Kirola eta gorputz hezkuntza ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

-Miokardio infartua: Bihotz-ehunaren heriotza arteria koronario bateko odol-fluxuaren buxadura luzearen ondorioz. -Takikardia: Bihotz maiztasuna normala baino gehiago >100 ppm. -Bradikardia: Bihotz maiztasuna normala baino gutxiago<60ppm. -Bradikardia sinusala: Nodo sinusalaren aktibitate txikiagoaren ondorio da. Nodo hori bihotzaren taupada-markagailu naturaltzat har daiteke, bihotz-erritmoaren maiztasuna ezartzen duten pultsu elektrikoak sortzen baititu. -Fibrilazioa: Bihotz-miokardioaren uzkurdura azkarrak. Uzkurdura horiek irregularrak eta osatugabeak dira.

-Disnea: Arnasa hartzeko zailtasuna edo arnestua, hainbat arrazoi medikorekin lotuta. -Iktus: Garunera doan odol-fluxua bat-batean eteteak eragindako kalte zerebrala, iskemikoa...

Zer da Beroketa?

Beroketa da gorputza eta burua jarduera fisikorako prestatzen dituen ariketa multzoa, helburu nagusia errendimendua hobetzea eta lesioak saihestea delarik.

Helburuak

Prestakuntza Fisikoa

Bihotz-arnasketa sistema prestatzea:

• Taupadak eta arnasketa handitzen dira.
• Odol-jarioa eta oxigenoaren banaketa hobetzen dira. → Giharrak azkarrago berreskuratzen dira eta gehiago elikatzen dira.

Gihar prestaketa hobetzea:

• Tenperatura igotzean, giharrak elastikoago eta arinago bihurtzen dira.
• Mugimendu handiagoak egin daitezke eta lesio-arriskua txikitzen da.

Sistema neuro-muskularra prestatzea:

• Nerbio eta gihar arteko koordinazioa hobetzen da.
• Mugimenduak azkarrago eta zehatzago egiten dira.

Ingurua eta materiala ezagutzea:

• Kirolariak egoera eta tresnak

Erradiologia aparatu desberdinak erabil, teknika bakoitzarentzat espezifikoak direnak. Aparatu hauek beruneztatuta dauden gelatan kokatu behar dira eta hargailua ahoaren kanpoaldean kokatzen da. Hortzez gain beste egitura batzuk ere ikus daitezke, adibidez, goiko eta beheko maxilarrak.

Ortopantomografia (OPG):

Goiko eta beheko hortz guztiak eta goiko maxilarra eta baraila osorik ikusi. Gainera, odontologian garrantzizkoak diren beste egitura batzuk ere ikusi: sinu maxilarrak, sudur barrunbea, kondiloak...

Erabilera ugari:

1. Pazientea hortz klinikara lehen aldiz etortzen denean egiten; izan ere, aho osoaren egoeraren informazioa ematen du: hortz kopurua eta euren posizioa, aurretik egindako tratamenduak...
2. Inplanteen bidezko tratamendua egin aurretik

Abiadura

Abiadura mugimendu bat edo desplazamendu bat ahalik eta denbora laburrenean egitea baimentzen digun gaitasuna da.

Abiadura motak

Abiadura mota ezberdinak bereiz ditzakegu:

• Erreakzio-abiadura: Estimulu konkretu baten aurrean erreakzionatzeko gaitasunari deitzen zaio.
• Keinu-abiadura: Keinu edo mugimendu konkretu bat egiteari deitzen zaio (adibidez, pilota jaurtiketa bat).
• Translazio-abiadura: Ahalik eta azkarren desplazatzeari deitzen zaio. Oinez, korrika, igerian edo bizikleta baten gainean izan daiteke.

Abiadura garatzeko entrenamendu-sistemak

Modu ezberdinak erabili ditzakegu abiadura lantzeko:

Erreakzio-ariketak

• Estimulu finkoen aurrean: Posizio desberdinetatik eta estimulu ezberdinei erantzunez irteerak egitea litzateke. Estimuluak entzumena,

Gaitasun Fisikoen Sailkapena

Oinarrizko Gaitasun Fisikoak

• Indarra
• Abiadura
• Erresistentzia
• Malgutasuna

Gaitasun Pertzeptibo-Motrizak

• Oreka
• Koordinazioa

Gaitasun Konbinatuak edo Konplexuak

• Bizkortasuna

Erresistentzia

Erresistentzia Motak

1. Iraupen aerobikoa
2. Iraupen anaerobikoa
   • Laktikoa
   • Alaktikoa

Onurak

• Bihotzaren barrunbea handitzen da.
• Bihotzaren paretak sendotu eta indartzen ditu.
• Atsedeneko bihotz-maiztasuna (BM) gutxitzen da.
• Atsedenaldietan errazago suspertzen da gorputza.
• Odol-irrigazioa eta kapilarizazioa handitzen ditu.
• Metabolismo orokorra aktibatzen du.

Metodoak

1. Metodo jarraikorrak
   1. Lasterketa jarraikorra
   2. Fartleck
2. Metodo zatikatuak
   1. Interval training
   2. Errepikapenak
   3. Circuit training

Indarra

Indar Motak Gihar Uzkurduraren Arabera

1. Isometrikoa
2. Kontzentrikoa
3. Eszenetrikoa
4. Pliometrikoa

Indar

1. Azterketa: Giza Fisiologiaren Oinarriak

1. Arnas Sistemaren Egitura Azalpena

Arnasketa bidearen zatiak:

• Sudur-hobiak: Airea egokitu egiten dute (berotu, hezetu eta iragazi).
• Aho-faringea: Arnasketa eta digestio bideak gurutzatzen dira. Sudur-hobien eginkizun bera dute, baina iragazki gutxiagorekin.
• Laringea: Barruko zimurdurek ahots-kordak osatzen dituzte. Ahotsaren organoa da.
• Trakea: Kartilagozko eraztunez osatua. Hartzen eta botatzen den airearen bidea da.

2. Kutxa Torazikoaren Hedapena eta Estutzea

Birikak, inguruan dituzten arnasketa-giharrei esker, zabaldu egiten dira.

Arnasa Hartzea:

• Diafragmaren uzkurdurak (arnasa hartzearen gihar nagusia) bere kokapena beherantz bultzatzen du, kutxa torazikoaren barne-bolumena handitu egiten da eta birikak

Nerbio-sistema zentrala

Nerbio-sistema zentralak informazioa aztertu eta erantzunak igortzen ditu. Neurona ugarik osatzen dute. Neurona horien gorputzak grisak dira, eta axoiak, berriz, zurixkak, mielinatan bilduta daudelako. Horri gai grisa (neurona-gorputzetan pilatuta geratzen direnak) edo gai zuria (axoiak sortatan bilduta dauden eremuak) deritze.

Nerbio-sistema zentrala meninge izeneko hiru mintzek estaltzen dute, eta haien artean likido zefalorrakideoa dago. Bai meningeen bai likido zefalorrakideoaren eginkizuna nerbio-sistema zentrala babestea da, gorputzak egiten dituen mugimendu zakarren eragina apaltzen baitute.

Zerebeloa

Garunaren azpian dago, enbor entzefalikoaren atzealdean. Garuna bezala, zerebeloa ere bi hemisferiotan bereizita dago,...

1. Garezurra

2. Orno zerbikalak

3. Bularrezurra

4. Humeroa

5. Sahietsezurrak

6. Erradioa

7. Kubitua

8. Eskuko hezurrak

9. Errotula

10. Tibia

11. Oineko hezurrak

12. Peronea

13. Femurra

14. Eskumuturreko hezurrak

15. Sakroa

16. Koxala

17. Orno lunbarrak

18. Omoplatoa: Eskapula

19. Klabikula

20. Beheko baraila

21. Goiko baraila

22. Sudur- hazurrak

23. Korneteak

24. Beheko baraila

25. Hortzeria

26. Sudur-trenkada

27. Goiko baraila

28. Malar

29. Tenporala

30. Eskafoidea

31. Ahasa

32. Axisa

33. Arantzadun apofisia

34. Zeharkako apofisia

35. Sakroa

36. Koxixa

37. Aurpegiko muskuluak

38. Pektorala

39. Bizepsa

40. Laprana handia

41. Eskuko makurtzailea

42. Sartorioa

43. Aurreko zuzena

44. Behatzetako hedatzaileak

45. Aurreko tibiala

46. Bikiak

47. Semitendinosoa

48. Gluteoa

49. Besaurreko muskuluak

50.

Ariketa fisikoa: Seinalatu erantzun zehatzak

• Oreka homeostatikoa apurtzen da, eta ez da errekuperatzen. (G)
• Energia gehiago behar denez, anabolismo fasean gaude. (G)
• Sustrato energetiko guztiak hasten dira energia ematen, homeostasia berreskuratuz. (E)
• Elikagaien energia ADPn batzen da. (G)

Zelulen energia: Zuzena markatu

• ATPan biltzen da. (E)
• Edozein zeluletan, ATP birsintetizatzen da desegiten den ahala. (G)
• Zelula muskularrak ATParen bidez mugitzen dira. (E)
• ADPak energia ematen du eta biok batera ATP osatzen da. (G)

Glukolisi anaerobikoa: Seinalatu zuzenak

• Glukosa molekula glukogenoren katabolismotik dator. (E)
• Energia mitokondrietan lortzen da. (G)
• Glukosa pirubiko bihurtzen da. (E)
• Oxigenoa behar dugu. (G)

Hiru segundoko ariketa gogor eta motza

• ATP,

Erasoko Taktika: Zelaiko Jokalaria (Erasoan)

Futbolean, erasoan ari garenean, hainbat kontzeptu eta ekintza taktiko menderatu behar dituzte zelaiko jokalariek. Hona hemen nagusiak:

Oinarrizko Eraso Ekintzak

• Errematatu: Gola sartzeko asmoz egindako edozein jaurtiketa mota.
• Aurrera egin: Zelaian aurrera eginez, baloia aurkako taldearen atera eramatea.
• Baloiari eutsi: Baloia kontrolpean edukitzea.
• Pasea egin: Baloiaren bidez talde bereko bi jokalariren artean sortzen den harremana; zelaian hoberen kokatuta dagoenari pasatzea.
• Aurkakoa gainditu: Baloia kontragolpean dugula eta aurkako aterantz goazela, aurkari bat atzean uzten dugunean.
• Iskin egin (Finta): Keinu baten bidez aurkariari ziria sartzea (ekintza bat egingo dugula adierazi eta beste bat egin,