Oposizioak mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Kanpo-Prozesu Geologikoak

Kanpo-dinamika geologikoa kanpo-agente geologikoek egiten dituzten funtsezko lau prozesutan oinarritzen da: meteorizazioa, higadura, garraioa eta sedimentazioa. Prozesu horiek gertatzen diren Lurraren gainazaleko guneei ingurune sedimentario esaten zaie.

1. Meteorizazioa

Prozesu honetan, Lurraren gainazalean kanpo-agenteen eraginpean dauden arrokak eraldatu egiten dira dauden tokian bertan, eta material ahulagoak bilakatzen dira. Konposizio-aldaketak eta fragmentazio-mailaren aldaketak eragin ditzake meteorizazioak.

Hiru meteorizazio mota daude:

• Fisikoa
• Kimikoa
• Biologikoa

Meteorizazio Fisikoa

Tenperatura-aldaketek edo beste faktore batzuek arroka zati txikiagoetan puskatzea eragiten dute, baina arrokaren ezaugarriak aldatu...

Merkatuaren Hutsegiteak

Merkatuaren funtzionamenduaren ondorio kaltegarriak dira. Hauek dira nagusiak:

• Ekonomiaren izaera ziklikoa: Ekonomia-jardueran izaten diren gorabeherak dira.
• Ondasun Publikoak egotea: Estatuak esku hartzen du errentagarriak ez diren ondasunak emateko.
• Kanpo-eraginak: Ekonomia-jarduera batek hura egiten ez duen pertsonari edo besteei eragiten dienean.
• Lehia ez-perfektua: Estatuaren esku-hartzea lehia askearen defentsan gauzatzen da.
• Errentaren banaketa desorekatua: Estatuaren esku-hartzea zerga-politiken bitartez gauzatzen da.

Sektore Publikoaren Zeregina eta Politika Ekonomikoa

Sektore publikoak hainbat zeregin ditu ekonomian:

• Jarduera ekonomikoa arautzea: Eragile ekonomikoen jarduera antolatzeko arauak ezartzen ditu.
• Zergak ezartzea:

Langileen Eskubideak eta Betebeharrak Prebentzioan

Langileen Eskubideak

Prebentzioaren arloan langileek dituzten eskubide nagusiak:

• Lan-segurtasuneko eta lan-osasuneko gaietan iritzia emateko, informazioa eta prestakuntza jasotzeko, eta prebentzio-neurriak ezartzeko orduan parte hartzeko eskubidea.
• Norbera Babesteko Ekipamenduak (NBE) izateko eskubidea (gaztelaniaz, EPI) eta berehalako arrisku larria badago, jarduera gelditzeko eskubidea.
• Aldian-aldian osasuna kontrolatzeko eskubidea.
• Babes berezia izateko eskubidea, hala nola haurdun daudenek, adingabeek eta aldi baterako langileek edo ETTetakoek (Aldi Baterako Laneko Enpresak).

Langileen Betebeharrak

Langileek prebentzioaren arloan dituzten betebeharrak:

• Segurtasun-gailuak behar bezala erabiltzea.

LOE (2006)

• Eskolatze unibertsala: Gazte guztiak 16 urte arte eskolatuta izatea lortuz, helburu nagusia emaitzak hobetzea da: titulurik gabeko eta ikasketak goiz uzten dituzten gazteen kopurua gutxitzea.
• Aukera berdintasuna: Behar duten ikasleei eta beren ikastetxeei laguntzea.
• Hezkuntza komunitatea: Kide guztien kolaborazioa (familiek, irakasleek, ikastetxeek, administrazioak eta gizarteak zeresan handia dute).
• Ekitatea: Ikasleak ikastetxeen artean (publikoak nahiz pribatuak) modu ekitatiboan banatzea.
• Europako estandarrak: Europako hezkuntza sistemekin bat etortzea.

LOMCE (2013)

• Lehiakortasuna: Herri baten hezkuntza maila eta nazioarteko lehiatzeko gaitasuna bat datoz.
• Inplikazioa: Hezkuntza hobetzeko gizarte osoa inplikatu behar da.
• Erronkak: Eskola

Ekonomia-adierazleak: enplegua eta prezioak

Enplegu-politika

• Ekonomiaren bilakaeran bi adierazle daude nagusiki: enplegu-tasak eta KPIa (Kontsumo Prezioen Indizea).
• Langabezia gizarte garatuen arazo larrienetako bat da.

Enplegu-politika. Helburu nagusia ekonomia bateko langabezia murriztea duten planak eta prozedurak dira.

Biztanleriaren ezaugarriak

Biztanleria. Eremu geografiko jakin batean bizi diren pertsona guztien kopurua da.

Kontzeptuak

• Biztanleria osoa
• Biztanleria aktiboa
• Biztanleria ez aktiboa

Tasak

• Jarduera-tasa: biztanleri aktiboaren eta lanerako adina duten biztanleen arteko erlazioa da.
• Langabezia-tasa: langabeen eta biztanleri aktibo osoaren arteko erlazioa da.
• Okupazio-tasa: lan egiten dutenen eta biztanleri aktibo osoaren arteko erlazioa da.

1. Ariketa: Gramatika eta Loturak

1. Neska horrek hain du jenio txarra ezen nekez izango baitu senarra.
2. Eskolaumeak ikasgelan sartu ahala eseri egiten dira.
3. Ez neukan zertan, baina lasaiago gera zedin dena azaldu nion.
4. Hain zen bere haserrea, non guztiok zigortu gintuen.

2. Ariketa: Irakurmena

a) Galderak

• Nola iritsi zinen landetxera?
• Jantziak eta botak alokatu al zituzten?
• Nolakoak ziren eskiatzen? Trebeak al ziren?
• Zer gustatu zitzaion protagonistari?
• Zer egin zuten bere lagunek egoera horren aurrean?
• Zer egin zuten arazoa konpontzeko?
• Nora eraman zuten protagonista?

b) Testua

Otsaileko asteburu batean nire koadrilakoekin eskiatzera joan nintzen. Jakan “Montaña” landetxea alokatu genuen eta gauza guztiak hartuta, bi kotxetan 8 lagun joan ginen. Elgoibartik...

Euskadiko hiri-sistema

Gaur egungo hiri‑sistema. Euskal Autonomia Erkidegoko hiriak modu esanguratsuan eta hierarkizatuan daude banatuta espazioan, hiri bakoitzak betetzen dituen eginkizunen arabera. Gainera, hiriak harremanetan daude elkarrekin eta beste autonomia erkidegoko hiriekin.

Euskal hiri‑sistema espazioan: banaketa desorekatua

Hiriak espazioan nola hedatzen diren kontuan hartuz bi hiri‑multzo bereizten dira: kostako azpisistema eta barrualdeko azpisistema.

Kostako azpisistemak

Kostako azpisistemak dentsitate sendoa eta jarraitua eratzen du Bizkaiko isurialdetik barrena Bilboren eta Donostiaren artean, eta Baionaraino luzatzen da. Kostako azpisisteman Bilboko eta Donostiako metropoli inguruak ditugu eta baita ere sare trinkoa osatzen...

Euskal Herriko Industrializazio Modernoa

Industrializazio modernoa 19. mendean garatu zen Euskal Herrian, Bilboko inguruetan. Industrializazio tradizionala oso indartsua zen, lanbide tradizionalek trebakuntza handia zuten, eta ondorioz, industrializazio modernoaren teknikak egokitzea errazagoa izan zen.

Bizkaiko Meategien Ustiapena

Bilboko itsasadarraren ezkerraldean meategiak zeuden kokatuta, eta bertatik burdina ateratzea erraza zen. Meategiak zulo txikiak ziren, eta burdina hiru lekutan pilatzen zen: Bilbon, Somorrostron eta Galdames-Sopuetan. Hirurak kostaldetik gertu zeuden; ondorioz, itsasontziak kargatzeko eta garraiatzeko erraztasun handiak zituzten. Meategi gehienak arroba modukoak ziren, eta meatzari gehienak aire zabalean egiten zuten...

Estatua eta Nazioa

Estatua lurralde batean bizi diren pertsonak antolatzeko eta gobernatzeko aginpidea duen erakunde politikoa da.

Estatua osatzen duten elementuak

• Lurraldea: Estatua kontrolatzen duen lur-eremua (lehorraldea, aire-espazioa eta barne-urak). Historian zehar aldatu egin dira.
• Biztanleria: Estatuak bere lurraldeko biztanleriaren gainean du aginpidea. Hauteskundeen bidez erabaki dezakegu nork gobernatuko duen.
• Boterea: Estatu bakoitzak bere lurraldearen eta bertan bizi diren pertsonen gaineko boterea du.

Nazioa nortasun-ezaugarri bereziak (hizkuntza, kultura, historia...) dituzten pertsonen multzoa da. Batzuetan, nazioa eta estatua bat datoz.

Lurraldearen antolakuntza

Estatu guztiek antolatzen dute beren lurraldea. Hiriburua aukeratzea...

Berrezarkuntzaren Erregimenaren Aurkako Mugimenduak

Karlismoa

Foruzaleak ziren nagusiki.

Errepublikanismoa

• Posibilistak
• Batasun Errepublikanoa
• Alderdi Errepublikano Erradikala
• Alderdi Errepublikano Federala

Langile Mugimendua

• Anarkismoa: Espainiako Lurraldeko Langile Federazioa (FTRE).
• Sozialismoa: 1879an Pablo Iglesiasek Espainiako Langile Alderdi Sozialista (PSOE) sortu zuen, eta Langileen Batasun Orokorra (UGT) sindikatua ere bai.

Nazionalismoak

• Katalunian: Centre Català (1882), Unió Catalanista eta Manresako Oinarriak.
• Euskal Herrian: Sabino Aranak Eusko Alderdi Jeltzalea (EAJ) sortu zuen 1895ean.

Cánovasen Sistemaren Krisia eta Erregenerazionismoa

Cánovasen sistemak krisia pairatu zuen. Erregenerazionismoa sortu zen, Joaquín Costa figura nabarmena...