Beste ikastaroak mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Zirkulazio-Aparatua

Odol-hodiak

Sistema kardiobaskularra bihotzak eta odol-hodiek osatzen dute.

• Arteriak: Odola bihotzetik organoetara eramaten dute, oxigenoa daramatela. Ez dute balbularik.
• Zainak: Odola organoetatik bihotzera eramaten dute, CO₂ daramatela. Balbulak dituzte.
• Kapilarrak: Organoen barruan daude eta arteriak eta zainak lotzen dituzte. Oso diametro txikia dute.

Bihotza

Bihotzaren paretak miokardio izeneko muskulu-ehunez osatuta daude. Barnealdea hutsa da eta lau zati ditu:

• Bi aurikula: Goiko zatiak dira. Zainek odola aurikuluetara eramaten dute.
• Bi bentrikulu: Beheko zatiak dira. Arterieek odola bentrikuluetatik ateratzen dute.

Ezkerreko aurikula ezkerreko bentrikuluarekin konektatuta dago balbula mitralaren bidez, eta eskuineko aurikula...

11 Bainu partzialak

Gorputzaren zati bat uretan sartzean gertatzen da, non ura barealdian edo mugimenduan dagoen. Efektu termiko eta mekanikoek estimulazio mekanikoa larruazalera transmititzen dute. Hainbat mota bereizten dira:

a) Mobilizazio tankeak

Forma desberdinetako tankeak dira, forma desberdineko bainuak ahalbidetzen dituztenak, eta batez ere errehabilitazio tekniketan erabiltzen dira. Horrela, fisioterapeutak erraztasun handiz heldu dezake, uraren propietateak erabiliz. Bainuaren tenperatura patologiaren arabera desberdina da, baina 36-38ºC artekoa izaten da normalean.

b) Korridore bideak

Sakontasun desberdineko bideak dira, non itxurazko pisu minimoa aprobetxatuz martxa berrezten duten.

c) Gorputz-adarreko bainuak: manilubioak eta pedilubioak

• Bainu

Erredox Erreakzioak eta Metabolismoa

Erredukzioa eta Oxidazioa

Erredukzioa molekula batek elektroiak irabazten dituenean gertatzen da. Molekula hori erreduzituta geratzen da. Beste molekula bati elektroiak kendu dizkionez, elektroi-hartzailea edo oxidatzailea da.

Oxidazio eta erredukzio erreakzioak elkarri lotuta daude (erredox erreakzioak): molekula bat oxidatzen den bakoitzean (elektroia galdu), beste molekula bat erreduzitzen da (elektroia irabazi). Maiz, elektroien transferentziarekin batera H⁺ (protoien) transferentzia ere ematen da.

Metabolismoan duten rola

• Oxidazio erreakzioak (Katabolismoa): Oro har, zeluletan molekula organiko handiak molekula organiko sinpleagoetan edo inorganikoetan bihurtzeko erreakzioak dira. Energia askea askatzeaz

Nutrizioa eta Mantenugaiak

Gluzidoak

• Funtzioa: Zelulen erregai eta energia-erreserba izatea da.
• Non (zein elikagaitan): Fruta, zerealak, patatak...

Lipidoak

• Funtzioa: Energia-erreserba eta organoak babestea.
• Non: Olioa, fruitu lehorrak, gurina, urdaia...

Proteinak

• Funtzioa: Egiturazkoa (hainbat ehun eta organo osatzen dituzte); organismoa babestu eta odolean oxigenoa garraiatzen dute.
• Non: Haragia, arraina, esnea, arrautzak...

Bitaminak

• Funtzioa: Erregulatzaileak, garrantzitsuak dira hazteko eta prozesu organiko asko behar bezala funtzionatzeko.
• Non: Fruta, barazkiak, esnea, fruitu lehorrak...

Elikadura Kontzeptuak eta Kontserbazioa

Kaloria

Gramo bat uraren tenperatura gradu zentigradu bat igotzeko behar duen bero kantitatea da.

Dieta Osasungarria eta Orekatua

Organismoak...

Gaixotasun motak

Gaixotasun infekziosoak

Mikroorganismo patogenoek eragiten dituzte, eta lau taldetan sailka daitezke:

• Birusak
• Bakterioak
• Onddoak
• Protozooak

Adibidez: gripea.

Gaixotasun ez-infekziosoak

Mikroorganismo patogenoek eragiten ez dituzten gainerako gaixotasunak dira.

Adibidez: tronbosia.

Inmunitate-sistema

Gure organismoa mikroorganismo patogenoetatik babesten du, eta hiru defentsa-maila nagusi ditu:

Sarrerako hesiak

Lehen defentsa-mekanismoa da, eta hiru motatakoak izan daitezke:

• Hesi fisikoak: Larruazalak eta mukosek kanpoko ingurunetik babesten gaituzte.
• Hesi kimikoak: Mikroorganismoak ugaltzea eragozten duten substantziak dira, hala nola listua eta urin gastrikoak.
• Hesi biologikoak: Gure gorputzean bizi diren mikroorganismo onuragarriak dira (

Mutazioak: Aldaketa Genetikoak

Mutazioak: Zelula baten ADNaren sekuentziako aldaketak dira, eta bertan oinarrituz sorturiko beste zelula batzuetara transmititzen dira. Aldagarritasun genetikoaren eragile nagusiak dira.

Mutazioen Sailkapena

1. Eraginpeko zelulen arabera:

• Germinalak: Heredatu egin daitezke, eta zatiketa meiotikoaren edo mitotikoaren batean sortzen dira, gametogenesian.
• Somatikoak: Euretan oinarrituz mitosiz sorturiko zeluletara baino ez dira transmititzen.

2. Magnitudearen arabera:

• Puntualak edo genikoak: Adierazgarrienak, nukleotido bikote batean soilik eragiten dute aldaketa.
• Kromosomikoak: Kromosomaren egituran eragiten dituzte aldaketak.
• Genomikoak: Kromosoma kopurua aldatzen dute.

Mutazio Puntualak edo Genikoak

Baseak ordeztearen bidezko...

Egiturazko Funtzioa

Zelulosa

Zelulosa landare-zelulen horma zelularren osagai nagusia da. Gizakien digestio-entzimek ez diote loturari erasotzen, hondakin handia sortzen du, eta horiek digestio-aparatuaren funtzionamendu ona ahalbidetzen dute. Animalia batzuek zelulasak dituzte.

Kitina

Kitina glukosaminaren polimero bat da. Artropodoen exoeskeletoaren eta onddoen horma zelularraren osagaia da.

Heteropolisakaridoak

Bi osagai mota edo gehiago, edo beste konposaturen bat, sortzen duten gluzidoak dira. Hemizelulosak, pektinak eta glukosaminoglukanoak.

Hemizelulosak

Osagaiak glukosa, galaktosa edo fruktosa dira. Landare-zelulen horma zelularrean daude, zelulosaren ondoan.

Pektina

Azido galakturonikoak eta galaktosak eratzen dute. Landare-zelulen horma zelularrean...