Kirola eta gorputz hezkuntza ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Dopin Eragile Nagusiak

Dopin eragile nagusiak: Hainbat mota badaude ere, nik honako hauek azalduko ditut:

• Estimuluak: Kirol-errendimendua hobetzeko balio dute. Kafeina, esate baterako, estimulu mota bat da.
• Testosterona: Masa muskularra eta indarra areagotzen ditu, eta pilulen bidez hartzen da denbora luze batez.
• Beta-blokeatzailea: Kirola egiten dugun bitartean, gu lasaitzen laguntzeko balio dute.
• Estupefaziente-aringarria: Mina arintzeko eta lasaitzeko balio du. Adibidez, kirola egin ondoren lesio bat badugu, bertan jartzen dugun izotza dopin mota horietan sartzen da.
• Diuretikoak: Pisua galtzen eta debekatutako substantziak ez hartzen laguntzen dute.
• Anabolizanteak eta Esteroideak: Ehunen hazkundea sustatzen duten substantziak dira. Gizonezko sexu

Odoljarioak

Odoljarioa gorputzaren edozein aldetatik irteten den odol-isuria da.

Kaltetuaren sintomak

• Azalaren zurbiltasuna.
• Pultsu azkarra (takikardia) eta ahula.
• Hipotentsioa.
• Izerdi eta azal hotzak.
• Arnas azkarra (takipnea).
• Egarria.
• Zorabioa.

Odoljarioen sailkapena

Odoljarioak irteeraren arabera honelakoak izan daitezke:

Kanpoko odoljarioak

Odola kanpora irteten da ikus daitekeen zauri batetik (hemorragia externa).

Barneko odoljarioak

Odola organismoaren barrunberen batean geratzen da (hemorragia interna), eta kanpotik ez da ikusten. Sintomei erreparatu behar diegu: zurbiltasuna, pultsu azkarra, arnas azkarra eta azalekoa.

Kanporatutako odoljarioak

Zulo naturaletatik irteten da:

• Belarria
• Sudurra
• Ahoa
• Uzkia
• Bagina

Odoljarioa zein hoditatik datorren kontuan hartuta:...

Ariketa Fisikoaren Garrantzia Osasunean

Beharrezkoa da jarduera fisikoa edo kirola erregulartasunez egitea, organismoarentzat onuragarria delako. Jarduera fisikorik ez egiteak eta bizitza sedentario baten kalteak oso nabarmenak dira:

Sedentarismoaren Kalteak

Sedentarismoa: XXI. mendeko epidemiarik aipagarriena da. Hainbat gaixotasun kronikoen aurrerapen azkarra sustatzen du: obesitatea, bihotzekoak, diabetesa, iktus-ak, galtzaduren mugikortasun galera larriak, neke fisikoa eta psikologikoa eta gaixotasun kardiobaskularrak.

Osasun Arazoak Jarduera Fisikorik Ezean

• Inmunitate sistema: Jarduera fisikoa egiten ez dutenek erraztasun gehiago dute arnas infekzioak jasateko.
• Minbizia: Jarduera fisikorik ez egitea, kolon-eko minbiziarekin erlazionatuta dago.

Zaurituaren Balorazio Globala

Zein da zauritu baten balorazio global edo osoaren helburua?

Osasun-asistentzia behar duen jakiteko, zer lesio edo zein egoeratan dagoen zehazteko, esplorazioa egingo dugu.

Konortea Ebaluatzea

Nola jakin daiteke pertsona batek konortea duen ala ez?

Zaurituarengana ahalik eta hurbilen jarriko gara, galderak eginez eta gorputza astiro mugituz lortuko dugu informazioa. Erantzuten badigu, konortea duela adierazten du.

Arnasketa eta Arnas Aparatua

Biriken Mugimenduak Arnasketan

Biriken zer mugimendu ematen dira arnasketan? Nolakoa da haietako bakoitza?

• Arnasa hartzea (Inspirazioa): Aktiboa. Kaxa torazikoa zabaltzen da, airea biriketan sartzen da, diafragma beherantz mugitzen da.
• Arnasa botatzea (Espirazioa): Pasiboa. Kaxa torazikoa

Zirkulazio Sistemaren Egokitzapena eta Erantzuna Ariketa Fisikoaren Aurrean

• Zelulek (gorputzak) ondo funtzionatzeko, barne-ingurune egonkorra behar dute.
• Sistema zirkulatorioaren funtzioak:
  • Substantzia berriak ekarri.
  • Baliogabekoak kanporatu.
• Egoera normaletik (basaletik) muskuluen ekintzetara igarotzean, sistema zirkulatorioan aldaketak gertatzen dira.

A. Odolaren Birbanaketa

• Ariketa gogorra egitean, muskuluetara odol gehiago bideratzen da.
• Basodilatazioa:
  • Muskuluak irrigatzen dituzten hodiak.
  • Bihotzaren hodiak.
  • Azalaren hodiak (beroa kanporatzeko).
  • Giro beroetan, beroa kanporatzeko azalera doan odol-kopurua handitzen da, eta horrek errendimendua gutxitu dezake.
• Hodi-uzkurdura (vasoconstricción): Funtzio garrantzitsurik betetzen ez duten organoetan gertatzen

Entrenamenduaren Oinarrizko Printzipioak

1. Erabilera

2. Periodizazioa

   • Makrozikloa (5-6 hilabete)
   • Mesozikloa (beti bukatu deskarga aste batekin) → %40
   • Mikrozikloa

   Faseak:

   • PPG (Prestakuntza Orokorra) → Bolumena
   • PPE (Prestakuntza Espezifikoa) → Bolumena + Intentsitatea
   • PPC (Prestakuntza Lehiakorra) → Intentsitatea

3. Jarraitutasuna

   Entrenamenduaren etenik gabeko plangintzari dagokio, garapen egokia eman dadin.

4. Espezifikotasuna

   Kirolaren oinarrizko gaitasun fisiko eta teknikoaren garapenean oinarria izan behar du.

   • Energia-iturri nagusiak landu (karbohidratoak, gantzak...)
   • Sistema metaboliko nagusiak garatu (Anaerobikoa, Aerobikoa...)
   • Jardueraren oinarrizko trebeziak (teknika)
   • Ariketak muskuluen inplikazioaren eta estadioen arabera

5. Indibidualizazioa

   Plangintza bakoitza

Tumoreen Sailkapena

Neoplasia gaizto baten pronostiko eta tratamendua zehazteko ezinbestekoa da diferentziazio zelularra (morfologia) eta hedapena ezagutzea. Horretarako eskalak erabiltzen dira: Graduak, TNM sistema eta Estadioak.

Tumorearen Graduak

Neoplasiaren graduak zelulak biopsia baten ondoren histologikoki aztertzean zehazten dira:

• 1. Gradua: Ongi diferentziatutako zelulak

  Zelula hauek zelula normalen antzekotasun handia dute. Motel hazten dira eta diseminatzeko probabilitate txikiagoa dute. Pronostiko hobea dute eta tratamenduari hobeto erantzuten diote.

• 2. Gradua: Diferentziazio moderatua

  Kasu honetan, zelula kantzerosoek normalekin ezaugarriak partekatzen dituzte, baina ezberdintasunak ere badituzte. Tarteko portaera izango dute, bai hazteari

7- Zer dira drainadurak? Likido organikoak eta aire kanporatzen laguntzeko erabiltzen diren gailuak dira, barne aldea kanpo aldearekin komunikatzen dute. Tutuak dira, zauri kirurgikoan sartuta daudenak, eta gorputzaren kanpoaldean bukatzen direnak. Bi mota daude: -Pasiboak: likidoak larruazaeko ebaki batetik kanporatzeko, drainaduraren bi muturren artean, grabitatearen eta kapilaritatearen ondorioz, behar besteko malda egon behar du. -Aktiboa: helburua zauria drainatzeko barneko likidoak eta airea ontzi esteril batera ateratzen da. Hutsa egiten duen ontziaren bidez egiten da. Eta zertarako era biltzen dira? -Orbaintze-prozesua bultzatzea. -Barrunbe organikoetan likidoak edo gasak sortzea edo pilatzea saihestea. -Infekzioak izateko arriskua...

Adierazi zein diren eskularruak erabiltzeko gomendioak. -Pazientea artatzean jarri. -Odola, fluido organikoak, sekresioak, iraizkinak edo haiekin kutsatutako materiala ukitzeko eskularruak jarri. -Eskularruak erabili muki mintzak edo osorik ez dagoen larruazala ukitzeko. -Eskularruak aldatu behar dira: paziente batetik bestera aldatzean, pazientearen bati beste prozeduren bat aplikatu behar zaionean. -Hondatzen badira, aldatu. Eskularru berriak jantzi aurretik garbitu eskuak. -Eskularuek kendu ondoren, garbitu eskuak. Zein da jartzeko eta kentzeko ordena banakako babes elementurako. -Jartzeko ordena: esku garbiketa, eskularruak 1, mantala/buzo, mozorroa, betaurrekoak, txanoa/txotoa eta eskularruak 2. -Kentzeko ordena: eskularruak 2 (gelan),...

Gasometria Arteriala: Odol Azterketa

Paziente bati oxigenoa ematea beharrezkoa den ala ez jakiteko, batzuetan odol azterketa berezi bat egiten da: gasometria arteriala. Arteria-odolean dauden arnasketa-gasak neurtzean datza. Horiek milimetro merkuriotan (mmHg) adierazten dira. Ematen dizkigun datuak honako hauek dira:

• Arteria-odoleko Oxigenoaren Presio Partziala (PaO2): Birikek odolera bidaltzen duten oxigeno-kopurua adierazten du. Zifra arruntak baino txikiagoa agertuz gero, hipoxemia dagoela adieraziko du.
• Arteria-odoleko Karbono Dioxidoaren Presio Partziala (PaCO2): Karbono dioxidoa kanporatzeko birikek duten gaitasuna da. 45 mmHg baino balio handiagoak badaude, hiperkapnia egongo da.

Sudurreko Zunda Nasofaringeoa

Sudurreko zunda plastiko malguez...