Ariketa Fisikoaren Energia Sistemak

Ariketa fisikoa egin bitarteko energia lortzeko sei energia mota daude: kimikoa, mekanikoa, argiarena, termikoa, elektrikoa eta nuklearra. Ariketa fisikoan, sistema energetikoen nahasketa etengabea erabiltzen da, transferentzia mota bat bestearen gainean jarriz. Hala ere, ariketa desberdinetan sistema bakoitzak egiten duen lana desberdina izango da.

Energia Motak Ariketa Intentsitatearen Arabera

Iraupen Laburreko eta Intentsitate Handiko Probek (Anaerobiko Alaktikoa)

• Probak laburrak dira, 6 segundu baino gutxiagokoak, eta intentsitate handikoak.
• Energia ATP eta PC (energia altuko fosfatoak) bidez hornitzen da.
• Prozesu honi anaerobiko alaktikoa deritzo, oxigenoa behar ez duten erreakzioak direlako eta ez dutelako

1. Ariketa: Arnas Patologia Helduengan

Hitz gakoak: hemoptisi, gasometria arteriala, espirometria, ortopnea, eztul, takipnea, espektorazio, oxigenoterapia.

Pazientearen aurkezpena

Hipertentsioaren eta 2 motako diabetesaren aurrekariak dituen 68 urteko emakume bat medikuaren kontsultara joan da 5 eguneko bilakaerarekin. Eztul iraunkorra, sukar handia eta arnasteko zailtasuna ditu ezaugarri. Kolore horixkako espektorazio mukopurulenta aipatzen du eta, azken bi egunetan, hemoptisi (odola kanporatzea) arineko gertakariak izan ditu. Gauean ortopnea izaten du, eta horrek eserita lo egitera behartzen du. Erorita dago, arnasteko zailtasunaren eta toraxeko min pleuritikoaren zantzuak ditu.

Proba diagnostikoak

• Espirometria: Patroi murriztaile bat erakuts

1. Zainak eta Zain-itzulera Hanketan

Zainak odola gorputzeko ehunetatik bihotzera garraiatzen duten odol-hodiak dira. Odola presio gutxirekin mugitzen da eta, horregatik, zainetan balbulak daude odola atzera ez itzultzeko.

Zain-itzulera nola gertatzen da hanketan?

1. Hanketako muskuluak uzkurtzean, “ponpa muskularra” aktibatzen da.
2. Muskulu horien mugimenduak zainak sakatzen ditu eta odola gora bultzatzen du.
3. Zainen barneko balbulek odola behera erortzea eragozten dute.
4. Bihotzaren hutsarteek eta arnasketak ere laguntzen dute odola goranzko norabidean mugitzen.

Sedentarismoak, balbula ahulek eta presio hidrostatiko altuak (denbora luzez zutik edo eserita egoteak) zain-itzulera kaltetzen dute, eta horrek barizeak agertzen laguntzen du.

2. Barizeen Sintomak

Kardiologiako Diagnostiko Probak

Esfortzu Proba (Ariketa Testa)

Zer da?

Ariketa fisikoak bihotzari eta odol-zirkulazioari nola eragiten dien neurtzeko proba, bihotzaren jarduera elektrikoa etengabe monitorizatuz.

Nola egiten da?

Pazienteak zinta ibiltari batean edo bizikleta estatiko batean ariketa egiten du, esfortzua pixkanaka handituz. Pazientea EKG (elektrokardiograma) monitore batera konektatuta dago, eta tentsio arteriala aldizka neurtzen da.

Lortzen den informazioa

• Bihotzaren erreserba funtzionala eta ariketarekiko tolerantzia.
• Bularreko minaren (angina) kausa den.
• Arteria koronarioetako buxadurak (iskemia) atzematen ditu, batez ere atseden-EKG normala denean.

Ekokardiografia (Bihotzaren Ultrasoinua)

Zer da?

Ultrasoinuen bidez bihotzaren irudi mugikorrak...

I. Posizio Anatomikoari Buruzko Egia/Gezurra

• 1- Posizio anatomikoan, esku-ahurrak atzera begira daude. FALTSUA.
• 2- Luzapen-posizioan, hezurren arteko angelua handitu egiten da. EGIA.
• 3- Posizio anatomiko estandarra berbera da gizaki guztientzat, tamaina edo forma edozein dela ere. EGIA.
• 4- Posizio anatomikoan, besoak ukondoetara tolestuta eta bularraren gainean gurutzatuta daude. FALTSUA.
• 7- Eserita (sedestazioa), hankak aurrerantz zabalduta daude. FALTSUA.
• 11- Posizio anatomikoa erabiltzen da komunikazio medikoan eta anatomikoan nahasteak saihesteko. EGIA.
• 12- Gorputz-atal bat barrurantz biratzea da ebersio-posizioa. FALTSUA. (Barnerantz biratzea inbertsioa edo errotazio mediala izan daiteke, ez ebersioa).
• 13- Zutikako posizioa (bipedestazioa) beharrezkoa

Euskal Pilotako Joko Zuzenak

Joko zuzenean pilotariak aurrez aurre kokatzen dira, gaur egungo tenisaren modura. Pilotaren sorreratik XIX. menderaino jokatu diren modalitate guztiak joko zuzen moduan jokatu dira. Hasieran artzainak izan omen ziren lehenengoak, mendi-soro eta belardietan jokatuz. Gaur egun, ordea, paretaren aurkako jokoek (bleka) aurre hartu diote zuzenekoari.

1. Bote Luzea

• Ezaugarriak: Gainerako pilota-jokoen aitzindaria da. Eremu irekietan eta esku hutsez jokatzen da.
• Jokalekua: 60x15 metro inguruko errektangelua. Frontisa duen plazetan jokatu ezkero, pareta fuera bezala hartzen da.
• Arauak: Sakea botarrian egiten da. Gehienbat airez jokatzen da, nahiz eta bote bat onartzen den.

2. Laxoa

• Kokapena: Gaur egun Nafarroako Bidasoa eta Baztan

1-Berritze-aireko hodia: berreskuratzailearen bidez berritze-airea sartzen den hodia, UTAraino

2-Bultzatze-hodia: erauzketa-airea kanporatzen den hodia, UTAtik, berreskuratzailetik kanporaino

3-Berreskuratzailea: aire-aire trukagailua, berriztatze-airearen eta erauzketa-airearen artean beroa trukatzen duena.

4-Airea berritzeko uhatea: lokalera sartuko den aire berriztatuaren kantitatea arautzen du, airea sartzeko uhatea irekiz edo itxiz

5-Bultzatze-haizagailua: UTAtik lokalera airea mugitzeaz arduratzen da.

6-Bultzatze-hodia: airea UTAlokalera bidaltzeaz arduratzen da.

7-Bero-bateria: itzuleratik datorren airea berotzeaz arduratzen da, berriztapenekoari gehituz.

8-Hotz-bateria: itzuleratik datorren airea hoztu eta deshezetzeaz arduratzen da, berritzekoari...

Bioenergetika

Bioenergetika izaki bizidunengan ematen diren energia-transformazioak ikertzen dituen zientziari deritzo. Energia-mota desberdinak daude: kimikoa, mekanikoa, argiarena, termikoa, elektrikoa eta nuklearra. Gure organismoan energia kimikoa mekaniko bihurtzen da, adibidez mugimendua sortzeko.

Energia-sistemen aurkezpena

Energia emateko hiru sistema nagusi daude, eta ariketa motaren arabera nork bere garrantzia izaten du:

1. Sisteman: ATP-PC (fosfageno sistema)

Iraupen laburreko eta intentsitate handiko probak: jardunaldia laburra izaten da, 6 s baino gutxiagokoa eta intentsitate handikoa. Energia ATParen eta fosfokreatinaren (PC) bidez ematen da. Prozesu hori anaerobiko alaktikoa deritzo (O2 gabe).

• PC ez da zuzenean erabiltzen den molekula;

Erresistentzia: Definizioa eta Motak

Lan bat denbora luzez mantentzen uzten digun gaitasuna da.

Erresistentzia Motak

• Erresistentzia Anaerobikoa: Lan gogor bat, denbora luzez iraun ezin dena (adibidez, 400 metroko lasterketa).
• Erresistentzia Aerobikoa: Lan txiki edo ertaina, denbora luzez iraun dezakeena (adibidez, maratoi bat).

Erresistentzia Garatzeko Entrenamendu Sistemak

Lan Jarraia

• Lasterketa Jarraia: Denbora luzez, erritmo berdintsuarekin.
• Fartleck: Korrika egitean, erritmo eta intentsitate desberdinak tartekatuz.
• Entrenamendu Osoa: Ibilbide bat korrika, non noizbehinka ariketa desberdinak egiteko gelditu egiten den.
• Aerobik: Ariketa desberdinak modu jarraituan.

Lan Tartekatua

Lana zatitu eta atsedenak tartekatu.

• Interval Training: Distantzia zehatz

Bezeroari buruz jaso beharreko informazioaren sailkapena

Bezeroari buruz jaso behar dugun informazioa 3 mailatan sailka daiteke:

1. Bizi-ohiturak (galdetegia)
2. Azterketa fisikoa
3. Egoera fisikoaren ebaluazioa

Erabateko kontraindikazioak ariketa fisikoa egiteko

Pertsona hauek ezin dute ariketa fisikorik egin:

• Eskoliosi larria (30º-ko kurbadura)
• Bihotz gutxiegitasuna izatea
• Erretina askatzea (desprendimiento de retina)
• Humore beirakara/birtreoaren hemorragia

Bizi-ohituren balorazioa

Pertsonaren osasunaren estimazioa egin behar da, galdetegi baten bidez lortzen dena:

Galdetegian jasotako informazioa:

• Iraganean edo oraingoan pairatutako gaixotasunen historia.
• Senideen historia: gaixotasun genetikorik ote?
• Kirol historia
• Estres maila
• Tabakismoa eta drogen kontsumoa

Galdetegia...