Teatre modernista

Teatre modernistak estetika-berrikuntza handia izan zuen garai honetan, Europako eredu aurreratuenen harreraren ondorioz. Gênero hau oso erakargarria izan zen modernismoarentzat, arte totalaren printzipioa betetzen zuelako: literatura, interpretazio dramatikoa, eszenografia, musika... Opera arte totalaren paradigmatzat hartzen zen, eta Wagner artista osoaren adibide zen. Gainera, Àdria Gualek sortutako Teatre Íntim taldeak tresna baliagarria izan zen teatro berritzaileena ezagutarazteko.

Korronte estetikoak

Korronte estetikoei dagokienez, teatro mota hauek bereiz daitezke:

1. Teatro sinbolista

Maurice Maeterlinck-en lanak erreferentzia nagusia dira. Adrià Gual-en obran eta Santiago Rusiñol-en ekoizpen dramatikoaren zati batean...

Les quatre grans cròniques

Les quatre grans cròniques són obres d'historiografia medieval. No són obres típiques de rigor o objectivitat, com ho serien avui. Els autors medievals no segueixen la tradició literària dels grecs i llatins. Les cròniques expliquen fets que els autors han viscut en primera mà. Quan parlem de les quatre grans cròniques, parlem de quatre llibres en concret:

Teatre i novel·la del segle XIX

Llengua i literatura en la Renaixença

Al segle XIX, el català culte no es va produir de manera igual en tots els gèneres literaris. Els renaixentistes van limitar la restauració literària a la poesia, mentre que a la resta de la producció escrita van fer servir el castellà. Al costat de la poesia renaixentista hi havia una extensa producció popular en català, representada pel sainet i la prosa satírica i costumista.

El teatre del segle XIX

El teatre va tindre una gran difusió popular que es va convertir en un mitjà molt important per a la consolidació de la Renaixença. Durant la primera meitat del segle, el teatre en català va ser una forma exclusiva de la literatura popular. En la segona meitat de...

La producción ganadera (sector primario)

España es el segundo país de la Unión Europea por su importancia ganadera. La ganadería combina formas de producción tradicional y formas de producción intensiva con tecnologías más avanzadas.

Las producciones se obtienen a partir de cuatro tipos de ganado:

• Bovino: para carne y leche.
• Ovino: para carne y leche; la producción de lana es residual.
• Porcino: cuya producción se destina al consumo fresco y a la elaboración de embutidos.
• Avicultura: orientada a la carne y a los huevos, es una actividad muy industrializada de la que se obtienen muchos rendimientos.

La pesca (sector primario)

España es una gran potencia pesquera dentro de la UE. Sin embargo, el sector sufre el agotamiento de muchas especies...

Panorama general

El segle XX va viure els canvis més ràpids de la història fins al moment.

A finals del segle XIX va començar el modernisme.

A Catalunya, els joves modernistes van reaccionar contra la vella guàrdia de la Renaixença i van reclamar una cultura nacional.

A Europa, el terme modernisme va portar una reivindicació de la modernitat, constant durant tot el segle.

El modernisme va compartir aquesta actitud reivindicativa amb moviments com l'impressionisme, el simbolisme o el decadentisme. En tots ells estava present la figura de l'artista rebel i bohemi.

Aquests corrents van produir la separació entre l'artista i la societat burgesa.

Entre el segle XIX i el XX va néixer el cinema, un nou art.

El Modernisme i l'Escola Mallorquina

A finals...

Aldaketak eta kontrasteak

Feudalismoaren krisia eta Eliza Katolikoaren boterearen galera. Errenazimentua. Alfontso Jatorrizkoaren eta Napoliko erresumaren estatua. Aragoiko Koroaren gatazka sakzesioagatik: Antequerako Ferrandekoaren aldeko erabakia (Gaztelarekin batera), batez ere Ferrando eta Maria ezkontzaren ondorioz.

Burgesia, balio berriak, eta lehen mailako lekua hartzen duen Lit estandarra. Nabarmendu behar da Erregearen kantzelaritzaren papera, eta eragina erabilera linguistikoan, dokumentuetan eta administrazio eta lege arloan.

Zuzentasunaren kontzientzia: J. Esteve (Dicc. L. Roman), B. Fenoll (Regles d'esquivar); J. Gasull-en erantzuna. Valentziako hortzako mozorroa: Broma de llauradors de l'horta de València, Cançó satírica valenciana.

Euskal Literaturaren Figura Garrantzitsuak

Jon Mirande (1925-1972)

Jon Mirande Parisera joandako zuberotar baten semea zen. Batxilergoa bukatu ondoren, itzultzaile lanetan hasi zen. Euskara ez zen bere ama-hizkuntza, eta hizkuntza ikastea hogei urterekin erabaki zuen.

• Landu zituen generoak guztiak izan ziren, baina gai nagusiak poesian eta beste hainbatetan, paganismoa, sexua eta bortizkeria izan ziren.
• Bere narraziorik garrantzitsuena, Haur-besoetakoa izan zen, non osaba-iloben arteko maitasun istorioa kontatzen den. Arazoak izan zituen argitaratzeko, ez zegoelako editore egokirik, eta 1970ean argitaratu zen.

Gabriel Aresti (1933-1975)

Bilbon jaioa, portuaren ondoan, langileen bizimodua txikitatik ezagutu zuen eta frankismoa bizi izan zuen.

• 50. hamarkadan

XVIII. mendeko Euskal Literatura: Gipuzkeratik Bizkayerara

Larramendik bi jesuita gipuzkoar izango ditu jarraitzailerik finenak: Agustin Kardaberaz hernaniarra eta Sebastian Mendiburu oiartzuarra. Gipuzkera, beraz, euskalki literario bihurtu zen mende honetan.

Bestalde, XIX. mendean, hiru idazlek jarraitu zioten Larramendik irekitako bideari: bizkaieraz idatziko dute, eta, beraz, XIX. mendean bizkaiera dugu euskalki literario. Izan ere, Jose Antonio Mogelek eta Frai Bartolome de Santa Teresak “Markinako Eskola” delakoa sortuko dute, non bizkaiera literarioaren ezaugarriak edo oinarriak zehaztuko dituzten.

Lehen antzezlanak euskaraz

Antzerkigintzan, Xabier Munibe eta Pedro Inazio de Barrutia ditugu aipagai:

• Xabier Munibe: Bere “El borracho

Euskal Literatura XVIII. Mendean

Eredu Lirikoko Erromantzeak

XVIII. mendetik aurrera sortutakoak dira. Maitasun-kantuak dira gehienbat eta sinboloz beteta daude.

Egile eta Obra Garrantzitsuak

• Acto para la Nochebuena (Pedro Ignazio Burrutia, 1711-1752): Idazle eta antzerkigile arabarra. Ebanjelioetako pertsonaiak eta Gabon giroko gertaerak Arrasateko gorabeherekin nahastu zituen.
• Diccionario trilingüe del Castellano, Bascuence y Latín (Manuel Larramendi, 1745): Itzal handiko lana, bertan neologismo eta hitz berri ugari sartu zituen.
• Lau-urdiri gomendiozko karta, edo guthuna (Joanes Etxebarri Sarakoa, 1718): Euskararen ikuspegi aurrerakoia zuen, euskara eskoletan irakastea eskatuz.
• El Impossible vencido (Manuel Larramendi, 1729): Apologista gartsua

Orain Aldia: Aditz Trantsitiboak

1. Nik askotan ikusi zaituztet zuek lurrean botata.

2. Zuek ez duzue filosofiako azterketarako ezer ikasi.

3. Leandrok zu atera zaitu lantegitik gaur goizean.

4. Maitek pasteltxo guztiak jan ditu.

5. Gaur goizean mutil haiek gu tabernatik bota gaituzte.

6. Skin Head haiek ni gupidarik gabe jo naute.

7. Nik zerriak gorroto ditut.

8. Mikelek, etxera iristean, Karmele jo du.

9. Apaizak eliztarrak oso maite dituzte.

10. Nik zuek askotan mespretxatzen zaituztet.

11. Zuk gu askotan ikusi gaituzu mendian.

12. Kaletik gindoazela, guk Leire ikusi dugu.

13. Nik zuek ere ez zaituztet maite.

14. Zuek ni behin eta berriz deitu nauzue kalera ateratzeko.

15. Atzerritarrek zuek hemen behar zaituztete herria erakusteko.

16. Haiek ni jo egin naute arrebari panpina kentzeagatik.

17. Mirenek zu maite zaitu,