzaileak eta babesleak. Odolaren antigorputzak.	Haragia, arraina, arrautzak, esnea, esnekiak...	Aminoazidoz osatutako unitateez eraikitako molekula erraldoiak dira.
Bitaminak	Erregulatzaileak	Barazkiak, esnea, fruta, gibela...	Gure gorputzak ezin ditu sortu. Izaera kimikoaren ikuspuntutik, askotariko taldea da.
Gatz mineralak	Erregulatzaileak eta egiturazkoak	Barazkiak, esnea, fruta, gatz arrunta...	Uretan disolbatuta eta elikagai gehienetan agertzen dira.
Ura	Bere baitan gertatzen da metabolismo osoa. Gorputzaren %70 osatzen du.	Edariak, fruta, barazkiak, esnea.	Funtsezkoa, disolbatzailea.

Dieta Orekatua

Dieta orekatuak kantitate eta kalitate nahikoak izan behar ditu, eta adin bakoitzari zein beste ezaugarri batzuei egokiturik egon behar du. Azken hau ez da erraza zehazten, pertsona guztiek ez baitute energia-kopuru berbera behar. Behar hori faktore askoren araberakoa da, besteak beste, adina, sexua, egoera fisiologikoa eta norberak duen jarduera-mailaren arabera.

Sexualitatea eta Ugalketa

Sexualitatea eta ugalketa ez dira gauza bera. Sexualitatea garrantzitsua da norberaren identitatea, plazera sentitzea, pertsonen arteko desioa eta maitasuna... Hori dena da sexualitatea. Aldiz, ugalketa izaki bizidunek euren antzekoak edo berdin-berdinak diren beste izaki batzuk sortzeko duten gaitasuna da.

Gaixotasun Motak

Gaixotasun infekziosoak: Infekzio baten bidez sortzen direnak dira. Pertsona batetik bestera transmititu daitezke.
Gaixotasun ez-infekziosoak: Kanpoko eragileen ondorioz sortzen dira. Organoen funtzionamenduan eragina dute. Ez dira pertsona batetik bestera transmititzen.

Txertoa

Zer da txertoa? Txertoa gorputzean sartzen den prestakin bat da.
Zertarako erabiltzen da txertoa? Gaixotasun edo gaitz jakin batzuen aurrean (mikrobioek sortutako gaitzen aurrean) aldez aurretik indartzeko erabiltzen da.