Beste ikasgaiak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Testuaren Egokitasuna eta Ezaugarriak

Egokitasuna: testua testuinguruarekin egokitzea esan nahi du; hizkuntzak eskaintzen dituen aukera linguistikoetatik komunikazio-egoera bakoitzerako egokiena aukeratzen jakitea.

• Ingurune fisikoa: komunikazioa noiz eta non gertatzen den, alegia.
• Deiktiboak: komunikazio-egoeraren elementuei (igorlea, hartzailea, lekuaren, tokia) erreferentzia egiteko modua da; eta horretarako erabiltzen ditugun hizkuntza-unitateak deiktiboak dira.
• Pertsonak: solaskideak sinalatzeko erabiltzen diren testuko elementuak dira: pertsona-izenorainak, erakusleak eta aditzeko pertsona-morfemak batik bat.
• Tokienak: adierazpenaren tokiaren aztarna edo isla gertatzen dira: erakusleak, leku-aditzondoak eta adizlagun batzuk dira erabilienak.

Errepaso ariketak

1. Klinika pribatu bateko kontratazioa

Klinika pribatu batek dokumentazio sanitarioko teknikari bat kontratatu nahi du bere lantaldea indartzeko. Profila definitu eta deialdia egin ondoren, curriculumen aurre-hautaketa egin dute, eta hautagai egokienekin elkarrizketak eta probak egiteko fasean sartu dira. Hautagai batek proba guztiak arrakastaz gainditu ditu eta bi aldeek kontratua sinatu dute. Pertsona horrek inoiz ez du lanik egin bere bizitzan; hau da, bere lehen lan-kontratua da.

Zein bi urrats egin beharko ditu enpresaburuak Gizarte Segurantzan, eta zein epe du lan-kontratua SEPEkiko erregistratzeko?

• Enpresaburu gisa Gizarte Segurantzan inskribatzea.
• Langilea Gizarte Segurantzan afiliatzea.

Ondoren, langilearen altak egin behar...

Ligiko zubua

Fonetika fonologikoa

-ü hotsaren adibideak eta asimilazio fenomenoak: i-ü>ü-ü eta ü-i>ü-ü.

-ü hotsaren adibideak: ühaitzean, günean, phakütako, inkantatü, kükürükü, eskütik.

-i-ü>ü-ü: testuan ez da gertatzen, baina aurrekoan (“Urx’aphal bat”) badira adibideak: zütüt (zaitut>zütüt) eta züntüdan (biak asimilazioak).

-ü-i>ü-ü: zübü (asimilazioa).

-ua (u+a)>ia (deklinabide atzizkia eransteak eragindako hiatoa): eskian (eskuan).

-ai>ei diptongo aldaketa: beit (bait-, kausazkoa).

-au>ai diptongo aldaketa: gai (gau).

-o>u txandakatzea sudurkarien aurrean: umen (omen).

Kontsonante hasperendunak

phakütako, phakamentia, urthuki.

Morfologia

• Ergatibo plurala egiteko -ek atzizkia: zaharrek.

Naturaren historia: Grezia klasikotik gaur egunera

Naturaren kontzeptua historian zehar aldatu egin da. Honako etapa nagusiak bereizten dira:

• Grezia klasikoa: naturaren esentzia (physis) ulertzen zen.
• Erdi Aroa: teozentrismoa nagusi zen eta naturak esanahi erlijioso handia zuen; liburuaren metafora erabiltzen zen naturaren irakurketan.
• Errenazimendua: natura makina bezala ulertzen zen, zientziaren bidez.
• Erromantizismoa: naturaren handitasuna eta edertasuna goraipatzen ziren.
• Industrializazioa: naturaren ustiaketa intentsiboa gertatu zen.
• Gaur egun: ikuspegi ekologikoa, mehatxuak eta baliabide naturalen kudeaketa dira gai nagusiak.

Gaur egungo aktore nagusiak

Naturaren kudeaketan honako aktoreek parte hartzen dute: erakunde publikoek, teknozientzia-...

Baleki gazteak...Gazteak ez du zaharraren jakinduria, ezta zaharrak gaztearen indarra.
Alferra beti...Alferri beti dabil aitzaki baten bila lanik ez egiteko.
Geroa, alferraren...Alferrak lana geroago uzten du.
Zenbat buru,...Nork bere iritzia du.
Umearen zentzuna...Haurrek etxean ikusten duena ikasten du.
Egunari berea...Egun bereziak ospatu egin behar dira.
Hontzari,...Ama guztuak bere semeak ederrenak direla pentsatzen dute.
Diruak malkarrak...Dirua izanez gero gauzak zailak errasten dira.
Astarrak kumea...Ez du sekula auskara ikasiko
horrel burua...Ez da ezerez aldatu.

-Lurretik ilargiaren alde bera ikusten da?Nola da posible? Bai,berdina irauten duelako bere errotazio mugimendua eta traslazio mugimendua.

SINONIMOAK

Morroi: Mirabe ||||||||||||||||||||||||||| Pozoitu: Kutsatu

Musu-truk: Doan ||||||||||||||||||||||| Itxura: Irudi

Nasai: Lasai ||||||||||||||||||||||||||||  Deusik: Fitsik

Nontzebarri: Kontakatilu |||||||||||||| Nozitu: Jasan

Ohitura: Aztura |||||||||||||||| Usu: Askotan

Panpox: Polit ||||||||||||||||||||| Xaxatu: Zirikatu

Paratu: Jarri |||||||||||||||||| Prestu: Fin

Triku: Kirikina |||||||||||||||||| Zarama: Zabor

Urrikaldu: Errukitu ||||||||||||||| Zango: Berna

Urtxintxa: Katamixar ||||||||||||||||| Zendu: Hil

Laiotz: Ospel ||||||||||||||||||| Ziplo: Bat-Batean

Ustez: Aburuz ||||||||||||||||| Xaxatu: Zirikatu

Mozkin: Etekin ||||||||||||||| Apal: Xalo

Zantzu: Aztarna |||||||||||||| Ezjakin: Ezikasi

Sustatzaile: Eragile ||||||||||||| Ebakera:...

MODUZKO perpausak: -(e)n bezala,(e)n moduan,(e)n antzera__ Berdintasuna:(en)bezain, Desberdintasuna: baino gehiago. 
/HELBURUZKOAK : -t(z)eko, -t(z)ekotan, -t(z)eagatik. / KAUSAZKOAK: -(e)lako.BALDINTZASKOAK : (baldin) ba-, (e)z gero. KONTSEKUTIBOAK:hain/hainbeste/hainbat.. KONTZESIBOAK:-(e)n arren, nahiz eta.. / -LA eransten zaio. EZAUGARRIAK: aditz lagntzailea -n darama bukaeran. ADITZAK--->NOR: nadin,dadin,gaitezen,zaitezen,zaitezten,daitezen /nendin, zedin,gintezen,zintezen,zintezten, zaitezen.VOCABULARIO; nagusitasuna->mayoria d edad./Bildotsa->cordero.lehiatsu->apasionado./ zahar ele,zuhur ele-> consejo de vejo consejo prudente./ arima->alma/ asko daki zaharrak,erakutsibeharrak-> odo lo que sabe el viejo seloa enseñado