Elikadura eta nutrizioa: mantenugaiak eta beraien funtzioak

Laburpena

Dokumentuak nutrizioaren kontzeptua azaltzen du, eta mantenugaiak bi multzotan banatzen ditu: ez-organikoak (ura eta gatz mineralak) eta organikoak (gluzidoak eta lipidoak). Mantenugai bakoitzaren funtzioak, iturriak eta elikagai-adibideak ikasiko dituzu.

Funtsezko puntuak

Nutrizioa izaki bizidunek materia eta energia lortzeko egiten dituzten prozesu multzoa da, borondaterik gabe eta oharkabean gertatzen dena.
Mantenugaiak elikagaien bidez eskuratzen dira, eta bi motatakoak dira: ez-organikoak eta organikoak.
Ura izaki bizidunen osagairik ugariena da: pertsona baten pisuaren %60 eta %80 artean dago. Erreakzio metabolikoen ingurunea da, substantziak garraiatzen ditu eta tenperatura erregulatzen du.
Gatz mineralek funtzio erregulatzailea edo egiturazkoa izan dezakete (hezurrak, hortzak), eta fruituetan eta barazkietan ugariak dira.
Gluzidoek organismoari berehalako energia ematen diote; sinpleenak glukosa eta sakarosa dira, eta konplexuenak zelulosa eta almidoia.
Lipidoak uretan disolbatzen ez diren mantenugaiak dira; energia ematea, egiturak eratzea, isolatzaile gisa jardutea eta energia-erreserbak osatzea dute funtzio.
Landare jatorriko lipidoak olioak dira (likidoak), eta animalia jatorrikoak gantzak edo koipeak (solidoak).

Frogatu zeure burua

Elikadura eta Nutrizioa: Mantenugaiak

Izaki bizidunek, beren materia sortzeko eta bizi-funtzioak betetzeko behar dituzten materia eta energia lortzeko, zenbait prozesu baliatzen dituzte; prozesu multzo horri nutrizioa deritzo.

Nutrizioa prozesu ez-borondatezkoa eta oharkabekoa da. Energia lortzeko eta gure gorputza sortzeko baliatzen ditugun substantzia kimikoei mantenugaiak deritze. Mantenugai horiek elikagaietatik lortzen ditugu. Elikagaiak, dituzten mantenugaien eta horien kantitatearen arabera bereizten dira.

Izaki bizidunok elikaduraren bidez hartzen ditugu elikagaiak. Elikagai horiek gure dieta osatzen dute eta gure nutriziorako beharrezkoak dira.

Mantenugai Motak

Mantenugaiak bi motatakoak izan daitezke: ez-organikoak eta organikoak.

Mantenugai Ez-organikoak

Ura

Ura izaki bizidunen osagairik ugariena da. Pertsona baten gorputz-pisuaren %60tik %80ra bitartean ura izaten da. Funtzio ugari ditu, besteak beste:

Erreakzio metabolikoen ingurunea da.
Substantziak garraiatzen ditu.
Gorputzeko tenperatura erregulatzen du.

Zuzenean edateaz gain, elikagai gehienetatik ere eskuratzen dugu ura; bereziki, fruituetatik, barazkietatik, esnetik eta zukuetatik.

Gatz Mineralak

Gatz mineralak elementu metalikoei lotutako elementu ez-metalikoz osatutako mantenugaiak dira. Elikagaien bidez sartzen ditugu organismoan. Gehienek funtzio erregulatzailea dute, prozesu metabolikoetan parte hartzen baitute. Batzuek egiturazko funtzioa dute: hezurrak, hortzak eta abar eratzen dituzte. Elikagai guztietan daude, gutxi-asko, baina fruituetan eta barazkietan bereziki ugariak dira.

Mantenugai Organikoak

Gluzidoak

Organismoa berehalako energiaz hornitzea dute funtzio nagusia. Sinpleenek zapore gozoa dute; glukosa eta sakarosa dira aipagarrienak. Konplexuenak molekula handiak dira. Adibidez: zelulosa eta almidoia. Patatan, zerealetan eta lekaletan aurkitzen dira.

Lipidoak

Lipidoak uretan disolbatzen ez diren mantenugaiak dira. Energia emateaz gain, funtzio hauek dituzte:

Egiturak eratzea.
Isolatzaile gisa jardutea.
Animaliengan energia-erreserbak osatzea.

Landare jatorrikoak likidoak dira, eta olioak deritze (oliba-olioa, ekilore-olioa eta abar). Animalia jatorrikoak solidoak dira eta gantz edo koipeak deritze (urdaia, gurina eta abar). Gantzek deskonposatu eta gantz-azidoak eta glizerola sor ditzakete.

Ohiko galderak

Zer da nutrizioa?

Izaki bizidunek beren materia sortzeko eta bizi-funtzioak betetzeko behar dituzten materia eta energia lortzeko egiten dituzten prozesu multzoa da. Ez da borondatezkoa eta oharkabean gertatzen da.

Zein dira mantenugai ez-organikoak?

Ura eta gatz mineralak dira. Ura izaki bizidunen osagairik ugariena da, eta gatz mineralak elementu metalikoei lotutako elementu ez-metalikoez osatuta daude.

Zein dira gluzidoen funtzio nagusia eta adibideak?

Funtzio nagusia organismoari berehalako energia ematea da. Sinpleenak glukosa eta sakarosa dira, eta konplexuenak zelulosa eta almidoia, patatan, zerealetan eta lekaletan aurkitzen direnak.

Zein da olioen eta gantzen arteko aldea?

Olioak landare jatorriko lipidoak dira eta likidoak dira (esaterako oliba-olioa). Gantzak edo koipeak animalia jatorrikoak dira eta solidoak dira (esaterako gurina).