Lehen hezkuntza mailako Beste atzerriko hizkuntzak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Karmele Jaio: Biografia

Karmele Jaio Eiguren euskal idazle eta kazetaria da, 1970ean Gasteizen (Araban) jaioa. Euskal Herriko Unibertsitatean kazetaritza ikasi ondoren, kazetari lana bete du hainbat idatzizko komunikabidetan, hala nola Euskaldunon Egunkarian eta Garan, baina Diario de Noticias de Álava eta Deian ere idatzi ditu iritzi zutabeak.

Ibilbide literarioa

Lehen liburua 2004an argitaratu zuen, Hamabost zauri izeneko ipuin bilduma. 2006an Amaren eskuak nobela argitaratu zuen, eta hainbat sari irabazi zituen honekin:

• Igartza Saria
• Zilarrezko Euskadi Saria
• Zazpi Kale Saria
• Beterriko Liburua Saria

Eleberri honen arrakasta ikusita, gaztelaniara itzuli zuen Jaiok berak, Las manos de mi madre izenburupean. Gainera, zinemarako bertsioa zuzendu du...

XX. mendea: Euskal Literaturaren Pizkundea

José de Aristimuño, "Aitzol" (1896-1936) tolosarrak garai oso bat markatu zuen, garai laburra zoritxarrez, eta Jokin Zaitegi (1906-1979) poetak "Aitzolen belaunaldia" izenez bataiatu zuena.

Errepublika garaia eta estetika sortzailea

Garai historikoari begiratzen badiogu, ordea, Errepublika Garaiak (1931-1939) ez du soilik une historiko bat adierazten; estetika sortzailea ere kontuan hartuko lukeen bidea izango litzateke berea, proiektu politiko-literario baten barruan. Idazle gazteen bultzatzaile eta euskal kultur pizkundearen sustatzaile izan zen Espainiako Gerra aurreko hamarkadan (1926-1936).

Euskaltzaleak elkartea eta ekimenak

Horrela, 1927an Lizardi, Orixe, G. Mujika eta beste batzuekin Euskaltzaleak...

XVII. Mendea: Joan Tartas eta Lehen Liburua Zuberoan

Joan Tartas (1611-?): Sohutan jaiotako apaiza izan zen. Onsa hiltzeko bidia (1666) idatzi zuen, heriotza on baterako prestakuntzari buruz. Hau izan zen zubereraz idatzitako lehen liburua.

XVIII. Mendea 1: Iparraldeko Idazleak eta Gizarte Aldaketak

Sarrera: 1789tik aurrera, Iparraldeko gizarteak gerrak eta liskarrak, foruen deuseztatzea eta estatu frantsesaren antolamendu berria jasan beharko ditu. Mende honi "Argien mendea" deitzen zaio. Argitaratzen diren obra gehienak elizgizonek moldatuak dira.

Joanes Etxeberri Sarakoa (1668-1749): Jesuitetan ikasi ondoren, medikuntza ikasketak egin zituen Frantziako unibertsitate batean. Sara jaioterria zuen. Gizon kultua eta euskaltzalea zen. Bere gai nagusia...

Munduko Literatura eta Kulturaren Galdetegia

• 21. Josép Condó Sambeat al da aranera hizkuntza literario gisa erabili zuen lehen idazlea? Bai
• 22. Guernicako arbola al da Jose Maria Iparragirreren lan ezagunena? Bai
• 23. Miguel Labordeta, Ildefonso Manuel Gil eta Manuel Pinillos al dira XX. mendeko poesia aragoneseko hiru egile ezagunenak? Bai
• 24. Rosendo Tellok Apología simbólica del jardín del siglo XXI idatzi al zuen poesia aragonesean? Bai
• 25. Ua ròsa polida, Es aninòs, Es Aranesi Josép Condó Sambeaten hiru olerki-lan al dira? Bai
• 26. Haizeaz bestaldetik, Putzu, Exkixu euskal narratibakoak diren Txillardegiren lan nabarmenak al dira? Bai
• 27. Bonaventura Carles Aribau al da Oda a la Pàtria lanaren egilea (literatura katalana)? Bai
• 28. Antonio

Testuinguru Soziopolitikoa eta Literatura (1939 - 1970)

1939tik aurreko aldaketa politikoek Generalitatea, Estatutua, alderdi politikoak eta katalanaren debekua ezeztatu zituzten. Kataluniar literatura gutxiengoarena izatera eta bideragarritasunik gabe egotera kondinatuta geratu zen.

Ondoren, euskarazko (katalanezko) eleberria poliki-poliki agertu zen berriro, lehenik erbestean eta gero Katalunian. Egoera politikoak azaltzen du zergatik 60ko hamarkadan argitaratutako narratibak errealitatea ez tratatzea erabaki zuen eta mitoen bidez egitea (Jordi Sarsanedaserako Mites). Perucho eta Calders bezalako beste egile batzuek literatura fantastikoaren alde egin zuten. Beste joera bat Rodoreda eta eleberri psikologikoak ordezkatu zuten.

1959an, kataluniar...

Gai 1: Entretenimendua

Hiztegia: album/appearance (itxura)/audience (publikoa)/audition (entzunaldia)/backstage/ballet/band (musika-taldea)/celebrity (ospetsua)/CD/DVD/choir (abesbatza)/contestant (lehiakidea)/debut/fan/flop (porrota)/gig (emanaldia/bolo)/opera/miss (galdu/huts egin)/musical/musical instrument/performance (ikuskizuna)/producer (ekoizlea)/show/single/stadium (estadioa)/stardom (izarkeria)/superstar

Telebista-programak

tv programs: cartoon (dibujo animatuak)/chat show (elkarrizketa-programa)/documentary (dokumentala)/drama/news (albisteak)/quiz show (galdera-lehiaketa)/reality TV/soap opera (telenobela)

Phrasal verbs

come along (aurrera egin)/end up (amaitu)/get through (gainditu)/go for (aukeratu)/set out (abiatu edo prestatu)/onlookers...

Poesia katalana hirurogeiko hamarkadatik aurrera

Katalan poesia 1980ko hamarkadan postgerrako maisu handien galera nabarmendu zen, hala nola Espriu, Foix, Pere Quart eta Vinyoli. Hala ere, esperimentazioan oinarritutako poesia jarraitu zen, avantgarde historikoekin lotua. Erreferente nagusiak Palau i Fabre, Foix eta, batez ere, Joan Brossa izan ziren; Brossak Poesia rasa (1970) argitaratu ostean, poesia katalan garaikidean leku zentrala hartu zuen.

Hala ere, azken bi hamarkadetako estetika-joera nagusia realismo lirikoa izan zen, poesia postsinbolistaren hainbat aukera garatuz. Joan Vinyoliren poesiak erabakigarria izan zen korronte horren sorreran.

Egile nagusiak

1980ko hamarkadan heldutasun artistikoa lortu zuten poetek honako hauek izan ziren:...

Represa cultural i context dels anys cinquanta

Amb la fundació d’Òmnium Cultural (1961) es van dur a terme projectes importants:

• La creació i l’organització d’una xarxa d’ensenyament en llengua catalana.
• La subvenció de l’Institut d’Estudis Catalans.
• La promoció de premis literaris.

És en la dècada dels 50 quan els nous autors tenen l’oportunitat de publicar i els que vénen de l’exili de consolidar la seva obra. Cal esmentar les editorials Selecta i Barcino.

Agitació estudiantil i compromís cívic

A la universitat comencen a sorgir moviments d’agitació estudiantil per les protestes obreres i pel compromís cívic dels intel·lectuals i escriptors: l’any 1958 Joan Oliver i Salvador Espriu van llegir els seus poemes a...

Sistema urinari

Funcions

Produir, emmagatzemar i eliminar l'orina; eliminar residus; regular el volum i la composició química de la sang; participar en la producció i regulació dels glòbuls vermells; mantenir l'equilibri de minerals.

Funcions del ronyó

• Filtrar la sang (regulant-ne el volum i la composició).
• Actuar en la regulació del pH i de la pressió arterial.
• Excretar residus.
• Produir hormones.

Com es forma l'orina

El ronyó està compost per petites unitats funcionals anomenades nefrones. El procés passa per: glomèrul → càpsula de Bowman → túbul, envoltat de venes i artèries. El túbul reabsorbeix glucosa, aigua i sals minerals per tornar-les a la sang en les quantitats necessàries.

Sistema respiratori: patologies principals

Pneumònia

Inflamació...