Batxilergoa mailako Psikologia eta soziologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

4.1. GARAPEN FISIKO ETA PSIKOMOTOREA

·         · Hazkunde Geldoagoa

·         · Altuera, Pisua... Desberdintasunak

·         · Begia/eskuaren arteko koordinazio hobea

·         · Mutilek: Indarra; Neskek: malgutasuna

4.2. GARAPEN KOGNITIBOA

·6 Urteko adina: adin magikoa “arrazoiaren adina”.

·Intuiziozko Pentsamendutik, pentsamendu operatoriora

Garapen kognitiboa (Piaget)

·         · Eskolako Urteak (7-11): pentsamendu zehatza. Logika erabil dezake “orain”

·         · +12- Nerabezaroa: pentsamendu formala. Pentsamendu abstraktoa, hipotesiekin lan Egiteko gaitasuna, metakognizioa.

Operazio zehatzen estadioa

·         · Operazioa: Barneratutako ekintzak, multzo edo osotasun batetan antolatuta

Tenperamentua, nortasunaren oinarria da, eta substratu neurofisikoa, endokrinoa eta biokimikoa barne hartzen ditu, herentzia biologikoari lotuta dago eta oso zaila da aldatzen. Izaera eta nortasuna antzeko kontzeptuak dura. Gizabanakoaren ezaugarri psikologikoei dagozkie, baina izaerari balio etikoa atxikitzen diogu, horrela norbait izaera onekoa edo txarrekoa dela diogu. Izaera aldakorra da. Esan dezakegu izaerak eta tenperamentua nortasuna osatzen dutela. Eredu intrukturala. Fred hiru eremutan banandu zuen nortasuna: zera, nia eta supernia. Zera. Nortasunaren oinarri primitiboena da, instintuen eremua. Jaiotzatik dugu gurekin eta inkontzientzia da. Zerean sortzen diren irrikak berehala asetzeko joera daukagu, plazerran printzipioak zuzente...

1. Gaia eta garapena: Bi anaien arteko lotura

Istorioaren gai nagusia bi anaien arteko harremana eta zaintza da, baina, aldi berean, gizartearen zailtasunek eta errealitateak nola eragiten duten erakusten du. Paulo anaia nagusia da eta, aita hil aurretik, Daniel zaintzeko ardura hartu zuen. Daniel adimen-urritasuna duen mutila da, eta horrek egoera konplexuak sortzen ditu, bai berarentzat, bai Paulorentzat.

Istorioan zehar, irakurleak ikusten du nola Paulo etengabe saiatzen den bere anaia babesten eta haren ongizatea bermatzen, nahiz eta gizartearen presioak eta egoerak zaildu egiten diren. Garapen horrek, tentsio handiko uneak eta gatazkak igaro ondoren, amaiera tragiko batera darama irakurlea, bi anaien arteko lotura eta ingurunearen ondorioak...

Motibazioa, Emozioak eta Sentimenduak

Motibazioa behar batek eragiten duen eta behar hori asetzeko bultzatzen gaituen indarra edo zirikatzea da. Bi osagai nagusi ditu: oinarrizko energia edo irrika, eta lortu nahi den helburua. Askotan, motibazioa beharrarekin nahasten da, motibazioa beharretan oinarritzen delako.

Motibazioaren osagaiak eta beharrak

• Bulkada: Oinarrizko behar fisiologiko batzuei dagokie.
• Beharrak: Transzendentzia, autoerrealizazioa, estimua, afektua eta kidetasuna, segurtasuna, behar biologikoak.

Emozioak eta Sentimenduak

Giza esperientziaren funtsezko atalak dira, baina ezaugarri desberdinak dituzte:

• Emozioak: Bat-batean agertzen diren egoera afektiboak dira eta normalean ez dute asko irauten.
• Sentimenduak: Egoera afektibo konplexuagoak

Giza Gorputzaren Ezaugarriak

Bipedismoa eta Haren Ondorioak

Bipedismoa funtsezkoa izan zen, ondorio garrantzitsuak ekarri baitzituen:

1. Eskuak erabat askatu zituen.
2. Aldakak estutu, belaunak eraldatu eta bizkarrezurraren kurba aldatu ziren, horrela energia gutxiago behar zen janariaren bila ibilaldi luzeak egiteko.

Eskuen Askapenaren Ondorioak

Eskuen askapenak hiru ondorio nagusi izan zituen:

• Janariak garraiatu ahal izatea.
• Tresna hobeak eraiki ahal izatea.
• Haurren babesa hobetzea.

Erditze Zailtasunak eta Garunaren Garapena

Emeengan, erditze-bidea estutu egin zen. Horrek erditzea zaildu zuen. Baina, aldi berean, horri esker, haurren burmuina heldu gabe dago jaiotzean, eta ondoren garatu behar da, ikasketaren bitartez. Jaioberriaren garunak 400 cm³ ditu,...

1. ZIENTZIARI BURUZKO IKUSPEGIAK

Historian zehar “Filosofia” eta “Zientzia” hitzen esanahia eta jakintza mota hauen arteko harremanak ulertzeko modua aldatu egin da. Zientzia hitzak jaso duen eboluzioaren ondorioz, hurrengo ikuspegiak desberdin ditzakegu:

1. Antzinateko zientziari buruzko ikuspegia

2. Zientziari buruzko ikuspegi modernoa

Hasiera batean Filosofia eta Zientzia gauza bera izan ziren. Ordea, gaur egun Filosofia eta Zientzia hitzekin jakintza mota desberdinak adierazteko erabiltzen ditugu eta arlo bakoitzari ezaugarri batzuk dagozkio.

1. Antzinateko zientziari buruzko ikuspegia

K.a VI. mendean Filosofia eta Zientzia hitzen arteko desberdintasuna ez zegoen gaur egun dagoen bezain argi. Lehenengo filosofoak lehenengo zientzialariak izan...

Mitoa eta Logosa: Ezagutzaren Eboluzioa Grezian

Mundua ulertu nahian, gizakiak historian zehar ezagutzara heltzeko egin dituen saiakerak ez dira beti guztiz egokiak izan. Ezagutza mailan eboluzioa eman da, eta eboluzio horren lekuko dira zabaldutako bide desberdinak eta hauetan sortutako errealitatea interpretatzeko modu desberdinak.

Hasiera batean, gizakiak mitoaren bidez saiatu zen errealitatea “ezagutzen”, nahiz eta benetako ezagutzarik lortu ez. Hortik aurrera, mitoa alde batera utzi zuenean, filosofia eta zientzia sortu zituen, eta azalpen arrazionalaren bidez saiatu zen unibertso fisikoa, gizakiaren izaera, elkarbizitza eta bere alderdi moralak edo politikoak pentsatzen eta ezagutzen. Beraz, *Logos*-ak mitoa ordezkatu zuenean agertu...

Ontogenesia eta Filogenesia

• Ontogenesia: Bizitzan zehar banakoak jasaten dituen aldaketak dira (jaiotzetik heriotzara).
• Filogenesia: Espezieek belaunaldiz belaunaldi jasotako aldaketa multzoa (adibidez, txorien mokoa edo jirafen zama).

Filogenesiari buruzko azalpenak

• Teoria fixista: Ontogenesia gertatzen dela defendatzen du, baina filogenesia ez; espezieak aldaezinak direla dio (Aristoteles).
• Teoria eboluzionistak: Lamarck izan zen espezieen eboluzio biologikoari buruzko lehen teoria orokorra proposatu zuena. Bere ustez, gorputzaren atal baten erabilera intentsiboak atal hori sendotzea eragiten zuen; beraz, bizitzan zehar espezieak ingurura egokitzen ziren.

Eboluzionismoaren garapena

Charles Darwin: Espezieak belaunaldiz belaunaldi aldatzen zirela...

Kazetaritza: Oinarrizko Ezaugarriak

Kazetaritzaren funtsezko elementuak:

• 1. Komunikatzeko asmoa: entretenitzea, informatzea...
• 2. Eremu soziala: kazetaritza...
• 3. Egitura: aurkezpena, garapena, ondorioa; titulua, azpititulua, leada, gorputza.
• 4. Erregistroa: arrunta, kolokiala...
• 5. Hizkuntzaren erabilera: 3. pertsona, 1. pertsona, subjektibitatea, objektibitatea.

Euskara: Mugagabearen Erabilera

Mugagabea (kasu mugagabea) noiz erabiltzen den:

• Izen bereziekin eta izenordainekin, beti (adibidez: Bilboren, ni gatik).
• Partitiboan (-rik) eta nortzat kasuetan, beti.
• Eta beste 4 egoera hauetan:
  1. Izen Sintagmak (ISk) era honetako galdetzaileren bat daramanean (zer, zein, zenbait, zeinahi, edozein...).
  2. Zenbatzaile zehaztuekin, zein diren ez dakigunean (adibidez:

Desberdintasun biokimikoak, genetikoak eta anatomikoak

Ezaugarri biokimikoei eta genetikoei dagokienez, ez dago alde handirik gizakiaren eta antropoideen artean: gizakiok 23 kromosoma pare ditugu, eta tximino antropoide handiek, 24.

Anatomiari dagokionez, oso desberdinak gara:

• Hortz eta masailezur txikiak.
• Eskuaren forma: trebetasun konplexua eta zehatza.
• Bipedismoa: bi hankatan eta zutik ibiltzeko gaitasuna.
• Garunaren garapena: hirukoiztu egin zen.

Portaera desberdintasunak

• Sinbolizatzeko gaitasuna: Gizakia sinboloen bidez komunikatzen da; gainerako animaliek, aldiz, zeinu naturalak erabiltzen dituzte.
• Errealitatean bizitzea: Adimenari esker, gauzak gutaz kanpoko errealitatetzat hartzen ditugu, eta aldi berean badakigu gurekin ere zerikusia dutela;