Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Plauto: Bizitza, Lana eta Eragina

Plautoren hastapenak eta testuingurua

Tito Mazio Plauto Sarsinan (Umbria) jaio zen eta bere garaian oso ospetsua izan omen zen. Antzerkia lantzen hasi zen Erromara joan zenean, baina dirurik gabe gelditu zen eta errotari moduan lan egin behar izan zuen denbora batez. Dena den, komediak idazten hasi zen, ospetsu bilakatu zen eta antzerkiaz bizitzea lortu zuen. Oso ongi ezagutzen zuen antzerkiaren teknika.

Plauto autore klasikotzat dugu. Garai honetan Erroma eta Kartagoren artean Bigarren Gerra Punikoa garatzen ari zen. Ondorioz, antzerkiari esker herriak une latz haiek ahaztu egiten zituen eta ongi pasatzen zuen. Antzerkia errealitatetik ihes egiteko modu bat zen.

Fabula Palliata: Generoa eta estiloa

Plautok fabula

Literatura Klasikoa: Epopeia eta Hizlaritza

Epopeia: Heroien eta Herrien Kantua

Herri baten egite ospetsuak bertsotan kantatzen dituen genero literarioa da. Nazio-kontzientzia sortzearekin batera, olerki mota hau finkatzen da. Taldearen osotasunari dagozkion gertaerak kantatzen ditu, ez poetaren bizitzakoak. Heroiak, protagonistak, herriaren bertuteak gorpuzten ditu. Hastapenetan ahozkoa da, gero idatzia. Gogoan izateko baliabide bereziak ditu: errepikapenak, epitetoak eta formulak. Epopeia da adierazpide nagusia; poema narratiboa da, estilo gorenekoa eta oso landua.

Erromatar Epikaren Hastapenak

• Livio Androniko (K.a. III. m.): Odisearen itzulpena egin zuen (Odusia), saturnio bertso-neurrian moldatuz.
• Nevio (K.a. III. m.): Bellum Poenicum olerkian

Erromako Oratoria: Zizeronen Garaia

K.a. I. mendearen bukaeran, fenomeno politiko oso garrantzitsua gertatu zen Erroman: errepublikaren desagerpena. Garai hartan, oradoreen kopurua areagotu eta diskurtsoaren teknikak finkatu egin ziren. Oradore garrantzitsuenen artean honako hauek zeuden:

• Marzio Filipo
• Zesar Estrabon
• Aurelio Kota
• Sulpizio Rufo
• Julio Zesar
• Lizinio Kalbo

Baina guztien gainetik, Marko Tulio Zizeron nabarmendu zen. Zizeronek bere garaiko gertakizun politiko nagusienak gertutik bizi izan zituen: Mario eta Silaren arteko gerra zibila, Espartakoren matxinada, piraten aurkako gerra, Katilinaren matxinada, eta Zesar eta Ponpeioren arteko gerrate zibila.

Zizeronen Ibilbide Politikoa eta Obra

Zesarren hilketaren ondoren, Zizeronek errepublikaren...

Prosa entonazio arrunta mantentzen saiatzen den idazteko modua da, hainbat alorretan erabilitakoa, hala nola: historiografia, filosofia eta idatzi teknikoak.

Zizeron: Erromako Prosa eta Erretorikaren Maisua

Zizeronen Bizitza eta Ibilbidea

Zizeronek prosan besterik ez zuen idatzi eta garrantzitsuena izan zen horretan. K.a. 106 eta 43 urteen artean bizi izan zen, Arpinon jaio eta txikitatik Erroman bizitakoa. Jurista eta abokatu izateko ikasi zuen, ondoren politikari bihurtuz.

Bere lehen diskurtso aipagarrienetarikoak Verrinak ditugu (K.a. 70. urtea). Siziliarrek Verres izeneko pertsona baten aurkako salaketa egin zuten, eta Zizeronek horren aurka idatzi zuen. Lehenengo diskurtsoaren ondoren, Verres autosalatu egin zen, eta horren bidez Zizeron famatu...

Bernardo Atxaga: Ibilbide Literarioa

Literatura unibertsalaren egile handiekin parekatzeko eta zentsura frankista alde batera uzteko asmoa izan ziren Bernardo Atxaga ezizena hartzera bultzatu zuten arrazoietako batzuk. Ekonomian lizentziaduna da Bilboko Unibertsitatean.

Euskaltzaindiako kidea eta literatura-zale amorratua izateak frogatzen du idazle unibertsala izan daitekeela. Euskal idazlerik itzuliena eta sarituena da; besteak beste, Espainiako Kritika Saria (1989) jaso zuen, Obabakoak lanagatik.

Asteasutik Bilbora: Haurtzaroa eta Formakuntza

Bere gurasoek txikitatik irakurtzeko eta idazteko maitasuna irakatsi zioten. Asteasuko herri txikiko paisaiek eta jendeak markatu zuten egilearen haurtzaroa; 80ko hamarkadatik aurrera, istorio horiek izango...

XIX. mendeko testuingurua eta Errealismoa

Kokapena: XIX. mendean hainbat aldaketa eman ziren gizartean eta hauek arte-adierazpenetan eragina izan zuten, batez ere literaturan. Demografia-hazkunde izugarria gertatu zen; industria eta komertzioaren garapen azpimarragarria egon zen, eta horren ondorioz, burgesia guztiz finkatu zen. Industrializazioak beste maila sozial bat sortu zuen: langileria.

Zientzia, ideologia eta filosofia

Teknologia eta zientzia esperimentaletan sekulako aurrerapenak eman ziren. Ideologikoki proletargoak indarra hartu eta antolatzen hasten da: sozialismoa, komunismoa eta anarkismoa jaiotzen dira. Erlijioak indarra galduko du sektore batzuetan eta zientzia fede berria izango da. Filosofian positibismoak indarra hartuko du....

Gertatutako guztiaren ondoren, Ana, erotuta, begirada galdua duela eta panpina zahar batekin jolasten ibiltzen da egun osoan.

Miguel eta Mirenen Hasierako Harremana

Miguel gero eta atseginagoa da Mirenekin, eta Miren gero eta maiteminduago dago berarekin. Mutilaren gurasoak konturatu gabe hitz egiten dute bi gazteek. Gainera, Migelek joan-etorriak egiten ditu Madrilera, medikuntza ikasten ari delako, nahiz eta berari benetan gustatzen zitzaiona marraztea zen. Miguel Mirenen sentimenduez baliatzen da eta nahi duenerako erabiltzen du. Miren asko tristetzen da Miguel Madrilera itzultzen denean, eta are gehiago bere gutunak erantzuten ez dituenean.

Marta eta Mirenen Egoera Zaila

Egun batean, Marta (Mirenen haurtzaroko laguna) Berrotan agertzen da,...

Erromatar Familia: Egitura eta Ohiturak

"Gens" eta "Familia" kontzeptuak

Antzinako Erroman, "gens"-a familia handi baten modukoa zen. Talde politiko, erlijioso eta familiarra zen, eta kideek arbaso komun baten ondorengotzat hartzen zuten beren burua. Arbaso hori gurtu egiten zuten eta izen komun bat partekatzen zuten.

"Familia", aldiz, "pater familias"-en agindupean komunitatean bizi zen pertsona taldeari deitzen zitzaion.

"Pater Familias" eta "Matrona": Rolak eta Boterea

"Pater familias"-ak "patria potestas" izeneko botere absolutua zuen familia osoaren gainean. Seme-alabarik ez bazuen, oso ohikoa zen Erroman norbait semetzat hartzea, eta hori bi modu hauetan egin zitekeen:

• Adoptio: "Pater familias"-ak bere komunitatean bertan zegoen pertsona bat

Antzerkia

Plauto

Herriko hizkera erabiltzeko gai zen. Bere lanetatik hogei komedia baino ez ditugu ezagutzen. Bere lanen argumentuak greziar komediatik hartzen zituen. Titulu batzuk: Miles gloriosus (soldadu harroputza).

Terentzio

Bere komedien monologoetan, pertsonaiak bere barne-bizitza, zalantzak, eskrupuluak eta borroka moralak aurkezten ditu. Giza harremanetan samurtasuna eta ulermena agerian dira. Terentziok aurkezten dituen pertsonaiak gizatiarrak izateak eduki morala ematen dio bere lanari.

Musika-zatiak eta hitz-jokoak gutxitu egiten zituen, eta horregatik ez zuen herriaren gustua ase.

Epika

Virgilio

Virgilio poetarekin, epika latindarrak bere gailurrik gorena lortu zuen. Bukolikak eta Georgikak izeneko obrak idatzi zituen. Geroago hasi zen...