Gizakiaren Eboluzioa: Gorputz eta Garunaren Ezaugarriak
Giza Gorputzaren Ezaugarriak
Bipedismoa eta Haren Ondorioak
Bipedismoa funtsezkoa izan zen, ondorio garrantzitsuak ekarri baitzituen:
- Eskuak erabat askatu zituen.
- Aldakak estutu, belaunak eraldatu eta bizkarrezurraren kurba aldatu ziren, horrela energia gutxiago behar zen janariaren bila ibilaldi luzeak egiteko.
Eskuen Askapenaren Ondorioak
Eskuen askapenak hiru ondorio nagusi izan zituen:
- Janariak garraiatu ahal izatea.
- Tresna hobeak eraiki ahal izatea.
- Haurren babesa hobetzea.
Erditze Zailtasunak eta Garunaren Garapena
Emeengan, erditze-bidea estutu egin zen. Horrek erditzea zaildu zuen. Baina, aldi berean, horri esker, haurren burmuina heldu gabe dago jaiotzean, eta ondoren garatu behar da, ikasketaren bitartez. Jaioberriaren garunak 400 cm³ ditu, eta urtebete igaro ondoren 1000 cm³-ra iristen da.
Haurtzaroaren Luzapena
Haurtzaroa luzatu egin zen. Gizakiona 13 urte ingurukoa da, eta beste animaliena, berriz, 2 edo 3 urtekoa, gutxi gorabehera. Haurtzaro luze horretan, haurrak gurasoekin egoten dira eta etengabe ikasten dute.
Giza Emeen Sexu-Hartzeko Ahalmen Etengabea
Giza emeen sexu-hartzeko ahalmena etengabea da, beste animalien emeena etena den bitartean. Animalia gehienen emeek haurdun geratu daitezkeenean bakarrik eduki ditzakete sexu-harremanak. Giza emeek, aldiz, edozein egunetan eduki ditzakete. Horrek bikotearen arteko loturak sendotzen eta luzatzen ditu, eta horrek haurren zainketa eta ikasketak hobetzen ditu.
Giza Garunaren Ezaugarriak
Sukaldaritzaren Garrantzia
Sukaldaritza tresnen asmaketa eta suaren erabilerari esker garatu zen. Sukaldaritzari esker, berez irentsi ezin diren janariak irentsi daitezke, eta hori abantaila izugarria da bizirik irauteko. Gainera, sukaldaritzaren inguruan giza taldea eta hizkuntza garatu ziren. Antropologo batzuen esanetan, sukaldaritza da gizakion lehen ekintza edo ezaugarri bereizgarria.
Garunaren Garapena eta Ahalmen Berriak
Garuna garatu egin zen, lehenik tamainaz handitu zelako, eta, aldi berean, ahalmen berriak eskuratu zituelako:
- Eskuen erabilera zehatzagoa.
- Adimenaren handitzea.
Eskuen askapena eta garunaren garapena izan ziren gizakien eta beste animalien arteko ezberdintasun garrantzitsuenak.
Hizkuntzaren Garapena eta Gizarte Harremanak
Hizkuntzaren garapenak gizarte-harremanen sendotzea dakar. Hizkuntzak munduaren irudikapen bat eraikitzea eta gizartean elkarbanatzea (edo partekatzea) ahalbidetzen du. Horrek gizarteko harremanak eta ezagutza bera sendotzea dakar.
Kultura: Gizakiaren Indarra
Kultura giza tresna material eta ezagutzazko guztien bilduma dela esan daiteke. Gizakia animalia ahula da, baina tresna materialak eta kontzeptualak eraikitzen eta gizartean partekatzen ditu, eta horri esker animalia indartsuena bihurtzen da. Kulturaren bitartez ikasitako jokaerak askoz garrantzitsuagoak eta emankorragoak dira jaiotzazko jokaerak baino.
Garapena Aurrerapena Al Da? Ikuspegiak
Pierre Teilhard de Chardin-ek (1888-1955) bizitzaren eboluzioa hoberantz doan garapen bat dela defendatzen du, eta hobekuntzen gailurrean gizakia dagoela, adimenduna eta kontzientziaduna izanik. Aldiz, Jacques Monod-ek (1910-1976) eboluzio osoa zoriaren emaitza bat dela eta gizakia emaitza bat gehiago dela dio. Gerta liteke gizakia dinosauroak bezala desagertzea.