Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Bigarren Mundu Gerra (1939-1945)

Arrazoiak

Bigarren Mundu Gerraren arrazoi nagusiak hauek izan ziren:

• Diktadura faxisten espantsionismoa.
• 1930eko hamarkadako krisi ekonomikoa.

Lehen Ekimenak eta Estatu Faxisten Lankidetza

1935ean, Hitlerrek boterea hartu ondoren, Sarre anexionatu zuen eta derrigorrezko soldaduska ezarri zuen, Genevako Armagabetze Konferentziaren ostean. Italia, Etiopia inbaditu ostean (1935-1936), Nazioen Elkartetik irten eta Alemaniara hurbildu zen. Hitlerrek, Europako potentzien oniritziarekin, Renaniako eremu desmilitarizatua okupatu zuen, bere gerrarako gaitasuna handituz.

Espainiako Gerra Zibilean (1936-1939), Alemania eta Italia esku hartu zuten, nahiz eta ofizialki "esku ez hartzeko" ituna sinatu zuten. Hitlerren eta Mussoliniren...

Nobelagintzaren Bilakaera

Zergatik da nobelagintza esparru berria euskal literaturan?

1936ra arteko euskal nobelagintza ez zen hain aberatsa izan, Txomin Agirre eta beste batzuen salbuespenarekin. Esparru berri samarra genuen euskal literaturan, eta orduan nagusitu zen purismo lexikalak ez zion egoki garatzeko mesederik egiten. Irazuztak eta Eizagirrek Ameriketan gauzatutako eleberrietan idazmolde erraz eta herrikoikoiagoak erabili zirela ikusi da. Dena dela, ez zuten behar adinako eraginik izango hemengo gizarte literarioan, atzerrian inprimatutako liburu horiek zabaltzeko oztopo handiak ipintzen baitzituzten garaiko agintariek.

Nahiz eta argitaratzeko debekuak kendu, beste arazo batzuek ere bere horretan zirauten Hegoaldean. Zeintzuk?

Hegoaldean,...

Gerra Hotza Bigarren Mundu Gerraren ostean sortu zen mundu mailako tentsio eta aurrez aurreko egoera izan zen, bi bloke ideologiko eta politiko nagusiren artean: alde batetik, Ameriketako Estatu Batuak (AEB) buru zituen bloke kapitalista-demokratikoa, eta bestetik, Sobietar Batasuna (SESB) buru zuen bloke komunista. Gatazka militar zuzenik egon ez bazen ere, arma atomikoen mehatxuak eta eragin-eremuen lehiak markatu zuten aro hau.

1. Gerra Hotzaren Kontzeptua eta Munduaren Zatiketa

Gerra Hotza, izenak dioen bezala, ez zen izan aurrez aurreko gatazka militarra, baizik eta bi superpotentzien arteko tentsio eta lehia etengabea. Mundua bi bloketan banatu zen, ideologia, ekonomia eta politika desberdinetan oinarrituta. Arma atomiko gero eta boteretsuagoen...

Garapen Ekonomikoa eta Eraldaketa Soziala (1960-1975)

1960tik 1975era bitartean, Euskadik aldaketa bizkorreko aroa bizi izan zuen, desarrollismoak eta euskal kooperatibismoaren sorrerak markatuta. Garapen ekonomikoak eragin handia izan zuen Euskal Herrian. 1959tik aurrera, Euskadi etapa berri batean sartu zen, une hartan onetsitako Egonkortasunerako Plana abiapuntu izanik.

Desarrollismoaren Inpaktua Euskadin

Plan horren ondorioz, atzerriko kapitalak heldu ziren, enpresa berriak sortu ziren eta milaka etorkin iritsi ziren Euskadira. Hazkunde horrek, ordea, erregimenaren kontraesan politikoak agerian utzi zituen. EAE osoan, Egonkortze Planaren eraginpean, 1973ra arte hazkunde iraunkorra egon zen. Aldi honetan, Euskadiko garapen ekonomikoa ikusgarria...

Carnot-en Ziklo Teorikoa

Hozteko makinaren ziklo teorikoa motor termikoaren zikloaren alderantzizko noranzkoan gertatzen da.

1. A puntutik B puntura fluidoaren konpresioa gertatzen da: haren bolumena V1etik V2ra jaitsi eta presioa P1etik P2ra igotzen da. Fase honetan makinak konpresoreak jarduteko behar duen energia (W) hartzen du.
2. B puntutik C puntura fluidoaren likidotze edo kondentsazioa gertatzen da, ia presio konstantean; bolumena, aldiz, V2tik V3ra jaisten da. Fase honetan, makinak Q1 bero kantitatea askatzen du iturri berora.
3. C puntutik D puntura fluidoaren hedapena gertatzen da. Bolumena V3tik V4ra pixka bat igo eta presioa P2tik P1era jaisten da.
4. D puntutik A puntura lurrunketa gertatzen da, presio konstantean, eta bolumena V4tik V1era igotzen

Literatura

1. Ilustrazioa

XVIII. mendean zehar, Ilustrazioaren oihartzunak heldu ziren Euskal Herrira. Ezaguna denez, Ilustrazioak arrazoiaren nagusitasuna goratu zuen, eta horren ondorioz, gizaki pentsalaria ekarri zuen erdigunera.

Mendearen azken herenean krisian sartuta zegoen Euskal Herriko egitura ekonomikoa. Krisialdi horri erantzuteko eta Frantziatik zetozen ideia ilustratuak zabaltzeko, 1765. urtean Euskalerriaren Adiskideen Elkartea sortu zuten “Azkoitiako Zalduntxoek”. Arlo askotako jakintzak hedatzea izan zuten helburu, arrazoia helduleku zutela.

Bestalde, hainbat mintegi sortu ziren:

• Bergarako Errege Mintegia: Askotariko jakintza arloak lantzen zituen, baina zientzietako gaiak ziren nagusi. Elhuyar anaiek mintegian jardun zuten eta

Xabier Amuriza: Bertsolaritzaren Berritzailea

Xabier Amuriza 1941eko maiatzaren 3an jaio zen, Amorebieta-Etxanon. Bere bizitza profesionala bertsolaritza, prentsa eta irakaskuntzaren inguruan garatu da. Gaztetan, Amorebietako karmeldarretan eta Derioko seminarioan ikasi zuen, eta 1965. urtean apaiz ordenatu zen. 1976an, apaizgoa utzi eta ezkondu egin zen; bere alaba, Miren Amuriza, bertsolari ezaguna da.

Amurizari bertsolaritza gustatzen hasi zitzaion gaztetan, batez ere familian eta inguruan bertsozaletasuna bizi zuelako. Bere aitak, aitonak eta inguru hurbileko jende askok bertsoak kantatzen zituzten, eta horrek eragin handia izan zuen berarengan. Apaizgaitegian zegoela, euskararekiko eta tradizioarekiko interesa areagotu zitzaion, eta han...

Bi Urteko Erreformista (1931-1933)

Lehendakaria: Alcala Zamora. Gobernuburua: Azaña. Egitekoak: Konstituzioa eta erreformak.

1931ko Konstituzioa

1931ko uztailean hasi zen egiten eta abenduaren 9an onartu zen. Garaiko konstituzioen eredua izan zen, gai sozialetan aurrerakoia zelako.

Ezaugarriak:

• Emakumeen boto eskubidea: Clara Campoamorrek, Alderdi Erradikaleko abokatuak, sutsu defendatu zuen. Bestalde, Victoria Kent emakumeen botoaren aurka agertu zen, errepublika galduko zela uste zuelako. Argudio indartsuenak hauek ziren: emakumea ekonomikoki gizonaren menpe zegoela eta analfabetismo tasa altua zegoela. Azkenean, 161 boto alde eta 121 aurka lortu zituen. 1933an emakumeek lehen aldiz bozkatu zuten. Alderdi eskuindarrak (CEDA) irabazi zuen, eta

Testuen Analisia: Espainiako Eboluzio Politikoa (1945-1979)

19. Testua: Europar Mugimenduaren Kongresuaren Erabakia (Munich, 1962)

Europar Mugimenduaren Kongresuak, Munichen 1962ko ekainaren 7an eta 8an bilduta, iritzi dio ezen, edozein herrialdek Europan sartu nahi badu, izan atxikita edo izan elkartze bidez, herrialde horrek erakunde demokratikoak izan beharko dituela. Espainiaren kasuan, honek esan nahi du, Gizakiaren Eskubideen Europako Konbentzioaren eta Europako Gizarte Gutunaren arabera, honako baldintzak bete behar direla:

1. Erakunde demokratikoak eratzea, gobernuaren onespena herritarren esku egon dadin.
2. Pertsonen eskubide guztiak bermatzea, bereziki adierazpen-askatasuna, gobernuaren zentsurarik gabe.
3. Erkidego naturalen izaera berezia aitortzea.

Euskarazko Aditz-Sintagmen Analisia

NOR (Subjektua bakarrik)

Aditz laguntzailearen forma hauek subjektuaren arabera aldatzen dira:

• naiteke, ninteke, nintekeen
• haiteke, hinteke, hintekeen
• daiteke, liteke, zitekeen
• gaitezke, gintezke, gintezkeen
• zaitezke, zintezke, zintezkeen
• zaitezkete, zintezkete, zintezketen
• daitezke, litzateke, zitezkeen

NOR-NORI (Subjektua eta Objektu zuzena)

Taula honek NOR eta NORI kasuen arteko erlazioak erakusten ditu:

NOR | NORI

• NA | DA
• HA | A/NA
• DA | KI(ZKI) | O | KE
• GA | GU
• ZA | ZU
• ZA | ZUE | te
• DA | E

Aurrekoaren jarraipena, NEN, HEN, LE/ZE, GEN, ZEN, ZEN formekin:

NOR | NORI

• NEN | DA
• HEN | A/NA
• LE / ZE | KI(ZKI) | O | KE | +(e)n
• GEN | GU
• ZEN | ZU
• ZEN | ZUE | te
• LE / ZE | E

NOR-NORK (Subjektua eta Objektu zeharkakoa)

Taula honek NOR eta NORK...