Alokutiboa solaskidearen generoaren araberako forma gramatikala da euskalkietan. Dokumentuan neska eta mutil formen adibideak ematen dira.

Zer dira bokal txandaketa eta bokal galera?

Bokal txandaketan bokal bat beste batekin ordezkatzen da, adibidez berria-barria. Bokal galeran bokal bat desagertzen da, adibidez aurpegi-arpegi.

Euskarazko gramatika eta euskalkien adibideak: zuzenketak, fonetika eta morfologia

Laburpena

Dokumentu honek euskarazko esaldi batzuen zuzenketak eta argibideak biltzen ditu, ohiko akatsak nabarmenduz. Gainera, euskalkietako fonetika, morfologia eta alokutibo formen aldaketa ohikoak azaltzen dira, adibideekin. Ikasleak zuzen eta euskalki desberdinetako ezaugarriak ikasiko ditu.

Funtsezko puntuak

Esaldi batzuk zuzenduta daude, ohiko akatsak argituz.
Fonetikan bokal txandaketa, elkarketa eta galera, diptongoak eta hiatusak aztertzen dira.
Kontsonante txandaketa, galera eta gehiketa euskalkietako ohiko aldaketak dira (adibidez, egiten-eitten).
Morfologian atzizki aldaketak daude, adibidez -TZEN -> -TUTEN/-DUTEN eta -REKIN -> -GAZ.
Alokutiboak solaskidearen generoaren arabera aldatzen dira (neska eta mutil formak).
Euskalkietako aditz formen aldaketa dialektalak ere agertzen dira (DA, ZAIO, DU, DIO aditzak).

Frogatu zeure burua

Hona hemen euskarazko esaldi eta adierazpen batzuen zuzenketa eta argibideak, ohiko akatsak eta euskalkietako berezitasunak aztertuz:

Esaldi Zuzenduak eta Argibideak

Bi urte zituela gaixotasun larria izan zuenetik, ezin izan du bizitza normala izan.
Telefonoz deitu besterik ez zuen behar.
Itsusiagoa izanagatik, hobe genuke oinetako erosoak erostea.
Etxean gelditzekotan, telefonoz besterik ez zuen deitu behar.
Gure iradokizunak entzuten dituzten irakasleekin baino ez gara elkartuko.
Uda hasi eta berehala neskalaguna utzi bazuen ere, egunak joan ahala damutu zen.
Ander da kirol arropa ekarri duen bakarra.
Zer ez nuke nik egingo zu ikustearren?
Aitaren mendizaletasunari zor diot mendiak eta inguruak maitatzea.
Bilbo ez da Gernika bezain lasaitasun handiko herria.
Ez zara ohetik altxatuko harik eta sukarra behera egiten dizun arte.
Garajean dauden gauzak kirolaren amorratua zinenekoak dira.
Gure herria zuenaren aldean askoz lasaiagoa da.
Badago hainbat jende pentsatzen duena.
Egin zuena azaltzeko pisuzko arrazoirik eman ezean, ez dizut barkatuko.
Libe eskolara oinez joaten ohitu zenetik, dirua aurrezten du.
Teknologiako azken nobedadeak jakitea besterik interesik ez dauka.
Uretatik irten orduko hotza sentitu nuen.
Musikari ona izango bazara, praktikatu beharko duzu.
Nola ez nion ekarriko opari bat Paristik amari?
Zure lagunak nire aldean oso kirolzaleak dira.
Gure herrian historia ezagutu ezean, gaur egungoa ulertzea zaila da.
Ondo bizi nahi badugu, desiratu duguna ez da hurkoaren ondasuna, guk daukaguna baizik.
Hobe litzateke zuek ideia horiek bertan behera utziko bazenituzte.
Aitak semeari ezin uka ziezaiokeen ezer.
Ikas dezaten.
Zer irakur dezaket musikaz gehiago jakiteko?
Jario handiko musikaria izanagatik ere, jendeak haren musika gustatu ezean, isilpean geratuko da haren lana.
Institutuan lagun jatorrak ezagutu banituen ere, zu adinako inork ez.
Nazka ematen dit jendeak kalean txiza egiteak.
Nahiz eta hainbat tokitara deitu, ez zuen inor aurkitu.
Barkamena zeuk eskatu beharko duzu, hanka-sartzea zeuk egin duzu eta.

Fonetika: Ahoskera Aldaketak

Euskalkietan ohikoak diren ahoskera eta soinu aldaketak:

Bokal Txandaketa

(E/A) berria-barria
(U/I) gutxi-gitxi

Bokal Elkarketa

(O/A, U/A, U/E) sagutxua
(E/A, I/A) kalian
(A/A, E/A, I/A) neskia

Bokal Galera

aurpegi-arpegi

Diptongoak

(I/A, E/A) ea dagoen
(O/A, U) joan, jun

Hiatusak

merienda, kopixa

Bustidurak

langile, baña

Kontsonante Txandaketa

parkatu-barkatu
alperrik-alferrik

Kontsonante Galera

egiten-eitten

Kontsonante Gehiketa

diogu-dinogu

Morfologia: Atzizki eta Forma Aldaketak

Euskalkietan ohikoak diren atzizki eta forma morfologikoen aldaketak:

Atzizki Aldaketak

-TU/-DU (adibidez: pasatu-pasa)
-TZEN -> -TUTEN/-DUTEN (adibidez: laguntzen-lagunduten)
-TZEKO -> -TUTEKO/-DUTEKO (adibidez: amaitzeko-amaituteko)
-REKIN -> -GAZ (adibidez: lagunarekin-lagunagaz)
-GABE -> -BAKO (adibidez: lotsagabe-lotsabako)

Erakusleak

honek-harek

Izenordainak

zer edo zer-zeozer
nor edo nor-nonor

Aditz Trinkoen Aldaketak

leike, neike

Alokutiboa: Neska eta Mutil Formen Aldaketak

Euskalkietako alokutibo formen adibideak, solaskidearen generoaren arabera:

Neska forma (Alokutiboa)

NA (hitz erdian): zitzainan
N (hitz amaieran): didan

Mutil forma (Alokutiboa)

A (hitz erdian): zitzaian
K (hitz amaieran): didak

Hitz Hasierako Forma (Bientzat Berdin)

zenidan-hidan

Aditz Formen Aldaketa Dialektalak

Euskalkietan ohikoak diren aditz-paradigma batzuen alokutibo formak:

"DA" aditzaren alokutibo formak

naiz: naun, nauk
da: dun, duk
gara: gaiten, gaituk
dira: ditun, dituk
naiteke: naiteken, naitekek
daiteke: ziteken, zitekek
gaitezke: gaitezkek, gaitezken
daitezke: zitezken, zitezkek

"ZAIO" aditzaren alokutibo formak

zaio: zaion, zaiok
zait: zaidan, zaidak
zitzaidan: zitzaidanan, zitzaidaan
zitzaizkidan: zitzaizkidaan, zitzaizkidanan

"DU" aditzaren alokutibo formak

dut: dinat, diat
ditut: ditinat, ditiat
du: din, dik
ditu: ditin, ditik

"DIO" aditzaren alokutibo formak

dio: zion, ziok
dizkio: zizkion, zizkiok
diogu: zionagu, zionagu
dit: zidan, zidak
diote: zionate
didate: zidaten, zidatek
digute: ziguten, zigukek